II AKa 193/25

<p>Sygnatura akt II AKa 193/25</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 25 czerwca 2025 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:</strong> </p> <p>Przewodniczący sędzia SA Edyta Gajgał</p> <p>Sędziowie: SA Robert Zdych</p> <p>SA Maciej Skórniak (spr.)</p> <p>Protokolant: Wiktoria Dąbrowicz</p> <p> <strong> <!-- --> przy udziale prokuratora <span class="anon-block">(...)</span> Prokuratury <span class="anon-block">(...)</span>we <span class="anon-block">W.</span> Tomasza Krzesiewicza </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu 25 czerwca 2025 r. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->sprawy wnioskodawcy <span class="anon-block">J. S. (1)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o odszkodowanie i zadośćuczynienie</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z 28 marca 2025 r. sygn. akt III Ko 544/24</strong> </p> <p>I.  <strong> <!-- -->zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że eliminuje rozstrzygnięcie o zasądzeniu na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">J. S. (1)</span> kwoty 544,10 (pięćset czterdziestu czterech i 10/100) zł tytułem odszkodowania;</strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy; </strong> </p> <p>III.  <strong> <!-- -->kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W dniu 5 września 2024 roku do Sądu Okręgowego we Wrocławiu wpłynął wniosek <span class="anon-block">J. S. (1)</span> o zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia i odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w okresie od 12 września 2023 r. od godz. 06,05 do 13 września 2023 r. do godz. 14,52, na podstawie postanowienia prokuratora w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>Prokuratury <span class="anon-block">(...)</span>we <span class="anon-block">W.</span> sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span> (poprzednia sygn. <span class="anon-block">(...)</span>), obejmujący, po sprecyzowaniu, żądanie zasądzenia 30.000 zł tytułem odszkodowania oraz 70.000 zł tytułem zadośćuczynienia.</p> <p>Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 maja 2025 roku, w sprawie sygn. akt III Ko 544/24 orzekł:</p> <p>I.  na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 k.p.k.</a> zasądził od Skarbu Państwa - <span class="anon-block">(...)</span>Prokuratury <span class="anon-block">(...)</span>we <span class="anon-block">W.</span> na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">J. S. (1)</span> kwotę 544,10 zł tytułem odszkodowania oraz 2.000 złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;</p> <p>II.  oddalił dalej idące żądanie wnioskodawcy;</p> <p>III.  zasądził od Skarbu Państwa - <span class="anon-block">(...)</span> Prokuratury <span class="anon-block">(...)</span>we <span class="anon-block">W.</span> na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">J. S. (1)</span> kwotę 288 zł, tytułem kosztów zastępstwa procesowego;</p> <p>IV.  na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 4)">art. 554 § 4 k.p.k.</a> orzekł, że koszty sądowe ponosi Skarb Państwa – <span class="anon-block">(...)</span> Prokuratury <span class="anon-block">(...)</span>we <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>Apelację od tego wyroku wniósł reprezentujący Skarb Państwa prokurator, na niekorzyść wnioskodawcy <span class="anon-block">J. S. (1)</span>, w części dotyczącej zasądzonego zadośćuczynienia w kwocie 2.000 złotych oraz odszkodowania w kwocie 544,10 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.</p> <p>Apelujący, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 427;art. 427 § 1;art. 427 § 2)">art. 427 § 1 i 2 k.p.k.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 3;art. 438 pkt. 2)">art. 438 pkt 3 i 2 k.p.k.</a> zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:</p> <p>1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez nieprawidłowe przyjęcie i ustalenie, że zatrzymanie <span class="anon-block">J. S. (1)</span> w śledztwie <span class="anon-block">(...)</span>Prokuratury <span class="anon-block">(...)</span>we <span class="anon-block">W.</span> o sygnaturze <span class="anon-block">(...)</span> było oczywiście niesłuszne , co stanowiło podstawę zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa zadośćuczynienia oraz odszkodowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, w sytuacji, gdy prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym fakt, że:</p> <p>- zatrzymanie wymienionego nastąpiło w wyniku realizacji postanowienia prokuratora wydanego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 247;art. 247 § 1;art. 247 § 1 pkt. 2;art. 247 § 2)">art. 247 § 1 pkt 2 i § 2 kpk</a>, a zatem z uwagi na realną obawę bezprawnego utrudniania postępowania przez podejrzanego (poprzez możliwość nakłaniania do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień innych osób albo kontaktowanie się z innymi osobami), a także potrzebę niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego,</p> <p>- po zatrzymaniu postanowieniem Sądu Rejonowego dla Wrocławia- Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 13 września 2023 roku zastosowano wobec podejrzanego środki zapobiegawcze w postaci poręczenia majątkowego w kwocie 30.000 złotych, dozoru policji polegającego na obowiązku stawiennictwa 1 raz w tygodniu w Komisariacie Policji właściwym ze względu na miejsce zamieszkania, połączonego z zakazem kontaktowania z innymi osobami oraz zakaz opuszczania kraju, połączony z zatrzymaniem paszportu,</p> <p>- zatrzymanie wnioskodawcy przebiegało zgodnie z przyjętymi procedurami, w tym zapewniono mu kontakt z obrońcą, poddano badaniu przez lekarza celem ustalenia, czy jego aktualny stan zdrowia pozwala na jego izolację, a bezpośrednio po posiedzeniu w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania zwolniono,</p> <p>- wnioskodawca oraz jego obrońca nie złożyli skarg ani zastrzeżeń w trakcie zatrzymania, jak też zażaleń na zatrzymanie oraz zastosowanie środków zapobiegawczych,</p> <p>- prowadzi do zasadnego wniosku, iż pomimo wydania w dniu 29 kwietnia 2024 roku postanowienia o umorzeniu śledztwa przeciwko <span class="anon-block">J. S. (1)</span>, zatrzymanie wymienionego w toku śledztwa w dniach 12-13 września 2023 roku nie było oczywiście niesłuszne w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 kpk</a>, albowiem było ono zasadne, legalne i prawidłowe, a wynikało z potrzeby zabezpieczenia prawidłowego toku śledztwa i służyło realizacji celów postępowania przygotowawczego określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 297)">art. 297 kpk</a> </p> <p>2) obrazę przepisów prawa procesowego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 kpk</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 410)">art. 410 kpk</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">art. 232 kpc</a>, mającą wpływ na jego treść orzeczenia, poprzez dowolne, sprzeczne z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczania życiowego, a także niepoparte żadnym dowodem, przyjęcie i ustalenie, iż w wyniku zatrzymania w śledztwie <span class="anon-block">(...)</span>Prokuratury <span class="anon-block">(...)</span>we <span class="anon-block">W.</span> o sygnaturze 1001- 101.Ds. 100.2023 w dniach 12-13 września 2023 roku <span class="anon-block">J. S. (1)</span> doznał rzeczywistej szkody majątkowej oraz krzywdy, co znalazło wyraz w szczególności w hipotetycznym określeniu wysokości szkody poprzez odwołanie się do kwoty minimalnego wynagrodzenia, w sytuacji, gdy wnioskodawca, na którym spoczywał ciężar udowodnienia powyższych faktów, w tym kwot żądanych roszczeń, nie wykazał i nie udowodnił, że w wyniku ocenianego zatrzymania doznał realnej szkody w postaci utracenia zarobków, jak również, że doznał pozostających w bezpośrednim związku przyczynowym z zatrzymaniem cierpień fizycznych i psychicznych świadczących o krzywdzie, co in extenso prowadzi do zasadnego wniosku, iż leżące u podstaw zasądzonych na rzecz wnioskodawcy kwot odszkodowania i zadośćuczynienia ustalenia były dowolne, opierały się na domniemaniach, a tym samym nie spełniały kryteriów, które uzasadniałyby ich ochronę przez dyspozycję <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 kpk</a>, pozostając także w sprzeczności z dyrektywą <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 410)">art. 410 kpk</a>,</p> <p>Podnosząc te zarzuty prokurator, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 437;art. 437 § 1;art. 437 § 2)">art. 437 § 1 i 2 kpk</a> wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie w całości wniosku <span class="anon-block">J. S. (1)</span> o zadośćuczynienie i odszkodowanie za rzekome niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie.</p> <p> <strong> <!-- --> Sąd Apelacyjny zważył co następuje: </strong> </p> <p>Apelacja reprezentującego Skarb Państwa prokuratora, w zasadniczym zakresie stawianych zarzutów nie zasługuje na uwzględnienie.</p> <p>W pierwszym rzędzie należy wskazać, że zasadnicze jest rozstrzygnięcie co do pierwszego z zarzutów, sformułowane jako błąd w ustaleniach faktycznych, a odnoszące się do oceny samej podstawy stwierdzenia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa za zatrzymanie w ustalonych w niniejszej sprawie okolicznościach. Sąd Okręgowy kwestę przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej ogranicza wyłącznie kwestii ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy tj. umorzenia postępowania postanowieniem prokuratora z dnia 29 kwietnia 2024 roku, w sprawie sygn. akt 1001-101.Ds.100.2023, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 17;art. 17 § 1;art. 17 § 1 pkt. 1)">art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.</a>, wobec braku danych dostatecznie uzasadniających popełnienie czynu.</p> <p>Skarżący prokurator kwestionuje ten pogląd argumentując, że warunkiem odpowiedzialności odszkodowawczej jest stwierdzenie, że zatrzymanie było nie tylko słuszne, ale „niewątpliwie niesłuszne” w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 k.p.k.</a> Nadto skarżący wskazuje, że przesłanki zatrzymania, prawne, ale również wynikające z potrzeby zastosowania tego środka przymusu, winny być oceniane historycznie, na moment podejmowania przez prokuratora decyzji.</p> <p>Mając na uwadze stanowisko reprezentowane powszechnie w orzecznictwie, że niewątpliwie niesłuszne, w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 k.p.k.</a>, jest takie zatrzymanie, które było stosowane z obrazą przepisów dotyczących zatrzymania oraz w sytuacji, gdy zatrzymanie powoduje dolegliwość, których dana osoba nie powinna doznać, w świetle całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2022 r., II AKa 440/21, Lex nr 3347809 oraz wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r. w sprawie II AKa 116/22, Lex nr 3577094), konieczne staje się szersze przedstawienie poglądów w tej kwestii.</p> <p>W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że użyte w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 k.p.k.</a> sformułowanie „niewątpliwie niesłuszne” odnośnie do tymczasowego aresztowania/zatrzymania obejmuje trzy sytuacje, w których przesłanka ta zostanie spełniona:</p> <p>- niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie/zatrzymanie ma miejsce wtedy, gdy było stosowane z obrazą przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 28)">rozdziału 28 Kodeksu postępowania karnego</a>, niezależnie od rodzaju wydanego orzeczenia kończącego postępowanie. Wówczas ocena słuszności stosowania tymczasowego aresztowania dokonywana jest z punktu widzenia okoliczności istniejących w chwili jego stosowania. Tak też kwestie tą chce widzieć skarżący prokurator.</p> <p>- niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie/zatrzymanie ma miejsce wtedy, gdy z uwagi na rodzaj prawomocnego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie (orzeczenie: uniewinniające czy umarzające postępowanie) stosowanie tego środka przymusu było niezasadne. Wówczas ocena słuszności stosowania tymczasowego aresztowania dokonywana jest z perspektywy tego rozstrzygnięcia.</p> <p>- w doktrynie procesu karnego (ale i w niektórych orzeczeniach) wyraża się też przekonanie o tym, że tymczasowe aresztowanie w rozumieniu przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 k.p.k.</a> będzie niewątpliwie niesłuszne wtedy, gdy – pomimo przypisania winy i sprawstwa – wobec oskarżonego nie została orzeczona bezwzględna kara pozbawienia wolności, ale np. kara łagodniejsza aniżeli kara pozbawienia wolności. W takiej sytuacji trzeba bowiem uznać, że pomimo przypisania oskarżonemu odpowiedzialności karnej stosowanie tymczasowego aresztowania było niepotrzebne, skoro skazany nie odbywa kary pozbawienia wolności (tak: Święcki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego, Tom II, Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 art. 552 t. 11, por. Zagrodnik Jarosław (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz WKP 2024, art. 552 teza. 5 i 7).</p> <p>Nie ma jednak podstaw do przyjmowania, że Skarb Państwa w przypadku tymczasowego aresztowania oraz zatrzymania ponosi odpowiedzialność wyłącznie na zasadzie ryzyka, z uwagi na charakter finalnego rozstrzygnięcia, tak jak ma to miejsce w przypadku wykonania kary w warunkach <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 1)">art. 552 § 1 k.p.k.</a> </p> <p>Normatywnym wskazaniem, co do swoistego traktowania zatrzymania jest choćby odrębne uregulowanie przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w przypadku zatrzymania na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 555)">art. 555 k.p.k.</a> Inaczej niż w przypadku tymczasowego aresztowania. Roczny termin przedawnienia jest na tyle krótki, że faktycznie, co do zasady nie będzie pozwalał na orzekanie po prawomocnym zakończeniu postępowania i z uwzględnieniem ostatecznego wyniku postępowania. Niniejsza sprawa jest w tych warunkach raczej szczególna.</p> <p>Jako dominujące należy traktować poglądy, że odpowiedzialność Skarbu Państwa może zostać wyłączona, gdy okoliczności konkretnej sprawy wskazują, że co prawda z uwagi na ostateczne rozstrzygnięcie tymczasowe aresztowanie/zatrzymanie było niesłuszne, ale stosowanie tego środka zapobiegawczego było konieczne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Chodzi tu o ocenę zachowania się oskarżonego w toku procesu, które może świadczyć o celowym utrudnianiu jego przebiegu, np. ukrywanie się, uporczywe niestawianie się na wezwania lub utrudnianie postępowania w inny bezprawny sposób. W takich wypadkach wprawdzie, z perspektywy ostatecznego prawomocnego rozstrzygnięcia, tymczasowe aresztowanie/zatrzymanie było niesłuszne, ale wobec zawinionego zachowania oskarżonego, które doprowadziło do konieczności jego zastosowania, nie można uznać, że było niewątpliwie niesłuszne (wyrok SN z 8.05.2018 r., II KK 452/17, Prok. i Pr.-wkł. 2018/10, poz. 13, zob. uchwała SN z 23.05.2006 r., I KZP 5/06, OSNKW 2006/6, poz. 55, z glosą K. Sychty, WPP 2007/2, s. 151 i n.; wyroki SN: z 13.06.2002 r., V KKN 125/00, OSNKW 2002/9–10, poz. 80, oraz z 2.04.2001 r., V KKN 481/99, OSNKW 2001/7–8, poz. 66; postanowienie SN z 12.04.2010 r., V KK 308/09, LEX nr 583934 za Święcki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego, Tom II, Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 art. 552 t. 11 i 13). Sytuację taką niuansują także inni komentatorzy. „<em> <!-- -->Sam fakt prawomocnego uniewinnienia nie ma jednak decydującego znaczenia dla przyjęcia „niewątpliwej niesłuszności” tymczasowego aresztowania. Choć bez wątpienia taki wyrok co do zasady stanowi sygnał do przyjęcia tezy, że w takiej sytuacji tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne, to niejednokrotnie brak będzie podstaw przyjęcia odpowiedzialności z § 4. […]. Na niewątpliwie niesłuszny charakter tymczasowego aresztowania może (ale nie musi, co wykazano wyżej) wskazywać zatem końcowe rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności karnej. Przy czym trzeba podkreślić, że odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa z tego tytułu nie jest wyłącznie konsekwencją wyroków uniewinniających lub umarzających postępowanie. Takim może się przecież okazać tymczasowe aresztowanie zastosowane w sprawie zakończonej wyrokiem skazującym na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, wymierzającym karę niezwiązaną z pozbawieniem wolności (grzywna, ograniczenie wolności) bądź karę pozbawienia wolności w wysokości niższej niż okres stosowania tymczasowego aresztowania. W każdej z wymienionych sytuacji w świetle ostatecznego rezultatu postępowania tymczasowe aresztowanie było niesłuszne, skoro końcowe rozstrzygnięcie przesądziło o braku potrzeby pozbawienia oskarżonego wolności i nie stworzyło możliwości zaliczenia okresu stosowania tego środka na poczet orzeczonej kary bądź umożliwiło takie zaliczenie jedynie w części</em>” (tak: Dudka Katarzyna (red.) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, WKP 2023, art. 552 teza 7).</p> <p>W tej sytuacji koniecznym jest jednak zbadanie, czy w świetle oceny faktycznej dokonanej przez prokuratora w postanowieniu o umorzeniu śledztwa z uwagi na brak dostatecznych dowodów popełnienia czynu z dnia 29 kwietnia 2024 roku, zatrzymanie wnioskodawcy było jednak niezasadne w stopniu oczywistym. W szczególności zaś czy były okoliczności, w szczególności wskazane wyżej, które mogłyby przekonywać o konieczności zastosowania zatrzymania wobec wnioskodawcy <span class="anon-block">J. S. (1)</span>.</p> <p>Prokurator w treści swojej apelacji nie wskazuje, aby wobec wnioskodawcy zachodziły przesłanki do zatrzymania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa. Nie zachodziły też obawy, że wnioskodawca albo jego wspólnik <span class="anon-block">P. R.</span>, podejmą próbę ucieczki lub ukrycia się. Wnioskodawca jest przecież emerytowanym policjantem Centralnego Biura Antykorupcyjnego, a od kilku lat prowadzi spółkę <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>. Podstawą prawną postanowienia prokuratora z dnia 6 września 2023 roku (k. 10) był przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 247;art. 247 § 1;art. 247 § 1 pkt. 2;art. 247 § 2)">art. 247 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.k.</a> (obawa bezprawnego utrudniania postępowania oraz potrzeba niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego). Postawiono przy tym wnioskodawcy dwa zarzuty popełnienia przestępstwa płatnej protekcji z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 230;art. 230 § 1)">art. 230 § 1 k.k.</a> w 2013 roku oraz 2015 roku. Skarżący prokurator wskazuje w treści apelacji na potrzebę zastosowania zatrzymania wynikającą z obawy matactwa jakie wnioskodawca miałby podejmować. Stanowisko to nie przekonuje. Czyny miałyby zostać popełnione ok. 10 lat przed zatrzymaniem, a materiał dowodowy miałby stanowić obciążające wnioskodawcę i jego wspólnika zeznania <span class="anon-block">T. S.</span> i <span class="anon-block">T. W.</span>, który jeszcze przed zatrzymaniem wnioskodawcy wycofał swoje wcześniejsze obciążające innych wyjaśnienia. Nie ma przy tym przekonujących przesłanek do przyjęcia, że wnioskodawca miałby realne możliwości wpływać na relacje którejkolwiek z osób. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieście z dnia 13 września 2023 roku (V Kp 855/23), w którym dokonano krytycznej oceny przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania wobec wnioskodawcy, wskazując także na wątpliwości w zakresie oceny obciążającego wnioskodawcę materiału dowodowego (k. 55-57). W efekcie stwierdzono brak podstaw do tymczasowego aresztowania wnioskodawcy. A więc brak podstaw do izolacji wnioskodawcy z uwagi na potrzebę zapewnienia prawidłowego toku postępowania.</p> <p>Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, zwłaszcza zaś ostateczną ocenę dokonaną przez prokuratora w postanowieniu o umorzeniu śledztwa, trzeba akceptować stanowisko Sądu Okręgowego zaprezentowane w zaskarżonym wyroku. Zatrzymanie wnioskodawcy trzeba traktować jako oczywiście niesłuszne. Zachodzą więc podstawy do odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w niniejszej sprawie.</p> <p>Jako nietrafne należało także ocenić zarzut apelacji prokuratora kwestionujące samo zaistnienie oraz ustalony rozmiar szkody niemajątkowej (krzywdy), implikujących swym rozmiarem wysokość zadośćuczynienia.</p> <p>Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zaistnienia krzywdy i jej rozmiarów, to jako oczywiste należy traktować ustalenie Sądu Okręgowego co do tego, że pozbawienie wolności, w ustalonych warunkach oraz podnoszonych przez wnioskodawcę okolicznościach, powodowało cierpienia fizyczne i psychiczne. Ustalenia Sądu Okręgowego, co do sposobu wykonania zatrzymania nie budzą wątpliwości. Wnioskodawca nie miał powodów spodziewać się takich czynności. Został zatrzymaniem zaskoczony, postawiony w sytuacji bardzo dla niego kłopotliwej, także z uwagi na opiekę nad zwierzętami. Wnioskodawca przy tym wskazuje na szczególną dolegliwość jaka wiązała się dla niego z przewiezieniem go do siedziby Centralnego Biura Antykorupcyjnego w <span class="anon-block">W.</span>, gdzie wcześniej pracował i były tam osoby, które go znały. To wyjątkowo nieprzyjemna sytuacja, jeśli się weźmie pod uwagę, że godzi to w poczucie sukcesu zawodowego i satysfakcji z wieloletniej służby. Niezależnie czy rzeczywiście wiadomość o zatrzymaniu wnioskodawcy szerzej się rozpowszechniła, a tak przecież najprawdopodobniej było, to już tylko obawa wnioskodawcy co do tego, przesądza o zaistnieniu istotnego poczucia krzywdy.</p> <p>Odnosząc się z kolei do samej wysokości zadośćuczynienia, to ma ono formę jednorazowego świadczenia pieniężnego, które pełni funkcję kompensacyjną. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 § 1 k.c.</a>, suma zadośćuczynienia powinna być odpowiednia, co oznacza, że powinna odzwierciedlać w pełni rozmiar doznanej krzywdy, tj. stopień cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywność, czas trwania, nieodwracalność następstw i inne okoliczności, których nie sposób wymienić wyczerpująco (por. m.in. wyroki SN: z 30.01.2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005/2, poz. 40, oraz z 27.02.2004 r., V CK 282/03, LEX nr 183777). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że wysokość zadośćuczynienia powinna być z jednej strony odczuwalna dla poszkodowanego i przynosić mu równowagę emocjonalną, naruszoną przez doznane cierpienia psychiczne, ale z drugiej strony – utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (por. wyroki SN: z 14.02.2008 r., II CSK 536/07, LEX nr 461725, z glosą K. Ludwichowskiej, OSP 2010/5, poz. 47, s. 339; z 26.02.1962 r., IV CR 902/61, OSNCP 1963/5, poz. 107; z 24.06.1965 r., I PR 203/65, OSPiKA 1966/4, poz. 92; z 10.03.2006 r., IV CSK 80/05, OSNC 2006/10, poz. 175). Rozmiar krzywdy ustalany jest indywidualnie na podstawie rodzaju, czasu trwania cierpień fizycznych i psychicznych, ich natężenia, stopnia dolegliwości, z jaką wiązało się wykonanie środka represji, a więc przykrości natury moralnej z tego wynikających, w tym utraty dobrego imienia, ostracyzm środowiskowy, konieczność poddania się rygorom związanym ze stosowaniem tego środka, nieprzychylne reakcje po zwolnieniu z aresztu śledczego lub zakładu karnego (por. postanowienie SN z 27.07.2005 r., II KK 54/2005, LEX 152495; wyrok SN z 4.02.2008 r., III KK 349/07, LEX 395071; wyrok SA w Krakowie z 9.04.2008 r., II AKa 46/08, KZS 2008/6, poz. 48).</p> <p>Orzeczone wobec wnioskodawcy w zaskarżonym wyroku zadośćuczynienie w kwocie 2.000 zł trzeba traktować jako prawidłowe. W żadnym razie nie przekracza ono rozmiaru ustalonej krzywdy. Kwota taka pozostaje w relacji do okresu zatrzymania oraz jego okoliczności. Nie jest to na pewno kwota nadmiernie wysoka. Najprawdopodobniej też została uznana za satysfakcjonującą dla wnioskodawcy, skoro ten zaakceptował wyrok, mimo że zgłosił żądanie radykalnie wyższe niż kwota orzeczona w wyroku.</p> <p>Sąd Apelacyjny uwzględnił natomiast zarzut skarżącego prokuratora i zmienił rozstrzygnięcie w zakresie orzeczenia o szkodzie jakiej miałby doznać wnioskodawca w wyniku jego zatrzymania. Wnioskodawca zgłosił żądanie odszkodowania i upatrywał je w spadku dochodów spółki detektywistycznej, którą prowadzi z <span class="anon-block">P. R.</span>. Zatrzymanie miałoby podważyć renomę firmy, a to przełożyło się na spadek zleceń oraz spadek dochodów osiąganych osobiście przez wnioskodawcę. Sąd Okręgowy nie uwzględnił takiej argumentacji przyjął, że wnioskodawca wbrew obowiązkowi nie wykazał związku między zatrzymaniem, a sytuacją prowadzonego przedsiębiorstwa.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 2)">art. 361 § 2 k.c.</a> szkoda odpowiada stracie, którą poszkodowany poniósł oraz na utracie korzyści, które mógłby uzyskać, gdyby zdarzenia wywołującego szkodę nie było (wyrok SN z 15.10.2020 r., II KK 16/20, LEX nr 3097169. Szkoda na mieniu obejmuje zatem pokrycie poniesionych strat (<em> <!-- -->damnum emergens</em>) i utraconych korzyści (<em> <!-- -->lucrum cessans</em>). Rację ma przy tym prokurator wskazując, iż w postępowaniach z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58)">rozdziału 58 k.p.k.</a> ma zastosowanie m.in. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a>, który stanowi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne oraz będący procesową realizacją tej zasady <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 232)">art. 232 k.p.k.</a>, który głosi, że strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (brak zatem normatywnych podstaw do stosowania reguły <em> <!-- -->in dubio pro reo</em> i opierać się na faktach jedynie uprawdopodobnionych i domniemaniach (por. postanowienie SN z 13.06.2012 r., V KK 6/12; wyrok SA w Gdańsku z 25.08.2015 r., II AKa 251/15, LEX nr 1923903).</p> <p>Natomiast Sąd Okręgowy przyznał wnioskodawcy odszkodowanie odpowiadające przeciętnemu wynagrodzeniu za dwa dni pracy. Stojąc na stanowisku, że wnioskodawca mógłby w tym czasie pracować i zarobkować. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Wnioskodawca nie wskazuje, a jego dotychczasowy sposób zarobkowania wyklucza, aby miał właśnie charakter dniówki roboczej. Brak jest podstaw do przyjęcia, także na podstawie zeznań wnioskodawcy, aby ten w czasie zatrzymania miał podjąć jakiekolwiek czynności, które skutkowały utratą spodziewanych dochodów.</p> <p>Sądu Okręgowy orzekając o utracie spodziewanych dochodów, na skutek zatrzymania, musiał mieć na uwadze realną, a nie jedynie hipotetyczną możliwość zarobkowania. Sąd Okręgowy zastosował jednak w tej sprawie metodologię szacowania wysokości szkody na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 322)">art. 322 k.p.c.</a>, Przepis ten winien mieć zastosowanie wyłącznie w wypadku, gdy „ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe, nader utrudnione lub oczywiście niecelowe”. Jest to więc uregulowanie dając możliwość uproszczenia dowodzenia i wykazywania wielkości roszczenia. Nie stanowi natomiast samej podstawy roszczenia, a także samej szkody (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2024 r., w sprawie II CSKP 309/22, LEX nr 3788209). Sąd Okręgowy przecież odrzucił twierdzenie wnioskodawcy o tym, że poniósł szkodę w działalności firmy (pkt 4.2 uzasadnienia). W konsekwencji należy przyjmować, że brak jest dowodów na zaistnienie jakiejkolwiek szkody po stronie wnioskodawcy. Wskazany przepis miałby zastosowanie, gdyby przyjąć, że szkoda nastąpiła, ale nie można jej precyzyjnie ustalić i można ją jedynie szacować. Tak byłoby w przypadku, gdyby wnioskodawca prowadził np. sklep albo usługi. Wiadomo, że coś by sprzedał i zarobił, ale nie wiadomo, ile. Sytuacja wnioskodawcy jest jednak inna. Trzeba więc akceptować twierdzenia skarżącego, że ustalenia o zaistnieniu w ogóle szkody jest ustaleniem dowolnym.</p> <p>Rozstrzygnięcie o wydatkach postępowania odwoławczego nastąpiło na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 4)">art. 554 § 4 k.p.k.</a>, który przesądza, że koszty sądowe w tego rodzaju sprawach obciążają Skarb Państwa.</p> <table> <colgroup> <col width="233"/> <col width="233"/> <col width="233"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Robert Zdych</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Edyta Gajgał</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Maciej Skórniak</strong> </p> </td> </tr> </table> </div>