I SPP/Go 63/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. spółka cywilna od pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2022 r. w sprawie ze skargi E. spółka cywilna na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od maja do października 2014 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy pkt 2 zaskarżonego postanowienia. UZASADNIENIE E. s.c. złożyła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 349/22). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 54.116 zł, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Podniosła, że od 2015 r. działalność Spółki jest zawieszona, a Spółka nie posiada żadnego majątku. Jednocześnie każdy ze wspólników skarżącej Spółki złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF). Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach N.P. wynika, że z powodu wypadku nie pracuje i wymaga leczenia psychiatrycznego. Utrzymuje się ze środków otrzymywanych z Centrum Pomocy Rodzinie (888 zł za sierpień 2022r.) oraz z pomocy żywnościowej. Po stronie zobowiązań i wydatków wskazała: 24,99 zł - opłata za abonament telefoniczny, 166,44 zł - zakup leków na trzy miesiące, 160 zł - praca ze stresem pourazowym. Oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, czy innych wartościowych rzeczy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.S. - drugiego ze wspólników spółki cywilnej E. wynika, że jest on właścicielem mieszkania o pow. 32 m², które wynajmuje za kwotę 1.880 zł. Uzyskiwane w ten sposób środki finansowe przeznacza na spłatę kredytu hipotecznego (miesięczna rata 130CHF tj. około 630 zł), zapłatę czynszu 390 zł, opłat za prąd 230 zł i gaz 213 zł - co drugi miesiąc, a resztę na zakup żywności i środków czystości. Analogiczny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca Spółka złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 64/22. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, skarżąca poinformowała, że w 2015 r. Spółka została zawieszona (wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), nie posiada środków trwałych oraz konta bankowego. Wspólnicy skarżącej Spółki nie pracują i aktualnie nie są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. Dodatkowo nadesłano kopie zeznań rocznych: PIT-37 N.P. i PIT-36 złożonego przez M.S., a także historie rachunków bankowych M.S. nr [...] oraz N.P. nr [...]. Jednocześnie wspólnicy oświadczyli, że ww. konta zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z 8 listopada 2022 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych (pkt 1 postanowienia), a w pozostałym zakresie wniosek oddalił (pkt 2 postanowienia). Referendarz zaakcentował, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki cywilnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników, którzy są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. Mając zatem na uwadze sytuację finansową i majątkową skarżącej Spółki, jak i jej wspólników, a przede wszystkim ustaloną w sprawie wysokość opłat sądowych, przy uwzględnieniu okoliczności, że wnioskodawca jest zobowiązana do uiszczenia tych opłat jednocześnie w dwóch sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem referendarz stwierdził, że poniesienie kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie przekracza możliwości finansowe Spółki i mogłoby narazić na uszczerbek utrzymania koniecznego jej wspólników. W tej sytuacji za zasadne uznał udzielenie pomocy skarżącej Spółce w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie referendarz podkreślił, że na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw do przyznania skarżącej Spółce doradcy podatkowego z uwagi na stadium postępowania, jak i to, że osoby uprawnione do reprezentowania skarżącej Spółki potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Spółka wniosła sprzeciw, zaskarżając w nim pkt 2 postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podała, że sytuacja życiowa oraz materialna wspólników nie pozwala na to, aby pokryć koszty związane z pomocą prawną przed sądem, a ponadto żaden ze wspólników nie posiada wykształcenia prawniczego. Podkreślono, że konieczność wskazania naruszeń, jakich dopuściły się podczas wieloletnich postępowań organy skarbowe, wymaga już wiedzy specjalistycznej. Zaznaczono nadto, że wspólnik M.S. nie otrzymał żadnego wezwania dotyczącego informacji, o których mowa w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 258 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (a o takie w formularzu wnioskowała skarżąca), gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba w tym miejscu odnotować, że referendarz sądowy w pkt 1 postanowienia z 8 listopada 2022 r. (sygn. akt I SPP/Go 63/22) zwolnił skarżącą od kosztów sądowych. Ta część rozstrzygnięcia nie jest kwestionowana. Skarżąca wniosła natomiast sprzeciw od pkt 2 ww. postanowienia referendarza, w którym oddalono wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt II OZ 815/13). W niniejszej sprawie referendarz sądowy, mając na uwadze sytuację finansową i majątkową skarżącej Spółki, jak i jej wspólników, a przede wszystkim ustaloną w sprawie wysokość opłat sądowych, uznał, że poniesienie kosztów sądowych przekracza możliwości finansowe Spółki i mogłoby narazić na uszczerbek utrzymania koniecznego jej wspólników. Jednocześnie uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej Spółce pełnomocnika z urzędu, z czym spółka się nie zgadza. W ocenie Sądu, stanowisko referendarza co do oddalenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest jednak prawidłowe. Oczywiście Sąd nie kwestionuje, że także przy ocenie wniosku w tej części referendarz zobligowany jest wziąć pod uwagę sytuację majątkową strony, która bezsprzecznie jest trudna. Nie można jednak pominąć tego, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika, powinien uwzględnić także procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (por. postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08). Oceniając zatem wniosek w świetle ww. elementów, Sąd podziela pogląd referendarza o braku konieczności ustanowienia dla spółki pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 175 § 1 oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. udział profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto, strona w toku postępowania składając skargę oraz obszerne pisma procesowe stanowiące jej uzupełnienie dowiodła, że udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze konieczny, a prawo strony do sądu jest zabezpieczone. Sąd nie podziela obaw strony skarżącej co do tego, że brak pełnomocnika doprowadzi do sytuacji, iż nie będzie miała szans w sporze z organem. Należy zaakcentować, że w postępowaniu przed sądem administracyjny strona nie jest pozostawiona samej sobie. W myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd udziela bowiem stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 134). Natomiast co do braku wystosowania wezwania do wspólnika spółki M.S. należy zauważyć, że sprawa w toku której wniesiono o przyznanie prawa pomocy dotyczy podatku od towarów i usług. W tego rodzaju sprawach stroną w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest spółka cywilna, a nie jej wspólnicy (vide: postanowienie NSA z 23.02.2018 r., I FSK 1937/17). Referendarz sądowy nie był zatem zobligowany do kierowania wezwań do obu wspólników, lecz do spółki. Ponieważ strona (Spółka) jako adres do korespondencji podała adresy wspólników to zasadnym było skierować wezwanie na jeden z podanych przez nią adresów. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.