I Ns 348/21

<p>sygn. akt I Ns 348/21</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>1 grudnia 2021 roku</p> <p>Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie w I Wydziale Cywilnym w składzie:</p> <p>Przewodniczący: asesor sądowy <span class="anon-block">M. J.</span> </p> <p>po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 1 grudnia 2021 roku w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">E. B.</span> </strong> </p> <p>z udziałem <strong> <!-- --> <span class="anon-block">W. D.</span> </strong> </p> <p>o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">K. D.</span> </p> <p> <strong> <!-- -->postanawia</strong> </p> <p>odrzucić wniosek.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <span class="anon-block">E. B.</span> wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">K. D.</span> zmarłym 20 maja 2020 r., ostatnio zamieszkałym w Wielkiej Brytanii. Wskazała, że jurysdykcja sądów polskich wynika z polskiego obywatelstwa spadkodawcy (wniosek k. 3-4).</p> <p>Uczestnicy postępowania nie mają wiedzy o żadnym majątku spadkowym w Polsce. Od wielu lat nie mieli też kontaktu ze spadkodawcą (zapewnienia wnioskodawczyni i uczestnika k. 61v).</p> <p>Pełnomocnicy wnioskodawczyni i uczestnika, mimo zobowiązania przewodniczącego do wskazania ewentualnego majątku spadkowego w Polsce albo innych okoliczności uzasadniających jurysdykcję sądów polskich pod rygorem odrzucenia wniosku – żadnego majątku ani innej okoliczności nie wskazali (zobowiązanie k. 74, potwierdzenie doręczenia przez PI k. 75, dowód dostępu do sprawy w PI k. 76).</p> <p> <strong> <!-- -->S ąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zgodnie z art. 83 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (dalej jako rozporządzenie 650/2012), rozporządzenie to stosuje się do dziedziczenia po osobach zmarłych w dniu lub po dniu 17 sierpnia 2015 r. Wiąże ono w całości i jest bezpośrednio stosowane przez sądy każdego państwa członkowskiego (art. 84 ust. 3 rozporządzenia 650/2012). Ma pierwszeństwo przed sprzecznymi z tym rozporządzeniem przepisami ustaw krajowych (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 91;art. 91 ust. 3)">art. 91 ust. 3 Konstytucji RP</a>), a więc w szczególności przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksu postępowania cywilnego</a>. Mając na uwadze powyższe, zupełnie chybione jest powoływanie się na przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksu postępowania cywilnego</a> w kontrze do mającego pierwszeństwo i bezpośrednio stosowalnego rozporządzenia unijnego.</p> <p>Wynika to wprost z motywu (30) preambuły rozporządzenia 650/2012, zgodnie z którym „w celu zapewnienia, aby sądy wszystkich państw członkowskich mogły na tych samych podstawach sprawować <span class="underline"> <!-- -->jurysdykcję w sprawach dotyczących spadku po osobach niemających miejsca zwykłego pobytu w państwie członkowskim w chwili śmierci</span>, w niniejszym rozporządzeniu należy zawrzeć uporządkowany hierarchicznie, <span class="underline"> <!-- -->wyczerpujący wykaz podstaw</span>, w oparciu o które można sprawować jurysdykcję dodatkową”.</p> <p>O tym, że sprzeczne z prawem unijnym są jakiekolwiek przepisy krajowe rozumiane w ten sposób, że rozszerzają jurysdykcję sądów krajowych w sprawach spadkowych ponad przyznaną rozporządzeniem 650/2012, przesądził wiążąco Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 21 czerwca 2018 r., C-20/17 (<span class="anon-block"> (...)</span>:EU:C:2018:485), wskazując m.in., że ma to na celu „ograniczenie ryzyka równoległych postępowań toczących się przed sądami różnych państw członkowskich oraz ryzyka mogących z takich postępowań wyniknąć sprzecznych rezultatów”.</p> <p>W ten też sposób jest to jednolicie rozumiane w doktrynie polskiej (por. A. Wysocka-Bar, <em> <!-- -->Jurysdykcja krajowa sądów polskich a kolizyjna jednolitość spadku</em>, „Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego” 2016, nr 14, s. 91, 97; K. Weitz, <em> <!-- -->Jurysdykcja krajowa w sprawach spadkowych w świetle rozporządzenia spadkowego</em> [w:] <em> <!-- -->Nowe europejskie prawo spadkowe</em>, red. M. Pazdan, J. Górecki, Warszawa 2015, s. 42, 55) i tak też było rozumiane przez ustawodawcę w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr <span class="anon-block"> (...)</span>, Sejm VII kadencji), gdzie wskazano, że „należy też wskazać, że w kontekście rozporządzenia nr 650/2012 w zasadzie w każdej sprawie spadkowej i tak niezbędne będzie ustalenie miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, aby stwierdzić, czy sąd polski posiada jurysdykcję w danej sprawie”, natomiast pozostawienie w kodeksie przepisów jurysdykcyjnych wynikło z trafnej obserwacji projektodawcy, że „pojęcie sprawy spadkowej w rozumieniu rozporządzenia nr 650/2012 jest pojęciem autonomicznym, w związku z tym nie można wykluczyć (przynajmniej teoretycznie), że pewne sprawy, które są sprawami spadkowymi w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c</a>, nie zostaną objęte zakresem rozporządzenia”, a ponadto było niezbędne dla zapewnienia możliwości stosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1146;art. 1146 § 1;art. 1146 § 1 pkt. 2)">art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c.</a> przy uznawaniu zagranicznych orzeczeń spadkowych dotyczących spadków spoza zakresu rozporządzenia, a nade wszystko – do spadków otwartych przed 17 sierpnia 2015 r.</p> <p>Zgodnie z tymi przepisami rozporządzenia 650/2012 jurysdykcję do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku mają sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci (art. 4). W przypadku natomiast, gdy zmarły nie miał miejsca pobytu w żadnym państwie członkowskim – zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia 650/2012 jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, <span class="underline"> <!-- -->w którym znajdują się składniki majątku spadkowego</span> – albo co do ogółu spadku, jeśli zmarły był obywatelem tego państwa lub nie więcej niż 5 lat przed śmiercią miał w tym państwie miejsce zwykłego pobytu, albo, w przeciwnym razie, do orzekania w sprawach dotyczących tych tylko składników majątku spadkowego położonych w tym państwie. Jeśli brak tych składników w danym państwie, jego jurysdykcja może wynikać wyłącznie z tzw. <em> <!-- -->forum necessitatis</em> tj. gdy <span class="underline"> <!-- -->postępowanie nie może być we właściwy sposób wszczęte lub przeprowadzone, lub nie byłoby możliwe w państwie trzecim</span>, z którym sprawa jest ściśle związana, a jednocześnie sprawa ma dostateczny związek z państwem członkowskim sądu, do którego ją wniesiono (art. 11).</p> <p>Przenosząc powyższe zasady na grunt niniejszej sprawy, <span class="anon-block">K. D.</span> miał miejsce zwykłego pobytu w Wielkiej Brytanii, a więc w państwie trzecim w rozumieniu rozporządzenia (Wielka Brytania, Irlandia oraz Dania nie przystąpiły bowiem do stosowania tego aktu prawnego, pomijając już w tym miejscu wystąpienie Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej). Skoro tak, wprawdzie sądy polskie mogłyby potencjalnie mieć jurysdykcję co do spadku po <span class="anon-block">K. D.</span> jako obywatelu polskim, jednak tylko pod warunkiem znajdowania się na terytorium Polski majątku spadkowego, którego jednak nie ustalono.</p> <p>W grę nie wchodziło też zastosowanie art. 11 rozporządzenia 650/2012. O ile bowiem przesłanka dostatecznego związku sprawy z Polską potencjalnie mogłaby być uznana za spełnioną (potencjalni spadkobiercy tu zamieszkują), o tyle nie sposób uznać, że „postępowanie nie może być we właściwy sposób wszczęte lub przeprowadzone, lub nie byłoby możliwe w Wielkiej Brytanii”. Przepis ten, mający charakter ścisłego wyjątku (tzw. <em> <!-- -->forum necessitatis</em>) nie uprawnia do rozpoznawania spraw przez sądy danego państwa li tylko w celu ułatwienia sprawy wnioskodawcy czy uczestnikowi. W ten bowiem oto sposób, cały system norm jurysdykcyjnych traciłby sens, bowiem zawsze uczestnicy wnosiliby sprawę do sądów w swoim kraju, powołując się właśnie na <em> <!-- -->forum necessitatis</em>. Takie rozszerzanie ścisłego wyjątku i czynienie z niego zasady stanowiłoby zarazem naruszenie prawa unijnego, skoro prawodawca unijny w motywie (31) jako przykłady pozwalające na zastosowanie tego wyjątku wskazał wojnę domowej oraz przypadek, gdy nie można w rozsądny sposób oczekiwać od beneficjenta wszczęcia lub prowadzenia postępowania w tym państwie, i to w kontekście pozbawienia prawa do sądu. Tymczasem rzecz w przypadku Wielkiej Brytanii sprowadza się co najwyżej do zmiany pełnomocnika na obeznanego w prawie brytyjskim, co nie jest nadmiernie utrudnione – bowiem prawo brytyjskie jest jednym z najbardziej znanych w Polsce obcych porządków prawnych (przy większości uniwersytetów znajdują się obecnie szkoły prawa brytyjskiego), a także Wielka Brytania – spośród państw trzecich, a więc nienależących do UE – jest jednym z najlepiej zintegrowanych. Uczestnicy postępowania zresztą nie wskazali nawet żadnych szczególnych racji uzasadniających ich wyjątkową potrzebę przeprowadzenia postępowania spadkowego w takim nadzwyczajnym trybie, który – co należy podkreślić – stwarza poważne zagrożenie dla jakości postępowania, oto bowiem sąd polski musiałby stosować prawo obce (art. 21 ust. 1 rozporządzenia 650/2012), i to oparte na <em> <!-- -->case-law</em>, i opierać się <em> <!-- -->de facto</em> na twierdzeniach uczestników, którzy ze spadkodawcą od wielu lat nie mieli żadnego kontaktu (zapewnienia k. 61v), co stwarzałoby potężne zagrożenie pominięcia rzeczywistego spadkobiercy, a nawet wydania orzeczenia, mimo prawomocnego przesądzenia danej kwestii w państwie, które ma jurysdykcję. Stanowiłoby zaprzeczenie celowi rozporządzenia, którym było, żeby o spadku orzekały sądy, których prawo jest właściwe oraz gdzie spadkodawca miał w ostatnim okresie życia centrum interesów.</p> <p>Zgodnie z art. 15 rozporządzenia 650/2012 w przypadku gdy do sądu państwa członkowskiego wniesiono sprawę spadkową, co do której sąd ten nie ma jurysdykcji na mocy niniejszego rozporządzenia, sąd ten stwierdza z urzędu brak swojej jurysdykcji. Nastąpiło to zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1099;art. 1099 § 1)">art. 1099 § 1 k.p.c.</a> przez odrzucenie wniosku. Gdyby sąd rozpoznał sprawę mimo braku jurysdykcji, postępowanie byłoby nieważne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1099;art. 1099 § 2)">art. 1099 § 2 k.p.c.</a>).</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- --> <span class="anon-block">Z.</span> ądzenia:</span> </strong> </p> <p>- odnotować uzasadnienie,</p> <p>- odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi uczestnika r. pr. <span class="anon-block">P.</span> przez umieszczenie w portalu informacyjnym;</p> <p>- jeśli dzień po odnotowaniu odpis wyroku z uzasadnieniem nie zostanie umieszczony w zakładce „Moje doręczenia” ww. pełnomocnika (a będzie jedynie w zakładce <span class="anon-block"> (...)</span>) – doręczyć mu odpis postanowienia z uzasadnieniem tradycyjnie, pocztą, w piśmie przewodnim wskazując, że doręczenie pocztowe ma miejsce z uwagi na awarię systemu informatycznego sądu;</p> <p>- jeśli w zakładce „Moje doręczenia” pełnomocnika wnioskodawczyni adw. <span class="anon-block">P.</span> i pełnomocnika uczestnika r. pr. <span class="anon-block">P.</span> nie ma umieszczonego odpisu postanowienia z 1 grudnia 2021 r. (a znajduje się on wyłącznie w zakładce <span class="anon-block"> (...)</span>) – niezwłocznie wysłać ww. pełnomocnikom odpis postanowienia z pismem przewodnim, w którym wskazać, że doręczenie pocztowe ma miejsce z uwagi na awarię systemu informatycznego sądu;</p> <p>- akta przedstawić za miesiąc z potwierdzeniami doręczeń.</p> <p> <span class="anon-block">W.</span>, 20 grudnia 2021 roku asesor sądowy <span class="anon-block">M. J.</span> </p> </div>