II FZ 237/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Gruszczyński, , , po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia Zygmunta P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA 1674/03 odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zygmunta P. na decyzję Ministra Finansów z dnia 30 maja 2003 r., (...) w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji Ministra Finansów z dnia 12 kwietnia 2000 r., (...), wydanej w sprawie wymiaru podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 stycznia 2007 r. (sygn. akt III SA 1674/03) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Zygmuntowi Piotrowskiemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, osiągając przychód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.869,20 zł (brutto). Kwota ta jest co miesiąc pomniejszana o zaliczkę na podatek dochodowy oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne (350 zł), alimenty na rzecz syna (250 zł) oraz o kwotę 447 zł potrącaną w związku z prowadzoną przeciwko wnioskodawcy egzekucją administracyjną. Skutkiem tego, miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi 822,34 zł (805 zł), a po uwzględnieniu stałych opłat (opłat za telewizję i telewizję kablową, energię elektryczną, a także rat "innego kredytu"), pozostaje mu "na życie" 350 zł. Sąd wskazał również, że wnioskodawca posiada mieszkanie służbowe (wojskowe) o powierzchni 61,69 m2 (miesięczny czynsz: 573,59 zł), nie ma natomiast wartościowego majątku ruchomego ani oszczędności. Jest także zadłużony w (...) Bank na kwotę 11.106,02 zł z tytułu zaciągniętego kredytu gotówkowego i zalega z czynszem - zaległość w wysokości 21.500 zł (23.000 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym, złożonym w tej sprawie. Poprzednie zostały załatwione odmownie, a zażalenia wnioskodawcy oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 30 kwietnia 2004 r. oraz z dnia 2 listopada 2005 r. Odwołując się do treści drugiego z powołanych orzeczeń, Sąd uznał, że kolejny wniosek należy rozpoznawać na płaszczyźnie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", stanowiącego, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby było zaskarżone a nawet prawomocne. W tym kontekście Sad pierwszej instancji ocenił, że sytuacja finansowa wnioskodawcy, którą uprzednio prawomocnie określono jako umożliwiającą poniesienie kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej), nie tylko nie uległa pogorszeniu, ale wręcz przeciwnie - polepszyła się, skoro przychód uzyskiwany z tytułu emerytury wzrósł z 1.760 zł do 1.869 zł (brutto). Tym samym, wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w kwocie 100 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, zwłaszcza że część jego wydatków, jak np. opłatę za telewizję kablową, trudno określić mianem niezbędnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Zygmunt P. zarzucił rażące naruszenie art. 2, 32 ust. 1 i 2, 45 ust. 1, 77 ust. 2, 91 ust. 1, 175 ust. 1, 184 w związku z art. 7, 8 ust. 2 Konstytucji, rażące naruszenie art. 6 ust. 1 i 13 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.); art. 14 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1(?) i 26 w związku z art. 2 ust. 1 i ust. 3 lit. a - c) Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167), a także rażące naruszenie art. 141 § 4, 245 § 1 pkt 1 i § 2 w związku z art. 243 § 1 i 2 p.p.s.a., oraz art. 252 p.p.s.a. W obszernym uzasadnieniu autor zażalenia opisał przede wszystkim szereg okoliczności związanych z zaprzestaniem pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej i toczonymi przez siebie sporami. W kwestiach bezpośrednio związanych z treścią kwestionowanego orzeczenia podniósł natomiast, że odmowa przyznania mu prawa pomocy przez okres trzech lat jest łamaniem jego praw człowieka i pozbawia go możliwości rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd. W jego ocenie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskazał żadnego majątku ani dochodu, który mógłby posłużyć do uiszczenia opłaty sądowej. Autor zażalenia podał ponadto, że nie jest w stanie zaoszczędzić żadnych środków, które pozwoliłyby mu uiścić wpis od skargi kasacyjnej, ponieważ po pokryciu wydatków pozostaje bez środków do życia. Telewizja kablowa, o której jest mowa w zaskarżonym postanowieniu, to nie zbytek, ale opłata przymusowa, gdyż właściciel budynku założył ją w miejsce zlikwidowanej anteny zbiorczej. W konsekwencji Zygmunt P. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że przyznane mu zostanie prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Autor zażalenia domagał się również uchylenia postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 listopada 2005 r. i dnia 23 sierpnia 2006 r. (w przedmiocie odrzucenia jego zażalenia) oraz przyznania mu prawa pomocy, a także uwzględnienia w postępowaniu zażaleniowym przedłożonej przez niego dokumentacji (9 załączników - kserokopii dokumentów). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Nieporozumieniem jest przytaczanie w zażaleniu na postanowienie odmawiające prawa pomocy okoliczności związanych z zaprzestaniem pełnienia przez jego autora zawodowej służby wojskowej. Wydarzenia te, które miały miejsce ponad dwadzieścia lat temu, mają się bowiem nijak do rozstrzygnięcia kwestii, czy zaistniały przesłanki, uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych. Podobnie jest z przedstawionymi przez wnioskodawcę sporami z wojskowymi organami emerytalno-rentowymi, a jego subiektywna wiara, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy załatwi te spory, nie ma żadnego oparcia w prawie. Prowadzi ona natomiast do zaniechania przedłożenia Sądowi kasacyjnemu argumentów istotnych dla sprawy oraz zastąpienia ich po wielokroć przywoływanymi twierdzeniami mającymi wykazać racje autora zażalenia. Takie postępowanie nie może przynieść oczekiwanych przez stronę rezultatów. Korzystnego dla strony wyniku nie może również spowodować instrumentalne powoływanie się przez nią na liczne przepisy Konstytucji RP oraz wiążących Polskę aktów prawa międzynarodowego. Jeśli bowiem autor zażalenia ogranicza się do hasłowego wyliczenia ich treści, bez względu czy mają bezpośredni związek z niniejszym postępowaniem czy też nie, oraz skorelowania ich z wywodami nie mającymi istotnego znaczenia dla sprawy, to nie może domagać się, aby tak sformułowane zarzuty zostały uwzględnione. Ponadto umknęło mu, że prawo do sądu, na które się powołuje, nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że każdy, zawsze i bez jakiejkolwiek odpłatności może żądać rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd. Jednym z jego ograniczeń, mającym na celu także ograniczenie jego nadużywania, jest wprowadzenie opłat sądowych (wpis i opłaty kancelaryjne), których uiszczenie może warunkować merytoryczne rozpoznanie sprawy. Stwierdzenie autora zażalenia, że " ... w zaistniałej sytuacji Skarb Państwa obowiązany jest wyłożyć za mnie koszta i opłaty sądowe z tego co ode mnie nakradł bez podstawy prawnej w drodze czynu zabronionego i w obejściu prawa i ustawy ..." świadczy najwymowniej o poziomie prezentowanej przez niego w tym zakresie argumentacji, zaś fakt, że Sąd nie uczynił zadość jego żądaniom nie oznacza naruszenia postanowień Konstytucji RP, Konwencji i Paktu. Niezależnie jednak od powyższych uwag, trafny okazał się przywołany przez stronę zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Skoro bowiem Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, może być zmienione jedynie w okolicznościach wskazanych w art. 165 p.p.s.a., to powinien poczynić ustalenia, jakie były dochody i wydatki skarżącego w chwili wydania postanowienia NSA z dnia 2 listopada 2005 r. (II FZ 705/05), a jakie w chwili kolejnego rozpoznania sprawy. Sąd zauważył wprawdzie, że dochód z tytułu emerytury wzrósł z 1.760 zł do 1.869 zł brutto, ale nie zbadał, czy nie zmieniły się wydatki i inne obciążenia. Ponadto błędem Sądu było ograniczenie się do przytaczania twierdzeń strony ("oświadczył", "podał") zamiast jednoznacznego stwierdzenia faktów przyjętych przez Sąd. Wobec naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a., nie sposób ocenić, czy zaistniały, czy nie przesłanki z art. 165 p.p.s.a. Ubocznie należy zauważyć, że gdyby okoliczności rzeczywiście nie uległy zmianie, to Sąd władny był do "odmowy zmiany postanowienia z dnia 17 sierpnia 2005 r." a nie do "odmowy przyznania prawa pomocy ...", jak to błędnie orzekł w zaskarżonym postanowieniu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Sąd kasacyjny nie uwzględnił pozostałych wniosków autora zażalenia, ponieważ były oczywiście bezzasadne albo nie wnosiły nic nowego do sprawy. Oczywiście bezzasadne były żądania uchylenia wcześniej wydanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie, ponieważ wnioskodawca błędnie uważa, że jest możliwe uchylenie prawomocnych rozstrzygnięć przy "okazji" rozpoznawania jego zażalenia w innym postępowaniu wpadkowym. Z kolei żądanie uwzględnienia przy rozpoznawaniu zażalenia nadesłanych załączników jest bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z podanych wyżej przyczyn. Z tego samego powodu zbędne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów zażalenia dotyczących instytucji prawa pomocy. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmie za postawę rozstrzygnięcia własne, wyrażone w sposób jednoznaczny, ustalenia faktyczne (art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a.). Na ich tle oceni, czy istnieje podstawa do zmiany wcześniejszego prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy (art. 165 p.p.s.a.). Ocena ta będzie uwzględniała całokształt zdarzeń związanych z sytuacją wnioskodawcy w zakresie istotnym dla podjęcia rozstrzygnięcia.