I GSK 344/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia WSA del. Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1446/16 w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1446/16, oddalił skargę A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez organ egzekucyjny [...] października 2012 r., obejmujących należności z tytułu odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki [A] sp. z o.o. w K. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne i oraz Fundusz Pracy i FGŚP. Zawiadomieniami z [...] października 2012 r. organ pierwszej instancji dokonał zajęć wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego w ING Banku Śląskim. Zawiadomienia wraz z tytułami wykonawczymi wysłano skarżącemu 25 października 2012 r. listem poleconym przez operatora pocztowego – Pocztę Polską, na adres skarżącego. Przesyłka została zwrócona do organu pierwszej instancji 19 listopada 2012 r. po bezskutecznym dwukrotnym awizowaniu w dniach 26 października 2012 r. i 5 listopada 2012 r. Egzekucja z rachunku bankowego w ING Bank Śląski okazała się bezskuteczna z uwagi na brak środków na rachunku, a ponadto wystąpił zbieg z egzekucjami prowadzonymi przez komorników sądowych. W dniu 9 kwietnia 2014 r. skarżący wniósł o zwolnienie spod egzekucji kwoty 38 500 zł znajdującej się na rachunku bankowym w ING Banku Śląskim S.A. Postanowieniem z [...] maja 2014 r. organ egzekucyjny nie uwzględnił powyższego wniosku. Następnie, w dniu 29 października 2014 r. dokumenty egzekucyjne dotyczące skarżącego zostały przesłane na wniosek Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie do sprawy o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. Akta egzekucyjne zostały zwrócone organowi egzekucyjnemu 12 stycznia 2015 r. W dniu 21 sierpnia 2015 r. skarżący osobiście zapoznał się z aktami dotyczącymi przeniesienia na niego odpowiedzialności za zobowiązania spółki [A] sp. z o.o. oraz dalszego postępowania egzekucyjnego i odebrał 61 kopii dokumentów sporządzonych dla niego. Pismem z dnia 7 grudnia 2015 r. skarżący złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji, w których podniósł przedawnienie roszczenia i stwierdził, że tytuły egzekucyjne z [...] października 2012 r. nigdy nie zostały mu doręczone. Postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. organ egzekucyjny oddalił wniesione zarzuty z powodu uchybienia terminu do ich wniesienia. Pismem z 28 stycznia 2016 r. organ egzekucyjny zwrócił się do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza o zwrot koperty wraz z potwierdzeniem odbioru przez zobowiązanego A. S. zajęć i tytułów egzekucyjnych, która wraz z innymi dokumentami została przekazana pismem z 29 października 2014 r., a po weryfikacji akt zwróconych pismem z 7 stycznia 2015 r. stwierdzono brak przedmiotowej koperty wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Pismem z 4 marca 2016 r. Oddział ZUS wystąpił do Poczty Polskiej S.A. w celu pozyskania dowodu potwierdzającego nadanie do strony przesyłki zawierającej tytuły wykonawcze. W odpowiedzi uzyskał informację, że z uwagi na upływ terminu reklamacji i przechowywania dokumentów oraz z przyczyn organizacyjno-technicznych (brak dokumentów źródłowych) nie jest w stanie udzielić żądanych informacji. Postanowieniem z [...] kwietnia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że sporne tytuły wykonawcze zostały doręczone na adres skarżącego 9 listopada 2012 r. w trybie art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 257 ze zm.; dalej: k.p.a.), zatem siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął 16 listopada 2012 r. Natomiast pismo zawierające zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało nadane w placówce Poczty Polskiej 3 grudnia 2015 r., a więc z uchybieniem terminu do ich wniesienia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że brak w aktach postępowania oryginalnej koperty ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru przez zobowiązanego tytułów wykonawczych i zajęć egzekucyjnych wynika z faktu, że dokument ten zaginął. W aktach sprawy znajdują się jednak wygenerowane z aplikacji C6 służącej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych do obsługi korespondencji wychodzącej wydruki "Rejestr przesyłek" oraz "Potwierdzenie odbioru", które zawierają nr nadawczy przedmiotowej przesyłki listowej, oznaczenie adresata przesyłki, datę pisma – 25.10.2012 r., datę pozostawienia przesyłki do dyspozycji adresata w UP – 26.10.2012 r., datę powtórnego awiza – 5.11.2012 r. oraz datę zwrotu przesyłki 19.11.2012 r. Zdaniem organu, zarzuty skarżącego jako zgłoszone po terminie nie mogły zostać merytorycznie rozpoznane i brak jest podstaw do uchylenia postanowienia organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami. Zebrany materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy, wyciągnięto z niego logiczne wnioski, które znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podstawowym zarzutem skargi jest brak prawidłowego doręczenia stronie tytułów i zajęć egzekucyjnych, co w ocenie strony prowadzi do wniosku, że nie upłynął jej jeszcze termin do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. WSA zauważył, że w niniejszej sprawie odpisy tytułów wykonawczych wraz z odpisami zajęć zostały wysłane 25 października 2012 r. w jednej przesyłce na adres skarżącego, za pośrednictwem poczty. Wobec nieobecności skarżącego i niemożności doręczenia pism w sposób wskazany w art. 42 i 43 k.p.a., zastosowano tryb doręczenia zastępczego uregulowany w art. 44 k.p.a. Podstawowym warunkiem zastosowania tego przepisu jest to, aby adresat pisma rzeczywiście mieszkał pod wskazanym adresem i ta przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący w toku całego postępowania posługiwał się adresem, na który zostały wysłane odpisy tytułów wykonawczych. Kolejnymi przesłankami skutecznego doręczenia w trybie art. 44 k.p.a., gdy pismo jest doręczane przez operatora pocztowego, są: przechowywanie pisma przez 14 dni w placówce pocztowej operatora pocztowego, umieszczenie zawiadomienia o pozostawieniu pisma wraz z adnotacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni w placówce pocztowej, a w razie gdy adresat nie podjął przesyłki w terminie 7 dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w art. 44 § 1 k.p.a., doręczający jest obowiązany pozostawić powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż 14 dni od daty pisemnego zawiadomienia. Ze znajdującego się w aktach sprawy wtórnika zwrotnego potwierdzenia odbioru, wygenerowanego na podstawie danych uzyskanych z systemu komputerowego ZUS, wynika, że przesyłka została wysłana na prawidłowy adres skarżącego, była dwukrotnie awizowana z zachowaniem ustawowych okresów i została zwrócona organowi egzekucyjnemu po ich upływie. Okoliczność, iż w aktach sprawy aktualnie brak jest oryginału zwrotnego potwierdzenia odbioru, z uwagi na jego zaginięcie, nie przesądza o braku możliwości ustalenia w inny, obiektywny sposób, faktu doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych. W ocenie sądu dane zawarte w systemie komputerowym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są wystarczająco wiarygodne, ponieważ jest to baza danych prowadzona przez podmiot publiczny. Dane o doręczeniu zawarte w systemie komputerowym ZUS korespondują ponadto co do dat wysyłki i doręczeń z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, dotyczącymi doręczenia zajęć egzekucyjnych dłużnikowi zajętych wierzytelności – ING Bankowi Śląskiemu S.A., które były wysyłane jednocześnie z odpisem tytułu wykonawczego i informacjami o zajęciach egzekucyjnych dla skarżącego. Również okoliczność, że skarżący zarzucił brak doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego po ponad trzech latach od wszczęcia egzekucji, w której czynnie uczestniczył, korzystając z przysługujących mu środków ochrony prawnej, jak chociażby z wniosku o zwolnienie spod egzekucji środków na rachunku bankowym, świadczy o tym, że skarżącemu były znane tytuły wykonawcze, na podstawie których jest prowadzona egzekucja. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez DIS w Warszawie art. 44 § 1-4 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym i błędne uznanie doręczenia zastępczego za prawidłowe, w sytuacji gdy: a) w aktach postępowania administracyjnego nie znajduje się potwierdzenie nadania, zwrotne potwierdzenie odbioru lub koperta zawierająca odpowiednie adnotacje dot. próby doręczenia; b) w aktach postępowania administracyjnego nie znajduje się duplikat/wtórnik zwrotnego potwierdzenie odbioru wystawiony przez podmiot uprawniony, tj. operatora pocztowego; c) z wydruków wygenerowanych z systemu informatycznego ZUS wynika, iż próba doręczenia tytułów wykonawczych została dokonana z naruszeniem art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. – przesyłka miała być awizowana dłużej niż 14 dni; d) z wydruków wygenerowanych z systemu informatycznego ZUS nie wynika, w jakim miejscu miało dojść do złożenia awiz zgodnie z art. 44 § 2 k.p.a., co uniemożliwia stwierdzenie prawidłowości doręczenia zastępczego; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez DIS w Warszawie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym i błędne uznanie doręczenia zastępczego za prawidłowe, w sytuacji gdy: a) organ w toku postępowania dowodowego zastąpił dowody urzędowe nieweryfikowalnymi dla obywatela wydrukami z systemu informatycznego ZUS, w szczególności "wtórnika zwrotnego potwierdzenia odbioru", w sytuacji gdy do wystawienia duplikatu/wtórnika zwrotnego potwierdzenia odbioru uprawniony jest wyłącznie wystawca oryginalnego dokumentu, tj. operator pocztowy; b) organ dokonał wadliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez uznanie za wiarygodne wydruków danych zgromadzonych w systemie informatycznym ZUS, w sytuacji gdy z całokształtu materiału dowodowego w sprawie wynika, iż te wydruki nie zawierają informacji mających pokrycie w dowodach urzędowych (tj. zwrotne potwierdzenie odbioru upomnienia z dnia [...] września 2012 r. nr [...] nadto na wydruku na dole strony znajduje się informacja "Przesyłki na rok 2012/Liczba pozycji 1"), w konsekwencji czego organ błędnie przyjął, iż wydruki danych z systemu informatycznego ZUS są wiarygodne. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podał argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Organ nie skorzystał z prawa do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wyrok Sądu I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała. Kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być zatem dokonana wyłącznie w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, a jej granice wyznaczone są przez podstawy i wnioski. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W rozpoznawanej sprawie skarżący oparł zarzuty wyłącznie na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Podstawa prawna skargi kasacyjnej polegająca na naruszeniu przepisów postępowania powinna zawierać wskazania, w jakiej postaci przejawia się naruszenie prawa procesowego oraz uprawdopodobnienie istnienia potencjalnego związku przyczynowego między uchybieniem procesowym a rozstrzygnięciem sprawy. Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do podważenia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji kontroli organu, oddalającego zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym ze względu na ich zgłoszenie po terminie wynikającym z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), w związku z uchybieniem przepisów art. 44 § 1-4 k.p.a. wskutek nieprawidłowego doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych oraz błędnym oparciu się na dowodach doręczenia tychże tytułów wykonawczych w postaci wydruku z systemu informatycznego ZUS, w sytuacji braku w aktach sprawy dowodu doręczenia sporządzonego przez operatora pocztowego. W świetle tak zakreślonej istoty sprawy, wskazać należy, że zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego. W myśl art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiedni zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie doręczenie tytułów wykonawczych nastąpiło w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 44 § 1-4 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niewadliwie ustalono, że zawiadomienia wraz z tytułami wykonawczymi wysłano skarżącemu 25 października 2012 r. listem poleconym przez operatora pocztowego – Pocztę Polską, na adres skarżącego. Przesyłka została zwrócona do organu pierwszej instancji 19 listopada 2012 r. po bezskutecznym dwukrotnym awizowaniu w dniach 26 października 2012 r. i 5 listopada 2012 r. Ustalenie powyższych danych na podstawie wydruku z systemu informatycznego ZUS, wobec braku zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki w aktach sprawy, nie narusza, w ocenie NSA, przepisów ujętych w punkcie 2) petitum skargi kasacyjnej. Jednakże z punktu widzenia art. 44 k.p.a. powyższe dane nie są wystarczające dla oceny prawidłowości doręczenia przesyłki w trybie zastępczym. W szczególności brak informacji o miejscu pozostawienia awiz czy brak podpisu doręczającego, w sytuacji gdy adresat przesyłki kwestionuje prawidłowość jej doręczenia, a także niemożność uzyskania tych informacji od Poczty Polskiej z uwagi na upływ terminu reklamacji i przechowywania dokumentów oraz z przyczyn organizacyjno-technicznych (brak dokumentów źródłowych) spowodował, że organ, a za nim Sąd I instancji, błędnie przyjął, iż tytuły wykonawcze zostały skutecznie doręczone. Powyższe uchybienie nie ma jednak, w ocenie NSA, wpływu na treść rozstrzygnięcia, a tylko takie uchybienie przepisów postępowania skutkować może uwzględnieniem skargi kasacyjnej i uchyleniem zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 829/20, zgodnie z którym "fakt doręczenia pisma określonej osobie w oznaczonym czasie i miejscu może być stwierdzony wtedy, kiedy jest pewne, iż otrzymała je właściwa osoba (art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a.) lub że spełnione zostały warunki określone w art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze). Nieskutecznie doręczenie zastępcze w ogóle nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania od decyzji. W takiej sytuacji za datę doręczenia uznać należy dzień, w którym adresat faktycznie otrzymał decyzję lub się z nią zapoznał". W realiach rozpoznawanej sprawy nie sposób nie zauważyć, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że skarżący zarzucił brak doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego po ponad trzech latach od wszczęcia egzekucji, w której czynnie uczestniczył, korzystając z przysługujących mu środków ochrony prawnej, jak chociażby z wniosku o zwolnienie spod egzekucji środków na rachunku bankowym (9 kwietnia 2014 r.), czy też z możliwości osobistego zapoznania się z aktami sprawy (21 sierpnia 2015 r.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dzień, w którym skarżący zapoznał się z aktami sprawy i doręczono mu odpisy dokumentów, można bez wątpienia uznać za datę otrzymania, czy też zapoznania się strony z tytułami wykonawczymi wystawionymi 10 października 2012 r., co oznacza, że od tej daty należy liczyć siedmiodniowy termin do wniesieniach zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Wobec tego zarzuty zgłoszone dopiero 3 grudnia 2015 r. organ słusznie oddalił jako wniesione z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W tych okolicznościach NSA stwierdził, że wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2016 r., pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, jest zgodny z prawem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U z 2020 r, poz. 1842), orzekł jak w sentencji wyroku.