III SA/Kr 813/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: S WSA Jakub Makuch ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/106/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 23 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, sygn. akt SKO.NP/4115/106/2022 orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy D. z dnia 14 lutego 2022 r. odmawiającej S. B. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem K. H. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 21 lipca 2021 r. skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem K. H. Skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem, a w dniu 18 marca 2021 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Z dołączonego do wniosku świadectwa pracy wynika, że skarżąca w okresie od 9 października 2014 r. do 29 lutego 2016 r. zatrudniona była na pół etatu na stanowisku sprzedawca, umowa została rozwiązana za porozumieniem stron na prośbę pracownika. Skarżąca oświadczyła, że ze względu na sprawowanie opieki nad ojcem nie wykonuje prac w gospodarstwie rolnym od 18 marca 2021 r. Z orzeczenia z dnia 18 marca 2021 r. wynika, że ojciec skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 2 marca 2021 r., a przyczyną niepełnosprawności są choroby układu moczowo-płciowego (09-M). Ojciec skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ojciec skarżącej pobiera rentę rolniczą w wysokości 1025, 53 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącej wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi z dziadkiem i bratem. Mąż skarżącej zarabia 1346 Euro, z tych zarobków utrzymuje się rodzina skarżącej. Skarżąca oświadczyła, że od 18 marca 2021 r. sprawuje całodobową opiekę nad ojcem. W ramach opieki gotuje obiady, umawia wizyty lekarskie, jeździ na wizyty lekarskie z ojcem, wykupuje i podaje leki, przygotowuje opał, pali w piecu, pomaga w czynnościach higienicznych, sprząta dom, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, towarzyszy ojcu ze względu na skoki ciśnienia. Obecnie skarżąca nie uprawia pola, zajmie się nim mąż jak wróci z zagranicy. W wywiadzie środowiskowym wskazano, że w skład rodziny skarżącej wchodzi ojciec, matka, mąż, córka oraz syn, a także brat oraz dziadek, którzy jednak prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. W wywiadzie wskazano, że matka skarżącej jest uzależniona od alkoholu, a syn skarżącej cierpi na agenezję lewej nerki. W wywiadzie wskazano, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad ojcem, ojciec jest zakwalifikowany do przeszczepu nerek jest systematycznie dializowany. Ponadto leczy się na nadciśnienie oraz znaczny niedosłuch. Skarżąca nie może wykonywać żadnej pracy. Skarżąca gotuje obiady, robi zakupy, utrzymuje kontakty z lekarzami, wykupuje i podaje leki, sprząta, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej ojca, załatwia sprawy urzędowe. Matka jest uzależniona od alkoholu, brat pracuje, a dziadek jest w podeszłym wieku. Skarżąca ze względu na opiekę nad ojcem zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Z oświadczenia skarżącej z dnia 14 stycznia 2022 r. wynika, że skarżąca zajmuje się niepełnosprawnym ojcem, pomaga w codziennych obowiązkach, musi być obecna przez 24 godziny na dobę. Zmienia opatrunki, mierzy ciśnienie, prowadzi dzienniczek ciśnienia, podaje leki, robi zastrzyki, tamuje krwotoki z miejsc dializy, gotuje, podaje posiłki, pomaga w ubiorze, w trakcie kąpieli, musi być obecna przy ojcu na wypadek zasłabnięcia, rejestruje tatę na wizyty, zaprowadza do gabinetu, uczestniczy w wizytach, zawozi tatę na dializy, wykonuje wszystkie prace porządkowe. Pracę w gospodarstwie pojął brat skarżącej. Z pisma z dnia 20 stycznia 2022 r. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa Miejscowość B. wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu rolników w okresach: od 20 stycznia 2020 r. do 21 grudnia 2020 r. jako domownik z mocy ustawy, a od 22 grudnia 2020 r. do nadal jako rolnik z mocy ustawy. Decyzją z dnia 14 lutego 2022 r. Wójt Gminy D. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie zaistniały dwie negatywne przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego – skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, co potwierdza pismo z KRUS z 20 stycznia 2022 r., a drugą okolicznością jest fakt, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 52 lat. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym; - błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części przepisu w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 17b ust. 2 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez nieoparte na zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie, że skarżąca nie zaprzestała pracy gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością opieki nad ojcem. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia. Decyzją z dnia 23 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w aktualnym stanie prawnym niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wieku osoby wymagającej opieki. Zdaniem Kolegium mimo błędnego uzasadniania decyzja organu I instancji odpowiada prawu. W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad ojcem. Wynika to z faktu, że skarżąca może w taki sposób zorganizować pracę w gospodarstwie rolnym, żeby móc pogodzić ją z opieką nad ojcem, zwłaszcza, że w pracy w gospodarstwie pomaga brat skarżącej. Ponadto organ wskazał, że matka skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność, że nadużywa ona alkoholu nie znajduje oparcia w przepisach prawa, a zatem również z tej przyczyny nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, jako osobie należącej do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem ojca, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad ojcem nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy; - dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania ojca skarżącej w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą w sytuacji, gdy ociec skarżącej posiada żonę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad mężem oraz faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Z pisma pełnomocnika skarżącej wynika, że w dniu 11 września 2022 r. zmarła A. H., żona K. H. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Na wstępie należy wskazać, że kontrola legalności zaskarżonej decyzji następuje w odniesieniu do stanu faktycznego oraz prawnego istniejącego w dacie jej wydania, w rezultacie okoliczność, że matka skarżącej (żona wymagającego opieki K. H.) zmarła po wydaniu zaskarżonej decyzji nie ma wpływu na ocenę jej legalności. Nowe okoliczności mogą natomiast stanowić podstawę do wystąpienia przez skarżącą z nowym wnioskiem. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji ojciec skarżącej pozostawał w związku małżeńskim, a żona nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niesporny był również zakres opieki nad ojcem sprawowanej przez skarżącą oraz stan zdrowia ojca skarżącej. W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki, w sytuacji gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez kolejne osoby zobowiązane do alimentacji, a nadto prawidłowo orzekły, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie jest tego rodzaju, żeby całkowicie wykluczał prowadzenie przez nią gospodarstwa rolnego. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie rodzinne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA) warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Uchwała ta przesądziła pojawiające się w orzecznictwie wątpliwości na tle możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zstępnym, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W niniejszej sprawie ojciec skarżącej w dacie wydania zaskarżonej decyzji pozostawał w związku małżeńskim, a małżonka nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu zakres czynności wskazanych przez skarżącą: zmiana opatrunków, pomiary ciśnienia, prowadzenie dzienniczka pomiarów, podawanie leków, robienie zastrzyków, tamowanie krwotoków z miejsc dializy, gotowanie i podawanie posiłków, pomaganie w ubiorze, w trakcie kąpieli, rejestrowanie na wizyty lekarskie, zaprowadzanie do gabinetu, uczestniczenie w wizytach, zawożenie na dializy, wykonywanie prac porządkowych nie daje podstaw do przyjęcia, że zakres opieki nad ojcem skarżącej wymagał rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu, praca w gospodarstwie rolnym nie ma charakteru ciągłego, a w rezultacie umożliwia pogodzenie jej z opieką nad ojcem, zwłaszcza że skarżącej w pracy w gospodarstwie pomaga brat. Dodatkowo należy wskazać, że część z czynności wskazanych przez skarżącą związana jest z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a zatem jest wykonywana niezależnie od opieki nad ojcem. Z okoliczności sprawy nie wynika, aby stan zdrowia ojca skarżącej oraz zakres czynności podejmowanych przez skarżącą był tego rodzaju, że całkowicie wykluczałby pracę w gospodarstwie rolnym. W rezultacie, zasadnie orzekły organy I i II instancji, że pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką nad ojcem nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Trzeba bowiem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Nie zasługiwał na uwzględnienie również podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania, a polegający na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). Tymczasem w toku postępowania organy dokonały ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a wynikających z art. 17 u.ś.r.- przede wszystkim stanu zdrowia ojca skarżącej, zakresu czynności opiekuńczych. Co więcej, skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, nie przedkładała żadnych dodatkowych dowodów, ani wniosków dowodowych, z których w szczególności miałby wynikać inny zakres opieki skarżącej nad ojcem. Podkreślić należy, że polemika z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organy nie może tylko polegać na krytyce dokonanych ustaleń, ale powinna wskazywać jakich błędów dopuścił się organ przy ich dokonywaniu. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, prawidłowym zastosowaniem norm prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.