II SA/Gl 727/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Prezydent Miasta C. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1a, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J.B. (dalej jako strona lub skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad B. B. W uzasadnieniu organ ten przywołał treść art. 17 przedmiotowej ustawy i wskazał, że strona nie może otrzymać wnioskowanego świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto zaznaczono, że strona pobiera świadczenie rentowe z uwagi na częściową niezdolność do pracy. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jak również przywołała orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r. oraz z 2008 r. Ponadto w odwołaniu tym przytoczyła szereg wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych wspierających jej starania o otrzymanie wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przybliżył sytuację rodziny skarżącego, jak również przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że nie jest sporny stan zdrowia osoby wymagającej stałej opieki ze strony drugiej osoby (żony strony) jak również to, że strona tę opiekę sprawuje i jej intensywność. W podsumowaniu tej części uzasadnienia decyzji podniesiono, że strona podniesione wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia spełnia. Organ odwoławczy uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia to, kiedy stwierdzona została niepełnosprawność osoby wymagającej stałej opieki i na tę okoliczność przywołano stosowne wyroki Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych. Jako przesłankę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia uczyniono to, że skarżący z tytułu częściowej niezdolności do pracy otrzymuje świadczenie rentowe, a ono wyłącza możliwość skutecznego ubiegania się o wnioskowane świadczenie. W ramach prezentacji swojego stanowiska organ odwoławczy odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w części dotyczącej tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ odwoławczy zaznaczył, że ustawodawca nie wprowadził stosownych regulacji, które umożliwiłyby osobom takim jak strona otrzymanie wnioskowanego świadczenia. W dalszej części uzasadnienia organ odniósł się do przyjmowanych interpretacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w orzecznictwie sądów administracyjnych i doszedł do przekonania, że nie dają one podstaw dla przyjęcia spełniania przez stronę wymogów do jego otrzymania. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona, reprezentowana przez radcę prawnego J.O. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i o przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zarzucono tej decyzji naruszenie postanowień art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie. W skardze tej zrzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, a to postanowień art. 9 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji, nadto wskazano na naruszenie postanowień art. 138 § 1 w związku z art. 144 poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi przedstawiono rozbudowaną argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionej skargi z szerokim odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny, choć pełnomocnik skarżącej zarzuca organowi administracji publicznej braki w wyjaśnieniu stanu faktycznego nie wskazuje, które to okoliczności, czy też fakty nie zostały przez organ pierwszej instancji wyjaśnione. Z akt administracyjnych oraz z pism i oświadczeń skarżącego wynika, że żona skarżącego jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, a tym samym na skarżącym ciąży obowiązek jej alimentowania. Fakt sprawowania opieki przez skarżącego nie jest przez organy kwestionowany, jak również intensywność sprawowanej opieki, a tym samym organy administracji publicznej obu instancji uznały, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania go, w sprawie występuje. W świetle powyższego zarzut sformułowany w skardze, a odnoszący się do braków w postępowaniu wyjaśniającym jest bezzasadny i nie znajduje umocowania. W analogiczny sposób odnieść się należy do zarzutu naruszenia kolejnego przepisu procesowego, a mianowicie art. 138 § 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ w rozpoznawanej sprawie żadne postanowienie nie było wydawane. Także przywołane naruszenie przepisu prawa materialnego nie jest trafne, ponieważ organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji w sposób jednoznaczny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie okoliczność związana z okresem stwierdzenia niepełnosprawności u osoby wymagającej stałej opieki nie ma znaczenia i w tym zakresie zmienił treść stanowiska prezentowanego przez organ pierwszej instancji w swoim rozstrzygnięciu. Przywołane tu stwierdzenia wskazują na to, że zarzuty sformułowane w skardze nie okazały się zasadne i nie dają podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi. Z tego też powodu skład orzekający zobowiązany jest do rozpoznania trafności kwestionowanej decyzji z urzędu. Okoliczność ta wymusza w pierwszej kolejności do analizy obowiązującego stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a tego przepisu, świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 powyższej ustawy w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei zgodnie z treścią ust. 1b tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. Odmienne regulacje zawiera ust. 5 przywoływanego przepisu, ponieważ określa on sytuacje, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Względnie osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżący mógł skutecznie ubiegać się o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącego. Stosownie do brzmienia przywołanych unormowań wnioskodawca obowiązany jest zrezygnować z zatrudnienia lub też takiego zatrudnienia nie podejmować, nadto w przypadku tego typu osoby nie może wystąpić żadna z negatywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności osoba taka nie może posiadać ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Jak wykazała powyżej przeprowadzona analiza stanu faktycznego w sprawie, w przypadku skarżącego występują wszystkie przesłanki pozytywne uprawniające go do otrzymania wnioskowanego świadczenia, natomiast dostrzec można występowanie jednej przesłanki negatywnej, której występowanie może sugerować odmowę przyznania przedmiotowego świadczenia. Tą okolicznością jest fakt, że skarżący z tytułu częściowej niezdolności do pracy otrzymuje świadczenie rentowe. Treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a przedmiotowej ustawy pozwala stwierdzić, że pobieranie świadczenia rentowego jest przesłanką negatywną dla otrzymania wnioskowanego świadczenia i organ odwoławczy na tym zbudował swoje odmowne rozstrzygnięcie. Dostrzec należy, że organ ten miał w polu widzenia inne okoliczności związane z tą przesłanką, wynikające z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w części dotyczącej tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ ten uznał, że ustawodawca zobowiązany był do wprowadzenia regulacji pozwalających przyznawać osobom posiadającym rentę z tytułu niezdolności do pracy przedmiotowe świadczenie. Takie regulacje ustawowe nie zostały przyjęte, a tym samym w ocenie organu brak jest możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Stanowisko prezentowane przez organ administracji nie może być uwzględnione, ponieważ orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowało koncepcję, która umożliwia tym osobom skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem składu orzekającego, Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu stwierdził niekonstytucyjność regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w części dotyczącej renty i odroczył termin wejścia w życie tego orzeczenia na sześć miesięcy od dnia opublikowania orzeczenia w przewidzianym promulgatorze. W momencie rozpoznawania przedmiotowej sprawy przez organy administracji publicznej wskazany termin upłynął, zatem organy administracji publicznej obowiązane były rozpoznawać wniosek skarżącego przy brzmieniu przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w brzmieniu nadanym mu przez wskazany wyrok, a zatem z pominięciem tej przesłanki negatywnej. Oznacza to, że rozważania organu odwoławczego zamieszczone w końcowej części swojego uzasadnienia, a odnoszące się do orzecznictwa sądów administracyjnych, są już bezprzedmiotowe, ponieważ orzecznictwo to do wskazanej sytuacji się nie odnosi. W sytuacji, w której Trybunał Konstytucyjny stwierdza niezgodność przepisu w jakieś jego części z postanowieniami Konstytucji RP, to oznacza, że ta część regulacji prawnej nie istnieje, nie ma jej w porządku prawnym. Oznacza to, że wśród przesłanek negatywnych otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie ma renty otrzymywanej z tytułu niezdolności do pracy. Stwierdzenie to skutkuje tym, że osoba spełniająca wszystkie wymogi pozytywne do otrzymania wnioskowanego świadczenia i jeżeli w jej przypadku nie występuje żadna przesłanka negatywna, winna otrzymać pełne świadczenie pielęgnacyjne i w ocenie składu orzekającego nie zachodzi konieczność wyboru świadczenia, czy też przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomniejszonego o wysokość otrzymywanej renty. Przedstawiona powyżej analiza pozwala stwierdzić, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisu prawa materialnego, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy kierując się wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaprezentowaną w niniejszym orzeczeniu, podejmie stosowne rozstrzygnięcie. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do postanowień art. 200 w związku z art. 210 powoływanej ustawy. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a wyżej wymienionej ustawy, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. mr