I Ca 529/24

<p>I 1 Ca 529/24</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wnioskodawca <span class="anon-block">S. S.</span> wniósł o zniesienie współwłasności nieruchomości (o powierzchni 573 m^{<!-- -->2}, położonej we <span class="anon-block">W.</span>, <span class="anon-block">ul. (...)</span>, dla której w Sądzie Rejonowym we Włocławku prowadzona jest <span class="anon-block">księga wieczysta (...)</span>) zabudowanej dwukondygnacyjnym <span class="anon-block">budynkiem mieszkalnym nr (...)</span>, parterowym <span class="anon-block">budynkiem mieszkalnym nr (...)</span> („starym budynkiem mieszkalnym”, określonym w opinii biegłego <span class="anon-block">M. B.</span> jako „<span class="anon-block">lokal nr (...)</span>”) oraz dwoma murowanymi garażami (<span class="anon-block">budynkami mieszkalnymi nr (...)</span>) poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali w <span class="anon-block">budynku nr (...)</span> <br/>i przyznanie ich we wskazany sposób na rzecz jego i uczestniczki postępowania <span class="anon-block">M. Ś.</span> (współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości także w ½ części) <br/>oraz o przyznanie uczestniczce starego budynku mieszkalnego z zasądzeniem odpowiedniej spłaty na rzecz wnioskodawcy względnie ustanowienie również w tym budynku odrębnej własności lokali na rzecz każdego z zainteresowanych.</p> <p>Postanowieniem z 30 czerwca 2016r. Sąd Rejonowy we Włocławku zniósł współwłasność wspomnianej nieruchomości poprzez ustanowienie odrębnej własności <br/>4 lokali w budynku dwukondygnacyjnym, przy czym <span class="anon-block">lokale nr (...)</span> położone na parterze przypadły <span class="anon-block">M. Ś.</span>, a oznaczone numerami 3 i 4 (na 1 piętrze) <br/>– wnioskodawcy (pkt 1 postanowienia). Przyznał także garaż murowany o powierzchni 19,22 m^{<!-- -->2} (<span class="anon-block">budynek niemieszkalny nr (...)</span>) oraz „garaż o powierzchni 18,10 m^{<!-- -->2}, pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 18,38 m^{<!-- -->2}, pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 13,36 m^{<!-- -->2} wyodrębnione do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> na wyłączną własność uczestniczki <span class="anon-block">M. Ś.</span>” (pkt II), a na rzecz <span class="anon-block">S. S.</span> garaż murowany o powierzchni 18,10 m^{<!-- -->2} (<span class="anon-block">budynek niemieszkalny nr (...)</span>) oraz „pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 12,38 m^{<!-- -->2}, pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 13,36 m^{<!-- -->2} przypisane do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span>” (pkt III). Orzekł także, że „wnioskodawca i uczestnicy postępowania” ponoszą koszty postępowania zgodnie ze swoim udziałem w sprawie (pkt IV).</p> <p>Apelację od tego postanowienia wniósł wnioskodawca zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że na nieruchomości znajduje się pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 18,38 m^{<!-- -->2}, które przypadło uczestnice, gdy w rzeczywistości go nie ma. Ponadto zakwestionował sposób podziału wskutek przyznania tego samego pomieszczenia gospodarczego (o powierzchni 13,36 m^{<!-- -->2}) zarówno apelującemu jak i uczestniczce. Zarzucił również niezastosowanie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2)">art. 520 § 2 k.p.c.</a> w sytuacji, gdy interesy współwłaścicieli były sprzeczne, co przemawiało za odstąpieniem od ogólnej zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego wyrażonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a> Powołując się na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie <span class="anon-block">M. Ś.</span> jedynie garażu (<span class="anon-block">budynku niemieszkalnego nr (...)</span>), „a pozostałych części składowych nieruchomości określonych w punkcie II kwestionowanego postanowienia na rzecz <span class="anon-block">S. S.</span>, z wyjątkiem budynku o pow. 18,38 m^{<!-- -->2}, gdyż ten nie jest objęty przedmiotem tego postępowania” oraz o „szczegółowe rozliczenie kosztów postępowania, <br/>w tym zasądzenie od uczestniczki na jego rzecz połowy opłaty od wniosku oraz od apelacji”.</p> <p>Uczestniczka <span class="anon-block">M. Ś.</span> nie zajęła stanowiska odnośnie złożonego środka odwoławczego.</p> <p>Niezależnie od apelacji wnioskodawca złożył wniosek o uzupełnienie postanowienia Sądu Rejonowego we Włocławku z 30 czerwca 2016 r. o orzeczenie odnośnie „starego budynku mieszkalnego” (<span class="anon-block">budynku mieszkalnego nr (...)</span>) oraz pozostawienia stronom nieruchomości gruntowej do wspólnego korzystania. Postanowieniem z 13 lipca 2016r. Sąd ten uzupełnił postanowienie z 30 czerwca 2016r. poprzez dodanie punktu, w którym pozostawił stronom do wspólnego korzystania „nieruchomość gruntową niezabudowaną położoną we <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> indeks A, dla której Sąd Rejonowy <br/>we <span class="anon-block">W.</span> VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą <br/>o nr <span class="anon-block"> (...)</span>” i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. <span class="anon-block">S. S.</span> wniósł zażalenie w części oddalającej wniosek. Akta zarówno z apelacją jak i tym zażaleniem zostały przekazane Sądowi Okręgowemu we Włocławku. Sprawa w rep. „Ca” została zakreślona jako inaczej załatwiona wobec przedwczesnego przesłania apelacji (z uwagi na złożenie zażalenia na postanowienie w przedmiocie uzupełnienia orzeczenia), natomiast zażaleniu został nadany bieg. Postanowieniem z 29 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy we Włocławku uchylił orzeczenie w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądu Rejonowemu we Włocławku.</p> <p>W trakcie dalszego procedowania Sąd I instancji – uwzględniając stosowany wniosek wnioskodawcy – postanowieniem z 27 lutego 2019 r. sprostował swoje postanowienie <br/>z 30 czerwca 2016 r. w ten sposób, że w punkcie II (drugim) wykreślił sformułowanie <br/>„oraz garaż o powierzchni 18,10 m^{<!-- -->2}, pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 13,36 m^{<!-- -->2}”. <br/>W 2020r. zainteresowani doprowadzili do zmiany charakteru dotychczasowego <span class="anon-block">budynku mieszkalnego nr (...)</span> na budynek gospodarczy. Wykonali też określone prace adaptacyjne, <br/>w wyniku których zostały wyodrębnione w tym budynku dwa lokale (o powierzchni 19,62 m^{<!-- -->2} i 16,07 m^{<!-- -->2}). Prawomocnym postanowieniem z 5 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy we Włocławku umorzył postępowanie w przedmiocie uzupełnienia postanowienia z 30 czerwca 2016 r.</p> <p>W piśmie procesowym z 7 maja 2025 r. apelujący zmodyfikował swoje stanowisko <br/>w ten sposób, że zarzucił nierozpoznanie istoty sprawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § <br/>2 k.p.c.</a>) poprzez brak wydania w przedmiocie zniesienia współwłasności orzeczenia co do całego jej przedmiotu, wskutek czego nie doszło do wyjścia stron ze współwłasności. Ponadto wskazał na naruszenie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 617)">art. 617 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 623)">623 k.p.c.</a> w zw. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 211)">art. 211 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940850388" title="Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - Dz. U. z 1994 r. Nr 85, poz. 388 (art. 3;art. 3 ust. 3;art. 3 ust. 5)">art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 24 czerwca 1994r. o własności lokali</a> poprzez ich niezastosowanie <br/>i niedokonanie zniesienia współwłasności nieruchomości wspólnej tak, by doszło do całkowitego wyjścia ze współwłasności. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zanegowanego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi <br/>I instancji oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania wg. norm przepisanych.</p> <p>Uczestniczka postępowania przychyliła się do apelacji.</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</span> </em> </strong> </p> <p>Apelacja jako w pełni uzasadniona skutkowała koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu <br/>we Włocławku.</p> <p>Trafnie w szczególności skarżący zarzucił, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>), co ma miejsce – najogólniej mówiąc <br/>– wówczas, gdy Sąd nie odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy bądź zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania uznając bezzasadnie, że nie jest to konieczne z uwagi <br/>na istnienie przesłanek materialnoprawnych lub procesowych unicestwiających roszczenie (przykładowo postanowienia Sądu Najwyższego z 10 listopada 2016r. IV CZ 63/16 nie publ., LEX nr 2152402 i z 5 marca 2015r. V CZ 126/14 nie publ., LEX nr 1677147 oraz dalsze wskazywane w uzasadnieniach tych judykatów orzecznictwo). Przedmiotem niniejszej sprawy było zniesienie współwłasności nieruchomości zabudowanej – w chwili złożenia wniosku – dwoma budynkami mieszkalnymi (piętrowym i parterowym) oraz dwoma garażami. Wnioskodawca jednoznacznie przy tym wskazał, że domaga się przyznania starego budynku mieszkalnego (parterowego – obecnie posiadającego status budynku gospodarczego) uczestniczce względnie ustanowienia w nim odrębnej własności lokali i przyznanie ich <br/>na rzecz każdego z zainteresowanych. W postanowieniu z 30 czerwca 2016r. Sąd a quo <br/>w ogóle budynek ten pominął. Postępowanie o uzupełnienie tego postanowienia zostało prawomocnie umorzone. Zaistniała zatem sytuacja, gdy nie istnieje orzeczenie odnośnie przedmiotowego budynku. Skarżący w pełni zasadnie zatem utrzymuje, że kwestionowanym postanowieniem nie objęto całości przedmiotu postępowania. Należy przy tym mieć <br/>na uwadze, że w przypadku fizycznego podziału nieruchomości poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali zarówno przy wyodrębnieniu samodzielnych lokali mieszkalnych czy gospodarczych jak i uznaniu takich lokali za pomieszczenie przynależne zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940850388" title="Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - Dz. U. z 1994 r. Nr 85, poz. 388 (art. 3;art. 3 ust. 3;art. 3 ust. 5)">art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 24 czerwca 1994r. o własności lokali</a> (tekst jedn.: Dz.U.2021.1048). Oznacza to, że nie można pominąć powierzchni użytkowej lokali w budynku parterowym (aktualnie gospodarczym) przy obliczeniu udziału właścicieli lokali mieszkalnych w nieruchomości wspólnej. W świetle powyższego trzeba zgodzić się z apelującym, że już choćby ze wskazanych przyczyn nie została rozpoznana istota sprawy.</p> <p>Nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce także w razie dokonania przez Sąd <br/>I instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach uchylenie orzeczenia (np. postanowienia Sądu Najwyższego <br/>z 5 grudnia 2012r. I CZ 168/12 opubl. OSNC 2013/5/68 i z 8 marca 2017r. IV CZ 130/16 nie publ., LEX nr 2269094). Uchylenie wyroku (postanowienia co do istoty sprawy <br/>w postępowaniu nieprocesowym) będzie zatem uzasadnione m.in. wtedy gdy Sąd I instancji nie zbada podstaw pozwu (wniosku), nie przeprowadzi w tym zakresie postępowania dowodowego i nie dokona wyczerpującej oceny materialnoprawnych przesłanek żądania <br/>w ustalonym stanie faktycznym.</p> <p>Z kolei na gruncie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> ocenę, czy sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości należy odnieść do tych dowodów, które <br/>dla rozpoznania sprawy miałyby zasadnicze znaczenie, zaś przeprowadzone dowody nie były istotne dla jej rozstrzygnięcia (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lutego 2019r. <br/>II CZ 96/18 nie publ., LEX nr 2617946, wyroki Sądów Apelacyjnych: w <span class="anon-block">K.</span> <br/>z 14 czerwca 2019r. I ACa 75/19 nie publ., LEX nr 2781505). Takiego charakteru dowody przeprowadzone przez Sąd a quo nie miały. Dowód z przesłuchania stron niczego do sprawy nie wniósł (wskazały one na sposób korzystania z budynków, co było bezsporne), a opinie biegłych z zaprojektowanym podziałem mają charakter specyficzny, gdyż zawsze przy zniesieniu współwłasności poprzez wyodrębnienie lokali są konieczne. Nie można też uznać oparcia orzeczenia przez Sąd meriti na twierdzeniach strony czy obu stron i faktach bezspornych za częściowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, które będzie stanowić przeszkodę w uchyleniu tego orzeczenia w sytuacji konieczności przeprowadzenia dowodów mających kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przeprowadzenie takich dowodów przez Sąd II instancji i poczynienie na ich podstawie niezbędnych ustaleń faktycznych, a następnie dokonanie ich koniecznej i pełnej oceny prawnej pozbawiałoby <br/>– o czym przed chwilą była mowa – uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego (tak też Sąd Najwyższy przykładowo <br/>w postanowieniu z 7 lutego 2019r. II CZ 96/18 nie publ., LEX nr 2517946).</p> <p>W chwili obecnej rozpoznawana sprawa znajduje się praktycznie w punkcie wyjścia. O ile stanowiska stron odnośnie wyodrębnienia lokali i sposób ich podziału w <span class="anon-block">budynku mieszkalnym nr (...)</span> nie uległy zmianie to nie wiadomo, jak przedstawiają się odnośnie budynku gospodarczego (dawnego <span class="anon-block">lokalu mieszkalnego nr (...)</span>). Nie jest jasne, jak kształtuje się obecna wartość nieruchomości (strony wskazywały ją zgodnie wg. stanu na 2016 rok). Trzeba <br/>też mieć na uwadze, że dokonując zniesienia współwłasności Sąd ma obowiązek orzec <br/>z urzędu o spłatach czy dopłatach, o ile strony się ich nie zrzekną. Niewykluczone, <br/>że w związku z tym zaistnieje konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. <br/>Jeżeli doszłoby do zasądzenia wspomnianych spłat czy dopłat to niezbędne będzie ustalenie sytuacji materialnej stron pod kątem ich realnych możliwości płatniczych. Oprócz tego Sąd <br/>I instancji będzie musiał wyjaśnić w ewentualnym uzasadnieniu sposób zniesienia współwłasności (komu i dlaczego przypadły te, a nie inne pomieszczenia) oraz wysokość udziałów w nieruchomości wspólnej, co również musi być poprzedzone odpowiednimi ustaleniami.</p> <p>Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy we Włocławku na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § <br/>4 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji.</p> <p>Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy we Włocławku uwzględni powyższe wskazówki Sądu odwoławczego. Wydając końcowe postanowienie zwróci też uwagę <br/>na właściwą i staranną redakcję jego treści, diametralnie odbiegającą od tej w zaskarżonym postanowieniu.</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnym zasądzono w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>SSO Barbara Baranowska SSO Mariusz Nazdrowicz SSO Ewa Felińczak</p> </div>