III SA/Po 403/20

SENTENCJA Dnia 08 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 grudnia 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] maja 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wstąpienia do toczącego się postępowania na miejsce dotychczasowej strony i nabycia prawa do udzielenia pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] lutego 2020 roku nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącego kwotę [...]- (słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania UZASADNIENIE Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: "Dyrektor ARiMR") decyzją z [...] maja 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. N. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. (dalej: "Kierownik ARiMR") z [...] lutego 2020 r., nr [...], o odmowie wstąpienia do postępowania na miejsce dotychczasowej strony i nabycia prawa do udzielenia pomocy finansowej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] października 2019 r. do Biura Powiatowego ARiMR w G. wpłynął wniosek J. N. o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 roku suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy. W dniu [...] grudnia 2019 r. złożono odpis skrócony aktu zgonu J. N., zaś [...] grudnia 2019 r. M. N. złożył wniosek o wstąpienie do postępowania i przejęcie płatności po matce. Kierownik ARiMR decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...], powołując się na art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a."), art. 10 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1505, dalej: "u.A.R.M.R."), a także § 13v ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm., dalej: "rozporządzenie RM"), odmówił wstąpienia do toczącego się postępowania przez M. N. na miejsce spadkodawcy i nabycia prawa do przyznania pomocy finansowej w przedmiotowej sprawie. Organ I instancji wskazał, że w jego ocenie to J. N. faktycznie poniosła szkody w uprawach rolnych i to ona mogła wnosić o przyznanie pomocy i ją otrzymać. M. N. wskazał, że wszedł w posiadanie i sprawował faktyczny zarząd nad gospodarstwem rolnym J. N. na podstawie ustnej umowy zawartej [...] czerwca 2019 r., jednak czynność ta nie została potwierdzona w formie pisemnego dokumentu. M. N. podał także, że jest współspadkobiercą J. N.. Organ wskazał jednak, że o podmiocie uprawnionym do otrzymania płatności po śmierci rolnika nie decydują przepisy prawa spadkowego, ale wyłącznie przepisy regulujące warunki i tryb przyznawania płatności, w tym przypadku rozporządzenie RM. Brak w nich jednak uregulowań, w których w przypadku śmierci rolnika, jaka nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji, płatność przysługiwałaby jego spadkobiercy. Dyrektor ARiMR – utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji – podniósł, że § 13v rozporządzenia RM nie przewiduje sytuacji udzielenia płatności w przypadku następstwa prawnego. Wykładnia językowa § 13v ust. 1 rozporządzenia RM wskazuje na możliwość udzielenia pomocy finansowej jedynie producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w danej uprawie. Wynika z niego konieczność finansowania deklarowanej przez producenta rolnego powierzchni upraw, na której wystąpiły szkody, a zatem będących w jego posiadaniu gruntów rolnych w momencie zaistnienia niekorzystnego zjawiska atmosferycznego. Świadczenie tam przewidziane ma charakter administracyjnoprawny, a nie cywilnoprawny. Prawa i obowiązki ze stosunków publicznoprawnych, w tym administracyjnych, nie należą do spadku w rozumieniu art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego. Nabycie współwłasności gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia nie przesądza o następstwie prawnym na płaszczyźnie § 13v rozporządzenia RM. W ocenie organu ARiMR uprawnienie, o którym mowa w § 13v ust. 1 rozporządzenia RM nie wchodzi zatem w skład pojęcia sprawy dotyczącej praw dziedzicznych, o którym stanowi art. 30 § 4 K.p.a. Ocena tego zagadnienia została dokonana prawidłowo przez Kierownika ARiMR. Organ II instancji wskazał także, że w przypadku śmierci producenta rolnego, w którego gospodarstwie rolnym wystąpiły szkody spowodowane suszą lub powodzią, do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie pomocy, w obowiązującym terminie składania wniosków, uprawniony jest małżonek lub współposiadacz gospodarstwa, który prowadzi wraz ze zmarłym gospodarstwo rolne po uprzednim uzyskaniu numeru identyfikacyjnego. Z danych zawartych w ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności wynika jednak, że M. N. nie został wskazany jako współposiadacz gospodarstwa prowadzonego przez J. N.. Fakt, że M. N. jest współwłaścicielem gospodarstwa, nie jest równoznaczny z faktycznym jego posiadaniem w okresie, w którym wystąpiły szkody. Przepisy rozporządzenia RM nie pozostawiają przy tym organom ARiMR żadnej swobody decyzyjnej, co do rozstrzygania spraw wnioskodawców, którzy nie spełniają wszystkich warunków określonych dla uzyskania pomocy. Organ I instancji nie miał prawa wydać innego rozstrzygnięcia w kwestii przyznania beneficjentowi pomocy finansowej w odniesieniu do złożonego przez M. N. wniosku. Tymi samymi przepisami jest również związany organ II instancji. W skardze skierowanej do tut. Sądu M. N., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. § 13 ust. 1 rozporządzenia RM, przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącemu pomocy finansowej zgodnie z wnioskiem z [...] października 2019 r., 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 K.p.a., przez jego niezastosowanie i pozostawienie w mocy decyzji I instancji, 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 28 i 30 § 4 K.p.a. polegające na odmowie uznania skarżącego za stronę postępowania, 4. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., przez wydanie decyzji w oparciu o nienależycie analizowany materiał dowodowy, przez co stan faktyczny sprawy nie został dokładnie wyjaśniony i w konsekwencji organ dokonał błędnej jego oceny, 5. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że prawo do pomocy finansowej określonej w § 13v ust. 1 rozporządzenia RM nie jest prawem dziedzicznym. Dyrektor ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie procesowym z [...] sierpnia 2020 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organ ARiMR w piśmie z [...] sierpnia 2020 r. oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym, wobec zaistnienia przesłanki z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oznacza, że sąd nie przeprowadza rozprawy, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 w zw. z art. 90 § 1 P.p.s.a. Przewidujący wyjątek od tej zasady art. 120 P.p.s.a. stanowi bowiem, że w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zaskarżona decyzja Dyrektora ARiMR z [...] maja 2020 r., nr [...], jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja Kierownika ARiMR z [...] lutego 2020 r., nr [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. oznacza konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Analiza zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej prowadzi do wniosku, że organy ARiMR nie wyjaśniły wątpliwości, jakie powstają na gruncie treści złożonego przez skarżącego wniosku, jak również zachodzą daleko idące wątpliwości, co do samej sprawy, którą organy te uczyniły przedmiotem swego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Każde z tych uchybień doprowadziło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że skarżący pismem skierowanym do ARiMR z [...] grudnia 2019 r. wystąpił z wnioskiem o wstąpienie do toczącego się postępowania oraz przejęcie płatności po zmarłej [...] listopada 2019 r. matce J. N., której jest spadkobiercą. We wniosku tym skarżący wskazał jednak także, że wszedł w posiadanie gospodarstwa rolnego J. N. na podstawie ustnej umowy zawartej dnia [...] czerwca 2019 r. Z treści tego wniosku nie wynika zatem w sposób jednoznaczny, czy skarżący zmierza wyłączenie do tego, aby jako spadkobierca po zmarłej J. N. wstąpić do już toczącego się – z wniosku tej ostatniej – postępowania w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej za szkody w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2019 r. suszy, o której stanowi § 13v rozporządzenia RM, czy też nie tylko dąży do wstąpienia do rzeczonego, już toczącego się postępowania, ale i do zainicjowania kolejnego, nowego postępowania w tym przedmiocie z jego wniosku, jako osoby, które na moment wystąpienia szkód była faktycznym posiadaczem gospodarstwa rolnego. Żądanie te choć się nie wykluczają, wymagają odmiennej reakcji ze strony organu ARiMR. O ile bowiem wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania wymaga przede wszystkim rozważenia – w już toczącym się postępowaniu – jego materialnej oraz procesowej, w świetle art. 30 § 4 K.p.a., skuteczności, o tyle wniosek o wszczęcie nowego postępowania, wymaga od organu ARiMR podjęcia wszelkich koniecznych dla niego czynności, zmierzających w razie braku procesowych przeszkód do merytorycznego rozpoznania tego wniosku, poprzez udzielenie bądź odmowę udzielenia pomocy finansowej z § 13v rozporządzenia RM. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy nie sposób stwierdzić, czy zamiarem organu ARiMR było w istocie rozpoznanie procesowej kwestii – na tle materialnoprawnych uwarunkowań – następstwa procesowego z art. 30 § 4 K.p.a., czy też merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o § 13v rozporządzenia RM. Z jednej strony, organ ARiMR oparł bowiem swoje rozstrzygnięcie na § 13v ust. 4 rozporządzenia RM oraz art. 104 K.p.a. Pierwszy z tym przepisów stanowi natomiast, że pomoc, o której mowa w § 13v ust. 1 rozporządzenia RM, jest przyznawana w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce albo siedzibę producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego złożony na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej. Przepis ten jest zatem materialnoprawną podstawą do rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie pomocy finansowej z § 13v rozporządzenia RM, co w zestawieniu z art. 104 K.p.a., daje podstawę do twierdzenia, że zamiarem organu ARiMR było rozstrzygnięcie tak nakreślonej sprawy co do jej istoty. Znajduje to wyraźne potwierdzenie w części uzasadnienia zarówno decyzji wydanej w I, jak i w II instancji. Organ ARiMR – nawiązując do tej części pisma skarżącego, w którym wskazał on, że był faktycznym posiadaczem gospodarstwa rolnego, w którym powstały szkody – w części uzasadnienia poddał bowiem rozważaniom kwestię dopuszczalności udzielenia skarżącemu rzeczonej pomocy. Z drugiej strony treść wydanego przez organ ARiMR rozstrzygnięcia o odmowie skarżącemu: "wstąpienia do toczącego się postępowania (...) na miejsce spadkodawcy i nabycia prawa do przyznania pomocy finansowej (...)" – nota bene rozstrzygnięcia nie przewidzianego przez żaden z przepisów, na który powołał się organ ARiMR, co gdyby nie wątpliwości, o czym organ ten w ogóle chciał rozstrzygnąć mogłoby prowadzić do uznania nieważności zaskarżonej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.) – sugeruje, że zamiarem rozpoznania i rozstrzygnięcia przez ten organ była wyłącznie kwestia procesowa, sprowadzająca się do następstwa procesowego po dotychczasowej stronie postępowania J. N.. Świadczy o tym także pozostała cześć uzasadnienia decyzji, w której organ ten – w nawiązaniu do wniosku skarżącego w tym przedmiocie – do tej kwestii procesowej bezpośrednio się odniósł. Należy w tym miejscu zauważyć, że powyższe prowadzi do wewnętrznej sprzeczność uzasadnienia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji I instancji, co już samo w sobie stanowi dostateczną podstawę do stwierdzenia istotnego naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie decyzji zdaje się bowiem sugerować, że przedmiotem rozważań organu ARiMR jest kwestia następstwa procesowego, co biorąc pod uwagę negatywne stanowisko organu w tym przedmiocie – którego ocena przez tut. Sąd na obecnym etapie, z uwagi na zaistniałe wątpliwości, byłaby przedwczesna – powinno zakończyć rozpoznanie sprawy z wniosku J. N. w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a., poprzez umorzenie wszczętego z jej wniosku postępowania. Organ ARiMR na tej kwestii jednak nie poprzestaje i pomimo uznania braku możliwości następstwa procesowego po J. N. merytorycznie rozpoznaje kwestię przyznania na rzecz skarżącego płatności, których strona ta dochodziła. Wobec powyższego odniesienie się do zarzutów skargi, w których skarżący dąży do podważanie stanowiska organu ARiMR wyrażonego na tle art. 30 § 4 K.p.a. staje się przedwczesne. Organ ARiMR zobowiązany jest bowiem wpierw przeprowadzić postępowania z dochowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., których naruszenie zostało powyżej wykazane. Ponownie rozpoznając sprawę organ ARiMR uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania, co do dalszego postępowania. Organ powinien zwłaszcza – wypełniając dyspozycję art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. – zwrócić się do skarżącego o wyjaśnienie, czy jego wolą jest wyłącznie wstąpienie do postępowania toczącego się z wniosku J. N., czy też jego wolą oprócz tego wstąpienia jest także wszczęcie nowego postępowania z własnego wniosku. Niezależnie od wyrażonej w tym względzie przez skarżącego woli, której skuteczność na obecnym etapie postępowania nie może być przedmiotem oceny tut. Sądu, organ zobligowany będzie do zakończenia postępowania wszczętego z wniosku J. N. w prawem przewidziany sposób. Oceniając we własnym zakresie – na gruncie art. 30 § 4 K.p.a. – skuteczność żądania wstąpienia przez skarżącego do tego postępowania w miejsce zmarłej J. N. organ będzie zobligowany albo rozpatrzyć sprawę z § 13v rozporządzenia RM merytorycznie, jeżeli uzna dopuszczalność takiego wstąpienia, albo umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Mając na względzie powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono, jak w pkt 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania na podstawie art. 200 P.p.s.a. postanowiono w pkt. 2. sentencji wyroku.