I SA/Sz 251/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. UZASADNIENIE Z. R. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") w dniu 27 czerwca 2019 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład" bądź "Organ") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swoją trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z 30 grudnia 2021 r. nr [...] odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł, w tym: ubezpieczenia społeczne za okres 12/2014-12/2018 w łącznej kwocie [...]zł oraz ubezpieczenie zdrowotne – za okres 12/2014-12/2018 w łącznej kwocie [...]zł W ocenie organu I instancji, w sprawie: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., zw. dalej: "u.s.u.s."), - Wnioskodawca nie wykazał, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; - nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W dniu 18 stycznia 2022 r., Wnioskodawca zwrócił się do ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jeśli mimo to umorzenie składek nie będzie możliwe, to wniósł o zmniejszenie zadłużenia chociaż o połowę. Nadto, Wnioskodawca uzupełnił akta sprawy o dodatkowe, wykazane w decyzji dokumenty. Decyzją z dnia 25 lutego 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 grudnia 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 18 listopada 2021 r. wynika, że: Wnioskodawca jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Wnioskodawca nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Wnioskodawca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną - T. R., która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Wnioskodawca nie posiada zobowiązań finansowych. Nadto, Wnioskodawca posiada samochód marki F. , rok produkcji 1999 oraz inne składniki mienia ruchomego: telewizor (ok. 12 lat) o wartości [...] zł, lodówkę (ok. 12 lat) o wartości [...] zł, kosiarkę do trawy (4 lata) o wartości [...] zł, piłę do cięcia drzewa (4 lata) o wartości [...] zł. Wnioskodawca nie posiada praw majątkowych oraz wierzytelności oraz nie przewiduje poprawy swojej sytuacji materialnej. Wnioskodawca ma 75 lat i jest po wypadku, leczy się u okulisty, kardiologa, neurologa, natomiast 73 letnia żona jest po pięciu operacjach, obecnie uczęszcza na rehabilitację. Wnioskodawca zamieszkuje u córki, wraz z żoną zajmuje jeden pokój oraz wspólną kuchnię i łazienkę, samochód podlega naprawie. W celu rozpatrzenia sprawy organ skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, B. D. K. [...] Na ich podstawie organ ustalił, że Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą R. Z. (kod PKD [...] - Transport Drogowy towarów), pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto; ze świadczenia dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek w wysokości [...] zł, do wypłaty pozostaje kwota w wysokości [...] zł, żona Wnioskodawcy -T. R. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto; ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia. Wnioskodawca nie posiada samochodu ani nieruchomości. Organ zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Następnie przeanalizował sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności (art. 28 u.s.u.s.). Organ dodał przy tym, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek, automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 ww. ustawy, określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności. Organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć zobowiązanego) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - 1 stycznia 2019 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja, ponadto nie wystąpił brak następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Wnioskodawca wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem 20 października 2021 r. Dyrektor ZUS Oddziału w S. wszczął postępowanie egzekucyjne; zastosowano środek w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego. Organ dodał, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. W ocenie organu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Powyższe uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ przeanalizował sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zw. dalej "rozporządzeniem", podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występuje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Organ wskazał, że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy stwierdzić, iż zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Organ dodał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej Wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. W ocenie organu, brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wskazał, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych. Organ dodał, że we wnioskach Strona powoływała się na swoją sytuację zdrowotną, wskazywała, że 1 grudnia 2019 r. uległa wypadkowi w wyniku, którego złamała kość udową. Ponadto, Wnioskodawca leczy się u ortopedy, okulisty, urologa i dentysty. Organ wskazał, że nie neguje kłopotów zdrowotnych Wnioskodawcy i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Uważa jednak, że problemy te, choć z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, to nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Źródłem utrzymania Wnioskodawcy jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku waloryzowane. Organ podkreślił przy tym, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Skoro zatem Wnioskodawca uzyskuje dochód, którego wymagalność - inaczej niż wynagrodzenia za pracę - nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia, przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, nie może zostać spełniona. Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze Wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ wskazał, że z dokonanych ustaleń wynika, że Wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek w wysokości [...] zł. Do wypłaty pozostaje [...] zł. W ocenie organu, nie można zatem stwierdzić, że egzekwowanie w ten sposób zaległości pozbawiają Stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko jego pewną część, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. Natomiast żona Wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Organ dodał, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Wskazał, iż w niniejszej sprawie, aktualny łączny dochód w gospodarstwie domowym składający się z dwóch emerytur, kształtuje się na poziomie znacznie wyższym od ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 14 grudnia 2021 r. w III kwartale 2021 r. minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego, które zostało oszacowane na kwotę [...]zł, co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych Wnioskodawcy i jego żony. W ocenie organu, nawet analizując dochód Wnioskodawcy otrzymywany po potrąceniach ([...] zł) uznać należy, iż przekracza on wartość minimum socjalnego. Zdaniem organu, analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja Wnioskodawcy nosi znamiona ubóstwa. Podniesione przez Stronę okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Organ dodał, że obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ u.s.u.s. przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Końcowo organ podkreślił, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem - nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.u. i rozporządzeniu. W ocenie organu, stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżonej decyzji zarzucił, że została podjęta z naruszeniem procedur stosowanych przy prowadzeniu postępowań administracyjnych, to jest z pominięciem i bez rozpatrzenia argumentów przedstawionych przez skarżącego we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz dołączonych do niego, pisemnych wyjaśnień co do okoliczności rozpoczęcia i prowadzenia usługowej działalności transportowej, a także w kolejnych pismach do ZUS składanych już w trakcie prowadzonego postępowania. Pismem z dnia 10 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił argumentację skargi. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 8, 9 i 11 k.p.a., poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a w szczególności niedostateczne rozważenie okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną, życiową oraz majątkową skarżącego i realną możliwością spłaty zadłużenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie ustalenia sytuacji zdrowotnej skarżącego, w szczególności braku ustalenia czy skarżący choruje na choroby przewlekłe i czy w związku z tym, jest on pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, 3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie ustalenia sytuacji zdrowotnej skarżącego, w szczególności braku ustalenia czy skarżący choruje na choroby przewlekłe powodujące trudny stan majątkowy wynikający z istnienia tych chorób, 4. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie dokonania jakichkolwiek ustaleń w zakresie faktu, że w momencie w którym powstawała zaległość z tytułu składek skarżący osiągnął już wiek emerytalny, zatem gdyby tylko wystąpił wtedy o ustalenie prawa do emerytury, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie miałby obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne co miałoby istotne znaczenie dla oceny słusznego interesu obywatela oraz niesprzeczności tego interesu z interesem społecznym, 5. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie dokonania jakichkolwiek ustaleń w zakresie możliwości przeprowadzenia egzekucji z uwzględnieniem zasobów finansowych i materialnych skarżącego w kontekście ponoszonych kosztów utrzymania, leczenia, 6. naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez ich niezastosowanie i odmowę umorzenia zaległości z tytułu składek, podczas gdy bezsporne jest, że skarżący jest osobą przewlekle chorą (żona skarżącego również) utrzymującą się z emerytury niewiele wyższej niż minimum socjalne, a pogorszenie stanu zdrowia uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie dodatkowego dochodu, powyższe okoliczności skutkują koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia i medykamentów oraz ograniczają możliwości bytowe skarżącego, co uzasadnia zastosowanie ww. przepisów, 7. naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 u.s.u.s., poprzez jego błędną wykładnie polegającą na błędnym przyjęciu, że postępowanie egzekucyjne które nadal jest w toku zasadniczo wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia przepisu pozwala uznać, że sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczający, że należy przeprowadzić ustalenia w zakresie możliwości takiego postępowania egzekucyjnego z uwzględnieniem zasobów finansowych i materialnych skarżącego w kontekście ponoszonych kosztów utrzymania, leczenia czego w niniejszej sprawie organ zaniechał. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 25 lutego 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 grudnia 2021 r. o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych, ewentualnie o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego wyznaczonego z urzędu, kosztów pomocy prawnej nieopłaconych w całości ani nawet w części, według norm przepisanych. Nadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., skarżący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z następujących dokumentów: 1. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia zaświadczenia wydanego przez lekarza chorób wewnętrznych z dnia 29 lipca 2022 r., 2. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia informacji wydanej przez Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr. 2 II Klinika Okulistyki z dnia 21 kwietnia 2022 r., 3. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia karty informacyjnej wydanej przez Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr. 2 II Klinika Okulistyki z dnia 5 maja 2022 r., 4. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia wyniku badania TK z dnia 13 czerwca 2022 r., 5. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia zaświadczenia lekarskiego wydanego przez dr. n. med. M. P. z dnia 28 lipca 2022 r., 6. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia historii zdrowia i choroby pacjenta z dnia 20 lipca 2022 r. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy Skarżącemu, umorzenia należności składkowo – odsetkowych, należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem organu, w sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem Skarżącego, organ niedostateczne rozważył okoliczności związane z jego sytuacją zdrowotną, życiową oraz majątkową i realną możliwością spłaty zadłużenia, niewyczerpująco zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy zebrany w sprawie oraz nienależycie uzasadnił wydaną decyzję. Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3 a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.) Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie całkowitej nieściągalności zostało wyjaśnione w ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych organowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie K.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu, co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Organ ustalił, że Skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Gospodarstwo domowe, Skarżący prowadzi wspólnie z żoną - T. R., która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Skarżący nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący nie posiada zobowiązań finansowych. Stałe wydatki które Skarżący ponosi, związane z ponoszeniem opłat eksploatacyjnych wynoszą [...] zł. Nadto, z dokonanych ustaleń wynikało, że Skarżący nie posiada żadnych praw majątkowych oraz wierzytelności oraz nie przewiduje poprawy swojej sytuacji materialnej. Ma 75 lat i jest po wypadku, leczy się u okulisty, kardiologa, neurologa, natomiast 73 letnia żona jest po pięciu operacjach, obecnie uczęszcza na rehabilitację. Skarżący zamieszkuje u córki, wraz z żoną zajmuje jeden pokój oraz wspólną kuchnię i łazienkę. W celu rozpatrzenia sprawy organ skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, [...], na podstawie których ustalił, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą R. Z., obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek w wysokości [...] zł, do wypłaty pozostaje zatem kwota w wysokości [...] zł. Żona Skarżącego -T. R. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto; z tego świadczenia nie są dokonywane potrącenia. Skarżący nie posiada samochodu ani nieruchomości. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie budzą zastrzeżeń ustalenia organu odnośnie sytuacji materialno-bytowej Skarżącego. Następnie organ przeanalizował sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności (art. 28 u.s.u.s.). I tak, organ trafnie uznał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Nie zachodzą także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - 1 stycznia 2019 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem Skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja, ponadto nie wystąpił brak następców prawnych; nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Skarżący wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. również nie zachodzi gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, 20 października 2021 r. Dyrektor ZUS Oddziału w S. wszczął postępowanie egzekucyjne; zastosowano środek w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego. Brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jednak jeszcze o całkowitej ich nieściągalności. Zaległości zostały bowiem objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Z powyższych względów zasadnie w niniejszej sprawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zaakcentować należy, że umorzenie składek wynikające z tego przepisu jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. Organ zweryfikował zadłużenie także w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu z 2003 r., uznając, że Skarżący nie wykazał dowodowo, iż w sprawie wystąpił uzasadniony przypadek. Organ wskazał, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, tylko było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że decydując się na założenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej Skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Organ odniósł się również do kłopotów zdrowotnych Skarżącego, uznając, że problemy te, z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, jednakże powyższe nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Nie bez znaczenia przy tym jest, że opisywane przez Skarżącego problemy zdrowotne nie pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jakim jest - uzyskiwane niezależnie od stanu zdrowia Skarżącego – świadczenie emerytalne. Organ zestawił uzyskiwany przez Stronę dochód z kwotą minimum socjalnego, prawidłowo stwierdzając, że dochód gospodarstwa domowego Skarżącego, kwoty te przewyższa. Powyższe, w ocenie Sądu, uprawniało organ do przyjęcia, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że sytuacja, w jakiej znajduje się Skarżący, odpowiada wymogom określonym w rozporządzeniu. Sąd podzielił stanowisko organu, że zarówno całkowita nieściągalność jak i uzasadniony przypadek, odnoszą się do sytuacji aktualnej, obiektywnie uzasadniającej ewentualne udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności publicznych, zaś strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi powinna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby udzielenie zgody na umorzenie składek, będących należnościami publicznoprawnymi. Organ zważył, że Skarżący w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nie był w stanie bezpośrednio i jednorazowo opłacić należności z tytułu składek z ujawnionych dochodów. Jednakże Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek, w tym ich systematyczna spłata w ratach, pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego oraz jego żony. Trafnie organ wskazał, że udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych Skarżącego, co skutkowałoby przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Podkreślenia wymaga, że organ dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązanie się strony z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie mogło być uznane za dowolne. W rozpoznawanej sprawie organ, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego oraz dokonał ich merytorycznej oceny. Wbrew jednak oczekiwaniom Skarżącego, wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 K.p.a.). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa Skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez organ z uwzględnieniem interesów publicznego i indywidualnego Skarżącego oraz stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Podkreślić należy raz jeszcze, że Sąd dokonuje oceny zaskarżonej decyzji na podstawie akt sprawy administracyjnej (w oparciu o zgromadzone materiały w toku postępowania administracyjnego) i w związku z tym nie mógł uwzględnić nowych zaświadczeń lekarskich przedłożonych przez skarżącego po wniesieniu skargi. Wobec powyższego, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe zawarte w skardze. Nowe okoliczności o stanie zdrowotnym Skarżącego mogą być podstawą do ewentualnego złożenia nowego wniosku do organu o umorzenie zaległości bądź rozłożenia zaległości na raty. Wskazać należy, że sąd administracyjny bada czy zaskarżona została wydana zgodnie z przepisami, lecz nie zastępuje on w orzekaniu ZUS-u. Ustawodawca nie przyznał kompetencji sądowi administracyjnemu do wydania decyzji o umorzeniu zaległości konkretnemu skarżącemu. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.