II FZ 899/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt I SA/Go 463/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 26 kwietnia 2012r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt I SA/Go 463/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyznał skarżącemu J. N.( dalej skarżący ) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej 750,00 zł , a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną D. N,, która jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 47, 27m². Miesięczne dochody małżonków ( po odliczeniu potrącenia egzekucyjnego z wynagrodzenia za pracę skarżącego ) wynoszą netto ok. 4.500 zł. Małżonkowie posiadają dwa rachunki bankowe, nie mają jednak oszczędności. Rachunek bankowy D. N. na dzień 4 lipca 2012 r. wykazywał wprawdzie saldo przekraczające 33.000,00 zł, lecz kwota ta została przeznaczona na spłatę zaległości podatkowej w dniu 9 lipca 2012 r. Ponadto skarżący podniósł, że ani on, ani jego małżonka nie są właścicielami samochodów, a miesięczne koszty ich utrzymania wynoszą od 2.500,00 zł do 2.800,00 zł. Ponadto wskazał, że między nim a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Oświadczył także, że oprócz spornego zobowiązania podatkowego ciąży na nim również zobowiązanie w podatku dochodowym za lata 2005 oraz 2007 rok – łącznie wartość zaległości bez odsetek za zwłokę wynosi 113.076,00 zł oraz zaległe zobowiązanie w podatku od towarów i usług za lata 2005 i 2006 w łącznej kwocie 88.369,00 zł (bez odsetek). Ponadto skarżący podkreślił, że w styczniu 2012 r. uiścił zobowiązanie podatkowe w podatku VAT za 2007 r. Wpłata ta opiewała na kwotę 20.822,00 zł i pokryta została z posiadanych przez niego oszczędności. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2012 r. zwolniono skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 750,00 zł. W pozostałym zakresie wniosek oddalono. W uzasadnieniu powyższego postanowienia stwierdzono, że suma miesięcznych dochodów J. i D. małżonków N. znacznie przewyższa wysokość miesięcznych wydatków (o min. 1.500 zł). Ponadto referendarz uznał, że nawet przy uwzględnieniu konieczności rozpoczęcia w sierpniu 2012 r. spłaty kredytu zaciągniętego na spłatę zaległości podatkowej (przy racie wynoszącej 750,00 zł miesięcznie), skarżący nadal będzie dysponować środkami przekraczającymi wartość wydatków służących koniecznemu utrzymaniu jego rodziny. Tymczasem to zapewnienie możliwości uczestnictwa w postępowaniu bez narażenia na niebezpieczeństwo niemożności sfinansowania podstawowych potrzeb życiowych stanowi prawne kryterium uprawniające do uzyskania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej oznaczana p.p.s.a.) Zdaniem referendarza sądowego nie można było także pomijać okoliczności, iż skarżącego i jego żonę obciążają łącznie wpisy w trzech sprawach prowadzonych przed tutejszym sądem, a łączna ich kwota (3.427,00 zł) przekracza ich możliwości płatnicze. W ocenie referendarza sądowego częściowe zwolnienie od wpisu od skargi, stanowiącego jedyną opłatę podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania zapewni skarżącemu możliwość poddania kontroli sądowej wydanej w jego sprawie decyzji podatkowej. Zapłata kwoty 750,00 zł nie będzie bowiem stanowiła istotnego uszczerbku majątkowego i nie spowoduje niemożności sfinansowania podstawowych wydatków rodziny skarżącego. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odmowę zwolnienia go z pełnej kwoty wpisu sądowego od skargi oraz wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu sprzeciwu, podobnie jak we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazano na liczne zobowiązania finansowe skarżącego i jego małżonki oraz fakt, że w maju 2012 r. zaciągnęli kredyt na częściową spłatę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2005 r. Miesięczna rata z tytułu niniejszego zobowiązania od miesiąca sierpnia wynosi ok. 750,00 zł miesięcznie. Podniesiono również, że strona uiściła wpisy sądowe od równolegle złożonych skarg, oznaczonych sygnaturami I SA/Go 462/12 i I SA/Go 467/12 w łącznej kwocie 596,00 zł. Prócz tego zamierza uiścić wpis sądowy w wysokości 750,00 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Go 395/12. Według skarżącego powyższe okoliczności dają podstawy do zwolnienia go z pełnej kwoty wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznając sprzeciw stwierdził, że zgodnie z regulacją art. 260 p.p.s.a. w razie jego wniesienia postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 p.p.s.a. stwierdził, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto Sąd wskazał, że instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Dalej Sąd powołując się na treść art. 245 § 3 p.p.s.a. podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w całości nie zostały przez skarżącego spełnione. Mimo trudnej sytuacji finansowej spowodowanej licznymi zobowiązaniami finansowymi skarżący i jego małżonka uzyskują stałe dochody z wynagrodzenia za pracę oraz z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 23 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Go 463/12, na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy I SA/Go 395/12 suma miesięcznych dochodów małżonków N. znacznie przewyższa wysokość miesięcznych wydatków (o min. 1.500 zł). W ocenie Sądu, nawet okoliczność rozpoczęcia w sierpniu 2012 r. spłaty kredytu zaciągniętego na spłatę zaległości podatkowej (przy racie wynoszącej 750,00 zł miesięcznie) nie pogarsza na tyle sytuacji finansowej skarżącego, by nie mógł on dysponować środkami przekraczającymi wartość wydatków służących koniecznemu utrzymaniu jego rodziny. Dalej Sąd podkreślił, że skarżący w złożonym wniosku zwrócił uwagę na fakt istnienia ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami. Jest to jednak okoliczność, która nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy - także w zakresie partycypowania w kosztach sądowych - który nakłada na nich prawo rodzinne i opiekuńcze. Zatem jest to okoliczność bez znaczenia w sprawie, tym bardziej, iż małżonkowie prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Mając na uwadze te okoliczności oraz fakt, iż jedyną opłatą podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, Sąd uznał, że zasadne jest udzielenie pomocy sądowej skarżącemu w postaci zwolnienia od uiszczenia części wpisu od wniesionej skargi. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. W szczególności zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Skarżący przede wszystkim podkreślił, że w związku z egzekucją spornego zobowiązania podatkowego ma zajęte wynagrodzenie za pracę przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. Wynagrodzenie to po potrąceniu wynosi około 1.700,00 zł. netto. Ponadto na skarżącym (oprócz spornego zobowiązania ) ciąży dodatkowo zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym za lata 2005 oraz 2007. Wartość zaległości , bez odsetek za zwłokę wynosi łącznie 113.076,00 zł. Dodatkowo ciąży na nim także zaległe zobowiązanie w podatku od towarów i usług za 2005 i 2006 r. w łącznej kwocie 88.369,00 zł, a w maju 2012 r. małżonkowie N. zaciągnęli kredyt na częściową spłatę zaległego zobowiązania w podatku od towarów i usług za 2005 rok i z tego tytułu ponoszą miesięcznie ratę w wysokości 750,00 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p..p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1p.p.s.a. i 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie jak słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji, sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny pomimo ciążących na nim zobowiązań podatkowych nie uzasadnia całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem zwolnienie od kosztów sadowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że przesłanki do całkowitego zwolnienia przez skarżącego nie zostały spełnione. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżący i jego małżonka uzyskują stałe dochody z wynagrodzenia za pracę oraz z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i kwota ta znacznie przewyższa wysokość miesięcznych wydatków ( o min. 1500,00 zł ) W tym stanie rzeczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego poniesienie przez skarżącego opłaty sądowej w wysokości 750,00 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p..p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.