I OSK 400/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 232/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 17 sierpnia 2020 r. oddalił skargę [...] (Skarżący) na decyzję Wojewody Śląskiego (Wojewoda) z 14 lutego 2020 r. w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej. Skarżący zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na zasadzie art. 174 pkt 1) i 2) p.p.s.a.: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: a. art. 9 ust. 1 pkt 14 lit.a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 43 ww. ustawy oraz w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( dalej ustawa o s.u.s.) i art. 8 ust. 13 ustawy o s.u.s. poprzez ich błędne zastosowanie w realiach niniejszej sprawy i w rezultacie podjęcie decyzji o pozbawieniu Skarżącego statusu bezrobotnego, podczas gdy statusu bezrobotnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie pozbawia, samo z siebie podleganie ubezpieczeniu społecznemu lecz równie istotną jest przyczyna objęcia tymże ubezpieczeniem społecznym, jaką jest zatrudnienie w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 43 ww. ustawy, bądź wykonywanie innej pracy zarobkowej, jak stanowi pkt 11 przywołanego artykułu, natomiast organy administracyjne zaniechały ustalenia czy Skarżący został zatrudniony lub czy wykonywał inną pracę zarobkową w związku z objęciem go ubezpieczeniem społecznym z tytułu bycia duchownym - misjonarzem, b. art. 32 ust. 2 w zw. z art. 53 ust. 1 i 2 oraz w zw. z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, przez brak zastoso wania i nierówne potraktowanie Skarżącego w zakresie utraty statusu osoby bezrobotnej, podczas gdy Skarżący nie został prawidłowo pouczony o sytuacji prawnej osób duchownych - misjonarzy, o tym że objęcie takiej osoby ubezpieczeniem społecznym będzie prowadzić do utraty statusu osoby bezrobotnej, mimo nie wykonywania pracy zarobkowej, co Skarżący odbiera jako działania dyskryminacyjne ze względu na wyznawaną przez niego religię, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest a. art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 138 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak zastosowania i zaniechanie wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi Skarżącego na decyzję z dnia 14 lutego 2020 r. Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty Tarnogórskiego pomimo, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i dokonano analizy stanu faktycznego z pominięciem słusznego interesu strony, a w szczególności pominięcia okoliczności, iż Skarżący pomimo objęcia go ubezpieczeniem społecznym nie pracował zarobkowo, tj. nie osiągał żadnego dochodu, wobec czego powinien mieć możliwość skorzystania z pomocy państwa polegającej na posiadaniu statusu osoby bezrobotnej i związanych z tym świadczeń, b. niezastosowanie przepisu art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. i niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a, i art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a., przez niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja Wojewody z 14 lutego 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Tarnogórskiego została wydana z naruszeniem przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 78 i art. 138 § 1 i 2 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i doproadziło do naruszenia prawa strony do rzetelnego postępowania administracyjnego, zgodnego z zasadami praworządności. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Spór w sprawie dotyczył zgodności z prawem decyzji orzekającej o pozbawieniu Skarżącego z dniem 1 listopada 2019 r. statusu osoby bezrobotnej. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organy obu instancji powołały art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, art. 32 ust. 4 pkt 1 oraz art. 33 ust. 4ca ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2019 r., poz. 1482 ze zm. dalej "ustawa"). Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było ustalenie, że Skarżący od 1 listopada 2019 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego na podstawie odrębnych przepisów. Organy wskazały, że Skarżący 8 listopada 2019 r. złożył oświadczenie, że jest osobą duchowną – misjonarzem – i że z tego tytułu podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów obu instancji, że skoro Skarżący podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu jako duchowny, to z tego powodu – zgodnie z 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy - nie przysługuje mu status osoby bezrobotnej od daty wskazanej jako data objęcia ubezpieczeniem emerytalnym, czyli od 1 listopada 2019 r. Skarżący wykazywał w skardze kasacyjnej, że jedną z podstawowych przesłanek posiadania statusu osoby bezrobotnej jest niepozostawanie w zatrudnieniu oraz niewykonywanie innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, w ocenie Skarżącego, dla uznania danej osoby za bezrobotną konieczne jest ustalenie, czy pozostaje ona w zatrudnieniu lub też wykonuje inną pracę zarobkową. Rzeczywiście, zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, ilekroć w ustawie mowa jest o bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, i, j, l oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej (...). Skarżący przedstawiając swoje argumenty pomija jednak, że definicja zawarta w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy zawiera dodatkowe warunki, od zaistnienia których uzależnione jest przyznanie statusu bezrobotnego osobie niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej. Otóż osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej może zostać uznana za bezrobotnego, jeżeli nie podlega, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy). Brzmienie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy wskazuje, że podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego na podstawie odrębnych przepisów (z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników) stanowi przesłankę uniemożliwiającą nadanie statusu bezrobotnego osobie niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej (por. stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 8 czerwca 2017 r. I OSK 1819/19 i z 11 marca 2022 r. I OSK 1752/21). Zatem wbrew stanowisku Skarżącego, objęcie go ubezpieczeniem emerytalnym w myśl przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej "ustawa z 13 października 1998 r.") skutkowało koniecznością pobawienia go statusu osoby bezrobotnej z uwagi na ziszczenie się negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy. Skoro Skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie odrębnych przepisów (w tym przypadku jak osoba duchowna) organy nie były obowiązane do badania, czy z tego tytułu wykonuje pracę lub też jest zatrudniony. Nie były również obowiązane do badania, czy Skarżący uzyskuje dochody. W konsekwencji nie można Sądowi pierwszej instancji zarzucać, że naruszył przepisy postępowania akceptując ustalenia faktyczne poczynione przez organy bez przesłuchania Skarżącego w celu ustalenia, czy wykonuje on pracę zarobkową. Wyłączenie przez ustawodawcę możliwości przyznania statusu bezrobotnego osobie objętej ubezpieczeniem społecznym oznacza jednocześnie uznanie, że osoba taka nie jest uprawniona do korzystania z pomocy państwa polegającej na możliwości korzystania ze świadczeń związanych ze statusem osoby bezrobotnej. W konsekwencji zarzuty objęte punktem 1a i 2a petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadne. Niezasadne są również zarzuty objęte punktem 1b i 2b petitum skargi kasacyjnej. Skarżący uzasadniając powyższe zarzuty wskazywał na pozbawienie go możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji, w czym upatrywał naruszenia art. 10 k.p.a. Podkreślał również, że już po zgłoszeniu faktu objęcia go ubezpieczeniem społecznym próbował wyjaśnić, czy fakt ten będzie rzutował na dalsze posiadanie przez niego statusu osoby bezrobotnej. Rzeczywiście, jak wynika z akt sprawy przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji Skarżący nie został poinformowany o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań. Jak jednak wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, podnosząc zarzut naruszenia art. 10 § 2 k.p.a należy wskazać, jaki wpływ naruszenie to miało na wynik sprawy. Skarżący ani na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji ani też na etapie postępowania kasacyjnego nie wskazał, jaki wpływ zaniechanie poinformowania go o uprawnieniu przysługującym mu w myśl art. 10 § 2 k.p.a miało na wynik sprawy, w szczególności nie powołał się na żadne dowody czy okoliczności, które mógłby powołać, gdyby organ nie dopuścił się tego uchybienia. Sąd kasacyjny przypomina również (na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji), że Skarżący już w momencie zgłoszenia się do rejestracji jako osoba bezrobotna to jest 22 marca 2018 r. został pouczony o okolicznościach mających wpływ na status bezrobotnego. Podnoszone w skardze kasacyjnej argumenty dotyczące przyczyn zaniechania poinformowania Skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego stanowiące jednocześnie uzasadnienie zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji także są niezasadne. Działanie organów obu instancji nie stanowiło ograniczenia możliwości korzystania przez Skarżącego z wolności religii i wyznania. Sąd kasacyjny podkreśla w tym miejscu, że wyłączenie możliwości przyznania statusu bezrobotnego dotyczy w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy wszystkich osób duchownych w rozumieniu art. 8 pkt 13 ustawy z 13 października 1998 r., podlegających z mocy art. 6 ust. 1 pkt 10 tejże ustawy ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Zwrócić należy również uwagę, że Skarżący co najmniej od 22 marca 2018 r. wiedział, że objęcie ubezpieczeniem społecznym powoduje utratę statusu bezrobotnego. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zarządzeniem z 4 marca 2022 r. strony postępowania zostały poinformowane, że w związku ze zmianą art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., dalej: "ustawa z 2 marca 2020 r.".), wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Z uwagi na wyrażenie przez strony postępowania pismami z 17 i 22 marca 2022 r. zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.