I SA/Bd 468/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2020r. sprawy ze skargi T. spółka z o.o. w T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE I SA/Bd 468/20 UZASADNIENIE Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. T. Sp. z o.o. w T. (Skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień - maj 2020 r. W wyniku analizy konta płatnika w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS organ ustalił, że należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 r. zostały pokryte wpłatami za listopad i grudzień 2019 r. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. [...] czerwca 2020 r. wydał decyzję, na podstawie której umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że wraz z drukiem wniosku o zwolnienia z opłacania składek złożyła wniosek o całkowity zwrot nadpłaty wynikający z informacji ZUS przesłanej do spółki na [...].12.2019r. Organ nie dokonał zwrotu nadpłaty. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2020 r. organ utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020r. zostały pokryte wpłatami za listopad i grudzień 2019r. Wobec czego wniosek z dnia [...] kwietnia 2020r. należało uznać za bezprzedmiotowy. W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji, zarzucając naruszenie: - art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 300) przez brak zwrotu nadpłaty lub braku wydania decyzji o jej odmowie, - § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 1949) przez brak zwrotu nadpłaty w ciągu 30 dni od dnia otrzymania wniosku o jej zwrot, - przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. Poz. 374, ze zm.), a zwłaszcza błędną interpretację treści i znaczenia art. 31zo tejże ustawy. W uzasadnieniu wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...].04.2020 r. otrzymał od Spółki prawidłowo wypełniony wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 roku. Do wniosku dołączony był załącznik -wniosek płatnika składek o zwrot istniejącej na koncie płatnika nadpłaty. ZUS miał zatem obowiązek w ciągu 30 dni od daty wpływu dokumentu dokonania zwrotu nadpłaconych składek. Tego terminu nie zachował i nie wydał decyzji o odmowie zwrotu tej nadpłaty. Kolejnym potwierdzeniem prawidłowości wniesionych dokumentów jest potwierdzenie z ZUS Oddział w T. zwolnienia z opłacania należności składek za miesiąc marzec 2020 roku. Skarżąca podkreśliła, że spełniła wszystkie wymogi przewidziane Ustawą o Covid19 i powinna być także zwolniona z opłacenia składek za miesiąc kwiecień 2020r., tak jak została zwolniona za marzec i maj 2020 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zdaniem skarżącej Spółki, dokonał błędnej interpretacji i znaczenia art. 31zo Ustawy o Covid19 poprzez wprowadzenie dodatkowego kryterium, jakim jest stan konta płatnika na dzień wydania informacji o zwolnieniu płatnika z regulowania składki, w tym przypadku składki za kwiecień 2020 roku. Pomimo wniosku Spółki o zwrot, to ZUS sam jednostronnie potrącił nadpłatę na składki za miesiąc kwiecień 2020 roku. Takie działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tzn. brak zwrotu nadpłaty i w konsekwencji brak zwolnienia Spółki z płatności składek za miesiąc kwiecień 2020 roku pozbawia Stronę prawa do skorzystania z pomocy państwa w tak szczególnym okresie jakim jest pandemia koronawirusa na całym świecie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w obecnym stanie prawnym podniesione w skardze zarzuty nie wpływają na zmianę stanowiska organu rentowego. Wskazał na ustawę z dnia 24 lipca 2020r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw wprowadziła zmiany do art. 31zo ustawy o COVID-19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 1423). Zgodnie z treścią art. 10 ustawy z 24 lipca 2020 r. w przypadku złożenia do [...] czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek zostały zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia składek podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Zmienione przepisy wchodzą w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy, tj. od 20 września 2020 r. Po wejściu w życie zmian w przepisach organ ponownie (z urzędu) rozpatrzy wnioski wszystkich płatników, którzy złożyli wniosek o zwolnienie do [...] czerwca 2020 r. i mieli nadpłatę lub opłacili składki za marzec, kwiecień, maj 2020 r. i w związku z tym nie zostali zwolnieni z obowiązku ich opłacenia w wysokości 100% lub 50% składek należnych. W związku z tym organ wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 126 p.p.s.a., tj. na zgodny wniosek stron do czasu zakończenia przez organ postępowania związanego ze zmianą przepisów oraz wydania decyzji w związku z wejściem w życie znowelizowanego przepisu art. 31zo ustawy o COVID-19. Pismem z dnia [...] października 2020r. Skarżąca przychyliła się do wniosku organu o zawieszenie postepowania. Pismem z dnia [...] października 2020r. organ wniósł o umorzenie postępowania. Wskazał, że z urzędu ponownie rozpatrzył wniosek Skarżącego z dnia 14 kwietnia i zwolnił Stronę z opłacenia składek za kwiecień 2020r., o czy poinformowano wnioskodawcę pismem z dnia [...] września 2020r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020r. poz.1829) począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu B., będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym ( § 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia). Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. Skarżąca wystąpił do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia za okres od marca do maja 2020 r. za osoby ubezpieczone (mniej niż 10 osób) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020r. ZUS umorzył postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w zakresie zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020r., wskazując na regulację zawartą w art. 31zo ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa o COVID") oraz na fakt opłacenia należności za kwiecień 2020 r. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Z powyższej regulacji wynika, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r. nie przysługuje, gdy składki te zostały opłacone. Z kolei w myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ uznał, że postępowanie w sprawie zwolnienia za kwiecień 2020r. jest bezprzedmiotowe, z uwagi na opłacenie należności za ten okres, wpłatami za listopad i grudzień 2019r. Podkreślenia jednak wymaga, że w zaskarżonej decyzji organ nie wskazał w ogóle na podstawie jakich konkretnie przepisów dokonał zaliczenia nadpłaty na poczet składki za kwiecień 2020 r. Zarówno skarżący, jak i Sąd nie mają obowiązku poszukiwania tych przepisów w celu sprawdzenia prawidłowości działania organu. Nie wiadomo też w jakiej wysokości powstała nadpłata i jakiego rodzaju dotyczy składek oraz w jaki sposób ją zarachowano. W zaskarżonej decyzji stwierdzono jedynie, że należności za miesiąc kwiecień 2020r. pokryte zostały wpłatami za listopada i grudzień 2019r. Zauważyć jednak należy, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i w skardze strona podniosła, iż jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek złożyła wniosek o zwrot nadpłaty do czego organ w żaden sposób się nie ustosunkował. Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94). Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. Organ nie wskazał bowiem na podstawie jakich przepisów dokonał zaliczenia nadpłaty na poczet składki za kwiecień 2020 r., jak nie wyjaśnił tych przepisów. W wydanej decyzji przytoczono jedynie treść art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID. Nie wiadomo również w jakiej wysokości i za jaki okres powstała nadpłata oraz jakiego rodzaju dotyczy składek. Organ uznał jednak, że składki za kwiecień 2020 r. zostały opłacone, a więc Skarżąca nie może skorzystać z powyższego zwolnienia, ponieważ Zakład dokonał zaliczenia powstałej nadpłaty (nie wiadomo jednak w jakiej wysokości i za jaki okres) na pokrycie składki za ten miesiąc. Zatem według organu opłaceniem składek jest nie tylko ich zapłata przez samego płatnika, lecz też dokonanie zaliczenia z urzędu nadpłaty na poczet składek. W zaskarżonej decyzji Zakład nie uzasadnił jednak swojego stanowiska. Nie przytoczył żadnych argumentów oraz przepisów prawnych potwierdzających prawidłowość wydanej decyzji. W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne. Mając zaś na uwadze informacje zwarte w piśmie organu z dnia [...] października 2020r. dotyczące ponownego rozpatrzenia wniosku Strony w związku z regulacjami zawartymi w art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423 ze zm.), zasadnym byłoby umorzenie postępowania z wniosku strony z dnia [...] kwietnia 2020r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Końcowo odnosząc się do wniosków procesowych stron, wyjaśnić należy, iż postanowieniem wpisanym do protokołu posiedzenia niejawnego z dnia [...] października 2020r. Sąd na podstawie art. 126 p.p.s.a. oddalił wniosek o zawieszenie postepowania. Natomiast w ocenie Sądu w sytuacji gdy Skarżący nie cofnął skargi a w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja z dnia [...] lipca 2020r. brak było podstaw do umorzenia postępowania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca była zwolniona z obowiązku ich uiszczenia.