II OZ 1336/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 313/11 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi A.N. na uchwałę Rady Miejskiej w Z. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: 1. uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia, 2. wyłączyć sędziego WSA Stanisława Niteckiego od udziału w sprawie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 313/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w trybie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił własne postanowienie z dnia 10 października 2011 r. odmawiające wyłączenia sędziego WSA Stanisława Niteckiego (pkt 1) i odmówił wyłączenia tego sędziego (pkt 2). W uzasadnieniu wskazano, że zaszła podstawa do uchylenia postanowienia z dnia 10 października 2011 r. o odmowie wyłączenia sędziego Stanisława Niteckiego w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a., co też uczyniono, jednakże zdaniem Sądu po ponownym rozpoznaniu sprawy wniosek o wyłączenie ww. sędziego nie mógł zostać uwzględniony. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w niniejszej sprawie w stosunku do sędziego Stanisława Niteckiego nie zaistniała żadna z przesłanek, która wyłączałaby od udziału w sprawie tego sędziego z mocy ustawy (art. 18 § 1 p.p.s.a.). Brak jest również podstaw do jego wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a., albowiem podnoszone przez skarżącą okoliczności, zdaniem Sądu I instancji, nie budzą uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności. Zaś subiektywne przekonanie skarżącej, że powiązania polityczne brata sędziego z Prezydentem Miasta Z. i ugrupowaniem, które przegłosowało wygaśnięcie mandatu skarżącej, nie mogą stanowić skutecznej podstawy złożenia tego typu wniosku. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła skarżąca, zarzucając mu: 1. nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) poprzez wydanie postanowienia w składzie identycznym, jak pierwotnie zaskarżone, 2. obrazę art. 19 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego Stanisława Niteckiego. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i wyłączenie sędziego Stanisława Niteckiego od orzekania w przedmiotowej sprawie, uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym wynagrodzenia pełnomocnika. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że z argumentacją Sądu I instancji nie sposób się zgodzić, albowiem więź pomiędzy sędzią, którego wniosek dotyczy, a jego bratem ma charakter więzi emocjonalnej, zaś brata sędziego z drugą stroną postępowania, z uwagi na występowanie w ramach tego samego komitetu wyborczego oraz członkostwo w radzie nadzorczej spółki, w której udziały w 100 % posiada Gmina Z., ma charakter więzi politycznej. Nadto skarżąca zwróciła uwagę, że członków rady nadzorczej tej Spółki, a więc także i brata sędziego Stanisława Niteckiego, powołuje i odwołuje Prezydent Miasta Z. Zdaniem skarżącej powyższe okoliczności uzasadniają wyłączenie sędziego Stanisława Niteckiego od udziału w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej odmowy wyłączenia sędziego WSA Stanisława Niteckiego. W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu nieważności postępowania, której to skarżąca upatruje w wydaniu zaskarżonego postanowienia przez ten sam skład, który wydał uchylone postanowienie z dnia 10 października 2011 r. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem do ponownego rozpoznania sprawy w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a. przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. nie ma zastosowania. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 maja 2005 r., sygn. akt I OPS 3/05, istota wyłączenia sędziego w sprawie, w której brał udział w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia zawiera się w niedopuszczalnym kontrolowaniu przez sędziego swojego własnego rozstrzygnięcia, przy czym kontrolowanie orzeczenia wydanego w postępowaniu sądowym związane jest ściśle z instancyjnością tego postępowania i dotyczy orzeczeń rozstrzygających sprawę w znaczeniu materialnoprawnym. Tymczasem przepis art. 195 § 2 p.p.s.a. dotyczy możliwości uwzględnienia zażalenia na postanowienie nie kończące postępowania w sprawie przez wojewódzki sąd administracyjny we własnym zakresie. Zatem uwzględnienie zażalenia w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a. przez ten sam skład sędziowski, który wydał poprzednie, uchylone postanowienie, nie skutkuje nieważnością postępowania z tego powodu, że w sprawie brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy w sprawach wskazanych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Odnosząc się zaś do merytorycznych argumentów zażalenia stwierdzić należy, iż są one uzasadnione. Instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję procesową bezstronności sędziego, czym zostaje zrealizowane konstytucyjne prawo obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zatem ze swej istoty ma ona służyć rzeczywistemu zapewnieniu obiektywizmu w rozstrzyganiu konkretnej sprawy. Wprawdzie rację ma Sąd I instancji, że subiektywne przekonanie strony skarżącej, iż dany sędzia może prowadzić sprawę w sposób nieobiektywny nie uzasadnia jego wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a., jednakże przy rozpoznawaniu tego typu wniosków należy badać twierdzenia strony w tym zakresie w oparciu o realia konkretnej sprawy dbając z jednej strony o ugruntowanie autorytetu wymiaru sprawiedliwości, a z drugiej mając na uwadze odczucia strony, że jej sprawa jest rozpoznawana przez obiektywny Sąd. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca żadna z przesłanek wskazana w treści art. 18 § 1 p.p.s.a. powodująca wyłączenie sędziego od orzekania z mocy ustawy. Zaszła zaś podstawa wskazana w treści art. 19 p.p.s.a. Przepis ten jako podstawę wyłączenia sędziego czyni samo powstanie wątpliwości co do bezstronności tego sędziego u strony zgłaszającej wniosek (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 74, teza 1). Przy czym do uwzględnienia wniosku nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz strona winna wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do tej bezstronności (porównaj: uzasadnienie do postanowienia NSA z dnia 22.02.2008 r., sygn. II FZ 60/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, wbrew stanowisku Sądu I instancji wyrażonym w zakwestionowanym postanowieniu, zaszła podstawa do wyłączenia sędziego Stanisława Niteckiego od rozpoznawania niniejszej sprawy na podstawie art. 19 p.p.s.a. Rację ma bowiem skarżąca, że okoliczności w postaci więzi rodzinnych łączących tego sędziego z bratem, który z racji sprawowanej funkcji posiada powiązania polityczne z drugą stroną niniejszego postępowania, tj. został powołany przez Burmistrza Miasta Z. do sprawowania funkcji członka Rady Nadzorczej w Spółce, w której jedynym udziałowcem jest Gmina oraz jest związany z ugrupowaniem, które głosowało za wygaśnięciem mandatu skarżącej - występował jako kandydat do Rady Powiatu z listy komitetu wyborczego X, może budzić obiektywnie uzasadnione wątpliwości skarżącej co do bezstronności tego sędziego w tej sprawie. W tej sytuacji, mając na uwadze konstytucyjne prawo strony do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, przy uwzględnieniu wyżej wskazanych rozważań w opisanym zakresie, oraz dbając o autorytet wymiaru sprawiedliwości, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w punkcie 1 i 2 sentencji. Zaś w związku z zaskarżeniem przedmiotowego postanowienia w całości, zauważyć należy, że zażalenie na uchylenie postanowienia w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a. nie przysługuje, albowiem nie zostało ono przewidziane przez ustawę. Natomiast odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on zostać uwzględniony, albowiem brak jest podstaw prawnych do orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny o zwrocie tego typu kosztów między stronami. Przypomnieć bowiem należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania we własnym zakresie (art. 199 p.p.s.a.). W szczególności podstaw tych nie ma w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczących zażalenia, a w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że nie mogą ich stanowić przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. J.P. Tarno, wyd. LexisNexis Warszawa 2010, str. 511; postanowienie NSA z dn. 24.06.2010 r., sygn. akt II OZ 594/10 czy z dn. 15.12.2011 r., sygn. akt I OZ 1036/11, npubl.).