I SA/Wr 670/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE W rozpatrywanej sprawie skarżący - w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 100 zł - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata wskazując, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, oraz nie posiada żadnych dochodów. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G., z którego wynika, że A. B. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 30 marca 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnych dochodów oraz nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym nie składał zeznania podatkowego za 2009 r. Wskazał również, że nie posiada żadnych oszczędności, ani rachunków bankowych. Podkreślił, że jego przeciętne, miesięczne koszty utrzymania wynoszą średnio ok. 800 zł, na które składają się: wydatki na mieszkanie, wyżywienie oraz opłaty za telefon, Internet i telewizję. Powyższe wydatki skarżący pokrywa ze środków otrzymanych od rodziców emerytów, którymi się opiekuje. Do oświadczenia skarżący załączył kserokopie rachunków oraz pismo promotora swojej pracy doktorskiej. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza oraz rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie faktów wykazanych przez niego w rubryce 5, 7, 8, 9, 10, 11 formularza wniosku oraz na podstawie załączonych przez wnioskującego oświadczeniach i dokumentach źródłowych wskazujących, iż skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskującą dochodu, w związku z czym nie stać go na opłacenie adwokata oraz ponoszenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego, w uzasadnieniu postanowienia referendarza powołano się na nieistniejące dokumenty i okoliczności, co doprowadziło do błędnych wniosków, i w efekcie naruszyło jego prawo dostępu do Sądu zawarte w art. 45 Konstytucji RP oraz przepisy procedury, tj. art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: upsa). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 upsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, od którego został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do oceny zasadności wniosku skarżącego, należy wskazać, że zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 upsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 2 art. 245 upsa prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei z art. 246 § 1 pkt 1 upsa wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy również, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 1 upsa stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199, stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy służyć ma bowiem przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zauważyć należy bowiem, że pomimo wezwania z dnia 22 października 2010 r. na podstawie art. 255 upsa do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, wątpliwości co do możliwości płatniczych strony nie zostały usunięte, ponieważ wnioskodawca nie dostarczył żądanych dokumentów, podając jedynie ogólne informacje odnoszące się do jego sytuacji majątkowej i finansowej, wskazując, że jest bezrobotny, nie pobiera zasiłku, zaś koszty utrzymania - w tym mieszkania (ok. 800 zł miesięcznie) - ponoszą za niego rodzice. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami, nasuwa szereg wątpliwości dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie. Niejasna bowiem pozostaje sytuacja osobista i finansowa strony związana z ponoszeniem wydatków na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak mieszkanie, żywność, środki higieny, ubrania czy lekarstwa. W formularzu wniosku A. B. oświadczył, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, z drugiej zaś strony stwierdził, że środki na jego wyżywienie i wydatki mieszkaniowe wykładają za niego rodzice emeryci, którymi się opiekuje. Wskazać należy, że skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego dowodu potwierdzającego otrzymanie od swoich rodziców środków finansowych oraz nie wykazał skąd czerpie środki na dodatkowe wydatki poza opłatami za mieszkanie (400 zł), wyżywienie (300 zł) oraz telefon, Internet i telewizję (ok. 100 zł). W tym miejscu dodatkowo należy wskazać na treść art. 255 upsa, z którego wynika, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpoznać mając na uwadze nie tylko stan finansowy i majątkowy wnioskodawcy, ale także jego sytuację rodzinną, której skarżący w żaden sposób nie udokumentował, pomimo iż - wedle oświadczenia wnioskodawcy - koszty jego utrzymania w całości spoczywają na członkach rodziny. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy nie można również pominąć zaistniałych wątpliwości dotyczących możliwości zarobkowych strony i jej sytuacji majątkowej. Oświadczenie skarżącego co do nieprowadzenia przez niego działalności gospodarczej (pismo z dnia 30 października 2010 r.) stoi bowiem w sprzeczności z aktami administracyjnymi sprawy oraz z samym przedmiotem sprawy poddanej kontroli Sądu. Pomimo wezwania, wnioskujący nie wyjaśnił również przyczyn, z powodu których pozostaje bez środków finansowych. Biorąc pod uwagę wiek wnioskodawcy (urodzony 6 sierpnia 1974 r.), jak również fakt posiadania przez niego statusu bezrobotnego należy przypuszczać, że nie istnieją przeszkody natury osobistej bądź zdrowotnej w podjęciu przez stronę pracy zarobkowej. Skarżący nie wykazał, że podejmował starania mające celu znalezienie zatrudnienia lub podniesienie kwalifikacji zawodowych. Ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień wynika, że wnioskujący nie ma zamiaru znaleźć stałego zatrudnienia, poświęcając się pracy naukowej (obrona pracy doktorskiej), finansowanej de facto z emerytury obojga rodziców. Skarżący nie podejmuje zatem żadnych starań, aby zmienić swoją obecną sytuację finansową, oczekując pomocy najbliższych w zaspokajaniu swoich życiowych potrzeb. Podkreślić należy również, że strona, co do której istnieją wątpliwości odnośnie faktu, czy posiada ona zasoby majątkowe lub mogłaby je uzyskać, nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy i podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej prawa przed sądem. Powtórzenia bowiem wymaga, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych. W niniejszej sprawie tej staranności skarżącemu zabrakło. W świetle przedstawionych niejasności i sprzeczności, wynikających z twierdzeń strony nie można było przyjąć, aby rzeczywista sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a sam fakt zarejestrowania skarżącego jako bezrobotnego (bez prawa do zasiłku) nie jest równoznaczny z niemożnością ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że w okresie zarejestrowania w charakterze bezrobotnego, skarżący prowadził działalność zarobkową (gospodarczą – wydawniczą) oraz otrzymywał i w dalszym ciągu otrzymuje pomoc finansową od rodziny. Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 upsa, orzekł jak w sentencji.