I OW 206/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Powiatu L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Powiatu L. a Starostą Powiatu T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie A. W. i Z. W. umieszczonych w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Powiat T. jako organ właściwy w sprawie UZASADNIENIE Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodziny w L., działający z upoważnienia Starosty L., wnioskiem z dnia 3 czerwca 2020 r. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Powiatem L. a Powiatem T. poprzez wskazanie organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletnich A. W. i Z. W. umieszczonych w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletnie – A. W. i Z. W. od sierpnia 2017 r. mieszkały wraz z matką w T. Tam też uczęszczały do szkoły. W dniu 14 czerwca 2019 r. zmarła matka małoletnich. Na kilka dni przed śmiercią matki małoletnich, gdy stan jej zdrowia uniemożliwiał sprawowanie opieki nad dziećmi, brat matki zabrał dziewczynki do swojego domu w B., gmina L. Postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia 10 lipca 2019 r. dzieci zostały umieszczone na czas postępowania w rodzinie zastępczej u D. S. (brata matki). Następnie postanowieniem z dnia 19 listopada 2019 r. Sąd Rejonowy w L. zmienił swoje postanowienie z dnia 10 lipca 2019 r., w ten sposób, że umieścił małoletnie w placówce opiekuńczo-wychowawczej wskazanej przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodziny w L. Zdaniem Powiatu L. właściwym do ponoszenia wydatków związanych z pobytem małoletnich w rodzinie zastępczej i placówce opiekuńczo-wychowawczej jest Powiat T., gdyż małoletnie do dnia umieszczenia w pieczy zastępczej mieszkały na terenie Powiatu T. Zabranie małoletnich przez brata matki na kilka dni przed jej śmiercią w celu zaopiekowania się nimi, z uwagi na pobyt matki w szpitalu, nie stanowi zmiany miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodziny w T. podniósł, że nie jest powiatem właściwym w sprawie ze względu na miejsce zamieszkania dzieci przed umieszczeniem ich w pieczy zastępczej. Do czasu wydania postanowienia o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej miejscem zamieszkania małoletnich było miejsce zamieszkania brata matki, tj. B., powiat l. Tym samym powiatem właściwym w sprawie jest Powiat L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej - art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z nich uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej właściwości do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletnich umieszczonych w pieczy zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej określają przepisy art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.). Zgodnie z ich treścią w pierwszej kolejności wydatki ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 2). Jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, w myśl której właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Kwestia umieszczenia w pieczy zastępczej nie jest sporna. Małoletnie zostały umieszczone w pieczy zastępczej po raz pierwszy na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 10 lipca 2019 r. Sporna jest natomiast kwestia miejsca zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem ich w pieczy zastępczej, a następnie w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Z tych względów konieczne stało się ustalenie miejsca zamieszkania małoletnich. Podkreślić wypada, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", a zatem przy jego ustaleniu trzeba posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie koncentracji aktywności życiowej w określonej miejscowości. Stosownie natomiast do art. 26 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). Z akt sprawy wynika, że dzieci wraz z matką od sierpnia 2017 r. mieszkały w T. W mieście tym dzieci realizowały również obowiązek szkolny. Oznacza to, że miasto to stanowiło centrum życiowe matki oraz małoletnich. Z uwagi na fakt, że matka dzieci została hospitalizowana, dziećmi zaopiekował się brat matki, gdyż nie mogły pozostawać one bez opieki i na czas pobytu matki w szpitalu zamieszkały u niego, tj. B., powiat l. Niezamieszkiwanie małoletnich w T. w czasie pobytu ich matki w szpitalu było zatem czasowe i spowodowane było jej chorobą, a nie zmianą miejsca zamieszkania matki dzieci. Fakt, że matka dzieci w trakcie pobytu w szpitalu zmarła nie świadczy o tym, że małoletnie przebywały u swojego wujka z zamiarem stałego pobytu. Uznać zatem należy, że miejscem zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w rodzinie zastępczej było miejsce zamieszkania ich matki, czyli T. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie, na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletnich w rodzinie zastępczej, a następnie placówce opiekuńczo-wychowawczej jest Powiat T. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.