II OSK 994/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie NSA Marzenna Linska-Wawrzon NSA Jerzy Stelmasiak Protokolant asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej N. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2275/13 w sprawie ze skargi N. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. T. N. – obywatelka Socjalistycznej Republiki Wietnamu, pismem z 11 grudnia 2012 r. wniosła do Wojewody [...] o udzielenie jej zgody na pobyt tolerowany na terytorium Polski – na podstawie ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680 ze zm.). Wojewoda wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie wydalenia cudzoziemki. Decyzją z [...] marca 2013 r. Wojewoda [...] orzekł o wydaleniu skarżącej z Polski, zakazie ponownego wjazdu na jej terytorium i państw obszaru Schengen przez okres 1 roku od dnia wykonania decyzji oraz zobowiązał ją do opuszczenia Polski w terminie 30 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. Skarżąca wniosła odwołanie, po którego rozpoznaniu Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z [...] czerwca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że skarżąca przebywała na terytorium Polski nielegalnie, gdyż nie posiada żadnej wizy ani innego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na tym terytorium, co wypełnia dyspozycję art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011 r., Nr 264, poz. 1573 ze zm.). Ze złożonych w postępowaniu zeznań skarżącej wynika, że wjechała na terytorium Polski nielegalnie w czerwcu 2011 r., posługując się wizą Schengen zakupioną w barze w Hanoi. Przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom wypełnia dyspozycję art. 88 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. Skarżąca przyznała też, że utrzymuje się z pracy w charakterze opiekunki do dzieci, bez wymaganego zezwolenia, zarabiając ok. 1000 zł miesięcznie. Wskazała, że nie płaci podatku dochodowego i nie odprowadza składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji organ uznał, że skarżąca wykonuje pracę niezgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2014 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.), zatem wypełnia przesłankę z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, która uzasadnia wydalenie. Skarżąca w dniu 1 grudnia 2012 r. zawarła związek małżeński z H. D., przebywającym w Polsce na podstawie zgody na pobyt tolerowany udzielonej mu przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w dniu [...] stycznia 2007 r. Zgoda ta została udzielona z uwagi na fakt, że Ambasada Socjalistycznej Republiki Wietnamu nie potwierdziła jego tożsamości i nie wydała mu zastępczego dokumentu podróży, zarówno na wniosek organu, jak i na wniosek zainteresowanego. Dlatego wydana wobec niego decyzja o wydaleniu jest niewykonalna. Organ ocenił, że art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), normujący prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, nie gwarantuje stronie nieograniczonego prawa do łączenia się z rodziną ani ochrony przed rozłączeniem z członkami rodziny, a jedynie ogranicza dyskrecjonalne uprawnienia państwa w kwestii ochrony wjazdu i pobytu oraz w zakresie wydaleń. Podkreślił, że przepisy Konwencji dopuszczają ingerencję władzy publicznej w życie prywatne, jeżeli zachodzą negatywne przesłanki, określone w ustawie. Takimi przesłankami są: przekroczenie granicy Polski niezgodnie z przepisami oraz wykonywanie pracy bez wymaganych prawem zezwoleń. Organ podkreślił, że cudzoziemka nie może wywodzić swoich praw do pobytu w Polsce z czasowego braku możliwości wydalenia jej męża. Wskazał, że cudzoziemka miała możliwość dobrowolnego wyjazdu i powrotu do Polski po uzyskaniu wizy, co nie będzie naruszało jej prawa do poszanowania życia rodzinnego. Skarżąca posiada paszport, możliwe jest zatem opuszczenie przez nią terytorium Polski i złożenie wniosku wizowego, by móc ponownie przyjechać i przebywać z mężem oraz pracować legalnie po uzyskaniu zezwolenia. Jej mąż może uzyskać dla niej zaproszenie, co umożliwi skarżącej uzyskanie wizy i złożenie wniosku o zamieszkanie na terenie Polski. Organ podkreślił też, że w każdym momencie istnieje możliwość ustania przyczyny niewykonalności decyzji o wydaleniu męża cudzoziemki i wykonanie decyzji o wydaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę, podzielił ocenę organu, że skarżąca swoim zachowaniem wypełniła dyspozycję art. 88 ust. 1 pkt 1, 2, 6 ustawy o cudzoziemcach, dlatego zasadne było wydanie decyzji o wydaleniu. Odstąpienie od wydania tej decyzji możliwe jest w przypadku określonym w art. 89 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, w tym istnienie przesłanki do udzielenia zgody na pobyt tolerowany, które zostały określone w art. 97 ust. 1 pkt 1 i 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślił, że cudzoziemka przyjechała do Polski niedawno i zaledwie po czterech miesiącach pobytu zawarła związek małżeński z obywatelem Wietnamu. Fakt posiadania przez męża skarżącej zgody na pobyt tolerowany wynika wyłącznie z tego, że jego tożsamość nie została potwierdzona przez władze kraju pochodzenia, co skutkuje niewykonalnością decyzji o wydaleniu. Wskazał, że skarżąca powinna mieć świadomość tych okoliczności, czyli też tego, że po pewnym czasie może jednak dojść do wydalenia jej męża, a w konsekwencji do rozłączenia małżonków. Brak jest przy tym jakichkolwiek dowodów uzasadniających przekonanie, że oboje małżonkowie nie mogą ułożyć sobie życia w ich kraju pochodzenia. Sąd I instancji uznał, że twierdzenie cudzoziemki, że z samego faktu zawarcia w Polsce związku małżeńskiego powinno jej się zezwolić na zamieszkanie jest niewystarczające. W jego ocenie skarżąca może bez problemu wrócić do Wietnamu, złożyć tam wniosek o wizę, która umożliwiałaby jej zalegalizowanie pobytu w Polsce, a brak jest jednocześnie podstaw do uznania, że tej wizy nie uzyska. W ocenie Sądu I instancji organ, odmawiając cudzoziemce udzielenia zgody na pobyt tolerowany, rozważył interesy Państwa i interes jednostki, wskazując jej sposoby na zalegalizowanie pobytu w Polsce. Nie można więc uznać, żeby doszło do naruszenia art. 7 K.p.a., ponieważ decyzja o wydaleniu i niemożność powrotu do Polski wyłącznie przez rok nie uniemożliwia rodzinie funkcjonowania np. w Wietnamie. Sąd I instancji ocenił, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z wymogami określonymi w art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła N. M., zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w zw. z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez uznanie, że organ w swojej decyzji prawidłowo przyjął, że ten artykuł nie znajduje zastosowania w sprawie skarżącej, podczas gdy winien on znaleźć zastosowanie, ponieważ na skutek wykonania wydalenia skarżąca zostanie trwale rozłączona ze swoim mężem H. D., który ze względu na swój status prawny nie będzie mógł wyjechać do kraju pochodzenia w celu kontynuowania ze skarżącą życia rodzinnego; 2) przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., polegające na nienależytym wyjaśnieniu, czy organy administracji naruszyły przepisy normujące przebieg postępowania administracyjnego, i czy naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, czego efektem było bezkrytyczne przyjęcie przez Sąd I instancji ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego, co doprowadziło do oddalenia skargi pomimo naruszenia przez organy administracji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając podstawy kasacyjne skarżąca wywodziła, że błędne jest ustalenie, iż skarżąca i jej mąż będą mogli kontynuować życie w kraju pochodzenia. Udzielając mężowi skarżącej zgody na pobyt tolerowany władze uznały, że z przyczyn niezależnych od nich, a także męża skarżącej nie istnieje państwo, które mogłoby przejąć za niego odpowiedzialność. Nawet jeśli mąż skarżącej podjąłby wysiłek dotarcia do kraju pochodzenia, do którego wyjechałaby skarżąca, mimo braku władz, które uznałby jego obywatelstwo i wydałyby mu dokument podróży, to w kraju pochodzenia traktowany byłby jako cudzoziemiec. To z kolei stanowiłoby istotne zagrożenie dla realizacji prawa do życia rodzinnego – jego i skarżącej. Podniosła, że nie można mówić o tymczasowości prawa pobytowego przyznanego jej mężowi, ponieważ decyzja o jego wydaleniu została wydana [...] maja 2004 r., a decyzja o udzieleniu mu zgody na pobyt tolerowany – w dniu [...] stycznia 2007 r. Podkreśliła, że zgoda na pobyt tolerowany ma charakter bezterminowy. Skarżąca zakwestionowała wskazaną przez Sąd I instancji możliwość uzyskania przez nią wizy i powrotu do męża do Polski po wykonaniu przez nią decyzji o wydaleniu i upłynięciu terminu zakazu wjazdu na terytorium Polski. Powołała się na gwarancję ochrony życia rodzinnego wynikającą z art. 8 Konwencji, wskazując, że ingerencja władz publicznych przez jej wydalenie byłaby nieproporcjonalna do naruszeń prawa, których dopuściła się skarżąca w konsekwencji swojego nieuregulowanego pobytu w Polsce oraz spowodowałoby trwałe zerwanie więzi rodzinnych łączących skarżącą z mężem. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wprowadzona do ustawy o cudzoziemcach instytucja wydalenia cudzoziemca z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oparta jest na założeniu, że w przypadku, gdy z określonych względów pobyt cudzoziemca w Polsce staje się niepożądany właściwe władze uprawnione są do podjęcia decyzji o jego usunięciu z tego terytorium bądź w sposób względnie dobrowolny (zobowiązanie cudzoziemca do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zakreślonym terminie nieprzekraczającym 7 dni), bądź przymusowo (wydalenie). W rozstrzyganej sprawie podstawą prawną wydalenia skarżącej było stwierdzenie, że przebywała ona na terytorium Polski bez ważnej wizy ani innego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na tym terytorium (art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach), wykonywała pracę niezgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach), jak również niezgodnie z prawem przekroczyła granicę (art. 88 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach). Powyższe kwestie nie były przez skarżącą kwestionowane. Niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 97 ust. 1 pkt 1 a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 8 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, uznające za prawidłowe stanowisko organu, że nie zaistniały przewidziane w powyższych przepisach przesłanki uzasadniające wydanie zgody na pobyt tolerowany. Związany charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach nie wyłącza, w postępowaniu dotyczącym wydalenia cudzoziemca, który prowadzi w Polsce życie rodzinne, stosowania przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Zgodnie z art. 97 ust. 1 pkt 1 a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jego wydalenie naruszałoby m.in. prawo do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Okoliczność, że prawo do poszanowania życia rodzinnego (art. 8 Konwencji) w stanie prawnym obowiązującym w chwili wydawania decyzji nie uzasadniało udzielenia zgody na pobyt tolerowany nie wyłączała stosowania art. 8 konwencji przy orzekaniu o wydaleniu. W orzecznictwie strasburskim kwalifikacja wydalenia jako krajowego środka ingerencji w prawo do życia rodzinnego nigdy nie była kwestionowana (por. wyrok ETPCz z 27 października 2005 r., sprawa Keles v. Republika Federalna Niemiec, 32231/02; wyrok ETPCz z 9 października 2003 r., sprawa Slivenko v. Łotwa, 48321/99). Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie podkreślał, że nie można lekceważyć interesu państwa w utrzymaniu porządku publicznego (np. orzeczenie w sprawie Moustaquim przeciwko Belgii z 18 lutego 1991 r.). Artykuł 8 Konwencji nie może być postrzegany jako nakładający na państwo generalnego obowiązku respektowania wyboru przez imigranta kraju pobytu. Przepis ten nie przyznaje bowiem ochrony absolutnej. Ustalając zakres obowiązków państwa pod uwagę brane być powinny fakty związane z indywidualną sytuacją, w jakiej znajduje się cudzoziemiec. Wątpliwości nie budzi w rozpoznawanej sprawie przede wszystkim to, że skarżąca cały czas przebywa na terytorium Polski nielegalnie, wbrew przepisom przekroczyła granicę, a także wykonuje pracę zarobkową bez wymaganych zezwoleń. Skarżąca, mając świadomość, że działa wbrew prawu, powinna brać pod uwagę tymczasowość swojego pobytu. Przyjechała do Polski w 2011 r. - na podstawie wizy Schengen, o którą nie ubiegała się w konsulacie, ale zakupiła w barze w Hanoi. W dniu 1 grudnia 2012 r. zawarła związek małżeński z obywatelem Wietnamu. Małżonkowie nie posiadają dzieci. Prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że wywodzenie przez skarżącą prawa do pobytu w Polsce wyłącznie z tego faktu, że zawarła w Polsce związek małżeński jest niewystarczające. Małżonek skarżącej uzyskał zgodę na pobyt tolerowany – na podstawie decyzji Prezesa Urzędu Do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z [...] stycznia 2007 r. Z treści tej decyzji wynika, że mąż skarżącej przyznaje, że jest obywatelem Socjalistycznej Republiki Wietnamu, natomiast jego tożsamość nie została potwierdzona w placówce dyplomatycznej ani nie wydano mu zastępczego dokumentu podróży. Stanowi to, w rozumieniu art. 97 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przyczynę niezależną od organu wykonującego decyzję o wydaleniu oraz od cudzoziemca, co powoduje, że decyzja o wydaleniu jest niewykonalna. Nie oznacza to natomiast, że wskazana przeszkoda w wykonaniu decyzji o wydaleniu ma charakter nieprzemijający. W każdej chwili może bowiem okazać się, że tożsamość męża skarżącej zostanie potwierdzona i zostanie mu wydany zastępczy dokument podróży, zatem w takiej sytuacji przesłanka niewykonalności decyzji o wydaleniu straci na aktualności. Wymaga podkreślenia, że skarżąca układa sobie życie rodzinne w Polsce pomimo świadomości nielegalności swojego pobytu i faktu, że status imigracyjny jej męża jest niepewny. To wszystko prowadzi do wniosku, że skarżąca miała świadomość tego, że jej życie rodzinne w Polsce będzie zagrożone od samego początku. Nie można wykluczyć, że decyzja o wydaleniu męża skarżącej zostanie wykonana, a brak jest w sprawie podstaw do uznania istnienia przeszkód do ułożenia sobie przez małżonków życia w ich kraju pochodzenia. Powyższe względy wskazują, że nie można mówić w tej sytuacji o możliwości naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego. Za istotną należy uznać też okoliczność, że skarżąca w Wietnamie mieszkała przez wiele lat i wyjechała z niego jako w pełni dorosła osoba. Więzi z krajem, w którym się wychowała są zatem silne. Sytuacji strony skarżącej nie można zatem postrzegać jako sytuacji zbieżnej lub chociażby zbliżonej z położeniem osób należących do imigrantów tzw. "drugiej generacji", których proces przystosowania się do zamieszkania w kraju, w którym się nie urodzili, mógłby się okazać niezwykle trudny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można pominąć także okoliczności, że pobyt skarżącej w Polsce od samego początku był nielegalny (na podstawie wizy Schengen z datą ważności od 16.06.2011 r. do 14.06.2012 r. zakupionej w barze), oraz że wykonywała ona pracę wbrew obowiązującym przepisom. W świetle powyższych rozważań za nietrafny należało uznać także drugi zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszystkie wymagania określone w art. 141 § 1 P.p.s.a., a Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organ zebrał i ocenił materiał dowodowy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Konsekwentnie w oparciu o te dowody ustalił prawidłowo stan faktyczny w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 7