VII U 1690/24

Common courts2026-02-23

Case number

VII U 1690/24

Judgment date

2026-02-23

Type

SENTENCE

Judges

Agnieszka Stachurska (PRESIDING_JUDGE)

Legal basis

art. 129 ustawy -Prawo upadłościowe

Judgment text

Sygn. akt VII U 1690/24 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 23 lutego 2026 roku Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2026 roku w Warszawie sprawy R. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w B. o rekompensatę z tytułu pracy w warunkach szczególnych na skutek odwołania R. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 9 września 2024r., znak: (...) 1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że od 20 sierpnia 2024r. przyznaje R. C. emeryturę wraz z rekompensatą z tytułu pracy w warunkach szczególnych; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. na rzecz R. C. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> R. C. w dniu 23 października 2024r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w B. z dnia 9 września 2024r., znak: (...), i wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów: 1. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 7;art. 77;art. 77 § 1;art. 80)">art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego</a> – poprzez błędną ocenę dowodów w postaci świadectwa pracy w warunkach szczególnych oraz świadectwa pracy z 31 stycznia 2013r., przejawiającą się w braku zestawienia ze sobą treści ww. dokumentów i niedostrzeżeniu, że są one względem siebie wzajemnie uzupełniające, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na uznaniu, że odwołująca się nie udokumentowała 15 – letniego okresu pracy w warunkach szczególnych; 2. art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wielu emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21;art. 21 ust. 1)">art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych</a> – poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy odwołująca się spełnia przesłanki do nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Uzasadniając swe stanowisko, R. C. wskazała, że organ rentowy nie uwzględnił okresu jej pracy w Spółdzielni (...), gdzie pracowała od 20 sierpnia 1985 roku do 31 stycznia 2013 roku i od początku zatrudnienia wykonywała pracę w warunkach szczególnych, polegającą na konfekcjonowaniu wyrobów gumowych, tj. pracę wymienioną w wykazie A dziale IV pozycji 21 załącznika do rozporządzenia. Praca przy przetwórstwie wyrobów gumowych wykonywana była przez nią na następujących stanowiskach: <dl> <dt>⚫</dt> <dd> aparatowy produkcji - od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. (24 miesiące i 11 dni); </dd> <dt>⚫</dt> <dd> konfekcjoner wyrobów - od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. (222 miesiące), </dd> </dl> tj. łącznie przez 246 miesięcy i 11 dni, czyli 20 lat, 6 miesięcy i 11 dni. Dodatkowo odwołująca się wyjaśniła, że nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach podczas zatrudnienia w Spółdzielni (...) jako nakładca - od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r. (44 miesiące i 2 dni) oraz jako gotowacz napojów - od 4 maja 1993r. do 31 lipca 1994r., z uwagi na ciąże i urodzenie dwóch synów (odwołanie z dnia 18 października 2024r., k. 3-7 a.s.). W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477 14 § 1 k.p.c.</a>, a uzasadniając przedstawione stanowisko zacytował <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21;art. 21 ust. 1)">art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych</a>, zgodnie z którym rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Ponadto organ rentowy wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Okresy pracy, o których mowa wyżej, stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach (...) lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy, organ rentowy wyjaśnił, że R. C. nie udowodniła 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakład wskazał, że przedstawione przez ubezpieczoną świadectwo pracy z 31 stycznia 2013r., na okoliczność zatrudnienia w (...) w okresie od 20 sierpnia 1985r. do 31 stycznia 2013r., podpisane przez syndyka, zawiera informację, że odwołująca się nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Natomiast w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach nie wskazano, kiedy wykonywana była praca w szczególnych warunkach oraz nie podano zarządzenia resortowego, któremu podlegał zakład pracy (odpowiedź na odwołanie z dnia 13 listopada 2024r., k. 12-13 a.s.). W dniu 22 października 2024r. R. C. wniosła również odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 9 września 2024r., znak: (...), w sprawie ustalenia okresowej emerytury kapitałowej oraz w sprawie przyznania emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. w odpowiedzi wniósł o oddalenie odwołania ( odwołanie z dnia 21 października 2024r., k. 2-3 akt sprawy VII U 1691/24 i k. 2-3 akt sprawy VII U 1692/24; odpowiedzi na odwołania, k. 7-8 akt sprawy VII U 1691/24 i k. 4-5 akt sprawy VII U 1692/24). Zarządzeniami z 27 listopada 2024r. oraz 20 marca 2025r. Sąd połączył wszystkie wskazane sprawy celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ( zarządzenie z 27 listopada 2024r., k. 7 akt sprawy VII U 1692/24; zarządzenie z 20 marca 2025r., k. 47 akt sprawy VII U 1691/24). W piśmie z 17 czerwca 2025r. pełnomocnik odwołującej się cofnął odwołania z dnia 21 października 2024r. od decyzji z dnia 9 września 2024r., znak: (...), w sprawie ustalenia okresowej emerytury kapitałowej oraz w sprawie przyznania emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej ( pismo z 17 czerwca 2025r., k. 77 a.s.). Postanowieniem z 24 czerwca 2025r. Sąd umorzył postępowanie w sprawie odwołania od decyzji z dnia 9 września 2024r., znak: (...), dotyczącej przyznania emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej ( postanowienie z 24 czerwca 2025r., k. 80 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. C., ur. (...), w okresie od 20 sierpnia 1985 roku do 31 stycznia 2013 roku była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni (...) na stanowiskach: 1) od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. - aparatowy produkcji, 2) od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r. - nakładca, 3) od 4 maja 1993r. do 31 lipca 1994r. - gotowacz napojów, 4) od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. - konfekcjoner wyrobów (świadectwo pracy z 31 stycznia 013r., k. 8 akt ZUS). Spółdzielnia (...) zajmowała się produkcją wyrobów z gumy – rękawic gumowych, czepków kąpielowych, rękawic flokowanych, rękawic przemysłowych, smoczków dla dzieci, półmasek itp. Na dziale tzw. drobnicy były produkowane wentyle do rowerów oraz inne drobne elementy z gumy. W zakładzie była jedna hala produkcyjna o wymiarach około 100m x 50m, w której stały maszyny, w tym piece do wulkanizacji, kadzie z parującym koagulantem, otwarte kadzie z mleczkiem kauczukowym. Znajdowały się w niej różne działy, ale nie były oddzielone. Hala była wysoka, sięgała pierwszego piętra, miała na suficie szklane wywietrzniki, pomimo tego było bardzo gorąco i unosił się intensywny zapach alkoholu metylowego i amoniaku. Pracownicy świadczyli pracę w fartuchach oraz bawełnianych rękawicach ( zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.; zeznania świadka I. C. – k. 73-74 a.s.; zeznania świadka Ł. V. – k. 74 a.s.; zeznania świadka R. Ł. – k. 74-75 a.s.). W początkowym okresie zatrudnienia ubezpieczona pracowała w dziale montażu, jako konfekcjoner, gdzie zajmowała się głównie montażem dętek. Praca ta polegała na nałożeniu dętki na formę, przetarciu jej gąbką zamoczoną w benzynie ekstrakcyjnej, a następnie na klejeniu dętek przy użyciu kleju. W tym czasie ubezpieczona była kierowana również do pracy polegającej na obcinaniu nożyczkami oraz wyrównywaniu brzegów rękawic flokowanych gospodarczych i czepków, a następnie po około trzech miesiącach została przeniesiona do działu produkcji. Początkowo na tzw. drobnicy, gdzie były robione wentyle, korki i inne drobne wyroby gumowe, moczyła formy w koagulancie składającym się z alkoholu metylowego i fosforanu wapnia i w mleczku, wkładała do pieca, a następnie ściągała kapturki. Przed urodzeniem syna praca R. C. często była wykonywana przy korycie z mieszanką lateksową na dziale moczenia kapturków, a tuż przed porodem została przeniesiona do działu montażu, gdzie kleiła korki przy użyciu kleju ( zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.; zeznania świadka I. C. – k. 73-74 a.s.; zeznania świadka Ł. V. – k. 74 a.s.; zeznania świadka R. Ł. – k. 74-75 a.s.). Od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r. R. C. w związku z urodzeniem synów została przeniesiona do pracy nakładczej w charakterze wykonawcy pracy polegającej na robieniu na smoczkach odpowietrzaczy przy użyciu maszynki ręcznej. Smoczki były wówczas przywożone do domu ubezpieczonej i stamtąd odbierane ( umowa o pracę nakładczą z 1 września 1987r. – k. 10 akt osobowych; zgoda na przeniesienie – k. 7 akt osobowych; zgoda na przedłużenie pracy chałupniczej – k. 12 akt osobowych; zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.) Z dniem 4 maja 1993r. R. C. została przeniesiona z pracy nakładczej do pracy w kuchni, na stanowisko gotowacza napojów ( pismo z 4 maja 1993r. – k. 21 akt osobowych; zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.). Następnie z dniem 1 sierpnia 1994r. przeniesiono ją z kuchni do pracy w dziale produkcji, gdzie pracowała na trzy zmiany: na dziale smoczków i dętek, które ściągała z form po wulkanizacji, na dziale czepków, gdzie wyciągała wózki i ściągała zwulkanizowane czepki oraz na dziale rękawic przemysłowych, gdzie ściągała rękawice. Przy ściąganiu gorących wyrobów rękawice moczyło się w wodzie, prace te były wykonywane w pobliżu rozpalonego pieca. Czynności zdejmowania należało wykonywać szybko, gdyż ciąg pracował i się nie zatrzymywał. Ubezpieczona najdłużej pracowała na dziale drobnicy, gdzie wykonywała moczenie kapturków. F. również w myciu form smoczkowych, szorowała formy po wyjęciu ich z kadzi z kwasem octowym 33%, którym można było się poparzyć, co też przydarzyło się ubezpieczonej, kiedy kwas skapnął jej na stopę i wypalił dziurę w bucie ( pismo z 11 września 1994r. – k. 23 akt osobowych; zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.; zeznania świadka I. C. – k. 73-74 a.s.; zeznania świadka Ł. V. – k. 74 a.s.; zeznania świadka R. Ł. – k. 74-75 a.s.). R. C. w dniu 22 sierpnia 2024r. wniosła o przyznanie jej emerytury wraz z rekompensatą (wniosek z dnia 22 sierpnia 2024r., k. 1-3 akt ZUS). Organ rentowy decyzją z dnia 9 września 2024r. ustalił okresową emeryturę kapitałową od 20 sierpnia 2024r., tj. od dnia nabycia prawa do emerytury z FUS, w wysokości 368,17 zł (decyzja z dnia 9 września 2024r. – k. 11 akt ZUS). Tego samego dnia organ rentowy wydał drugą decyzję, znak: (...), którą odmówił ubezpieczonej przyznania prawa do rekompensaty, wskazując że ubezpieczona nie udokumentowała co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy wskazał, że w świadectwie pracy z dnia 31 stycznia 2013r. pracodawca podał informację, że odwołująca się nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach, natomiast w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach nie podał okresu, kiedy była wykonywana praca w szczególnych warunkach oraz zarządzenia resortowego, któremu podlegał zakład pracy (decyzja z dnia 9 września 2024r. – k. 15 akt ZUS). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wymienionych dokumentów, których wiarygodność nie była przez strony kwestionowana. Ponadto za podstawę ustaleń faktycznych zostały przyjęte zeznania świadków i ubezpieczonej. Wszyscy zeznający w sprawie świadkowie pracowali wraz z ubezpieczoną u tego samego pracodawcy i szczegółowo opisali, czym zajmowała się R. C.. Dodatkowo wskazali, jaki był przedmiot działalności Spółdzielnia (...) oraz przedstawili panujące w hali warunki. Biorąc pod uwagę spójność zeznań świadków i ubezpieczonej, Sąd ocenił osobowe środki dowodowe jako wiarygodne. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Regulacja dotycząca prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach, o którą ubiegała się R. C., została wprowadzona do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ()">ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych</a> (tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1696). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób obliczenia określają art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III (...). Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Wskazywane  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 2;art. 2 pkt. 5;art. 21;art. 21 ust. 1)">art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych</a> formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. W rozpatrywanej sprawie niesporne jest, że R. C. nie miała przyznanej prawomocną decyzją organu rentowego emerytury wcześniejszej, ani nie przysługuje jej prawo do emerytury pomostowej, w jej przypadku nie wystąpiły więc przesłanki negatywne, o których była mowa. Jeśli chodzi natomiast o wskazane wcześniej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ()">ustawy o emeryturach pomostowych</a> , prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948r., które przed 1 stycznia 2009r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy, wydając zaskarżoną decyzję, nie zaliczył ubezpieczonej okresu zatrudnienia w Spółdzielni (...) ze względu na wadliwe wystawienie świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W takim dokumencie, znajdującym się aktach osobowych, potwierdzone zostało, że R. C., pracując od 20 sierpnia 1985r. do 31 stycznia 2013r., wykonywała w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w dziale montażu – montaż dętek wentylowych (kontakt z benzyną), wymienioną w Wykazie A, Dział IV, pozycja 21, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie prac wykonywanych w warunkach szczególnych. Zdaniem ubezpieczonej, treść ww. dokumentu w powiązaniu ze świadectwem pracy, z którym tworzy spójną całość, potwierdza wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, z tym że jako praca w warunkach szczególnych uwzględniona powinna być tylko ta, która była wykonywana w okresach od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. Odnosząc się do ww. okoliczności i stanowisk stron, należy zwrócić uwagę, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy ( wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00). Jednakże, na etapie postępowania sądowego Sąd samodzielnie, niezależnie od oceny pracodawcy zaprezentowanej w ww. dokumencie, ocenia to, czy praca w spornym okresie może być kwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych. Sąd takiej oceny dokonuje nie tylko, gdy brak jest świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, ale także wtedy, gdy pracodawca wystawi taki dokument. Jest tak dlatego, że jest on dokumentem prywatnym i jego wiarygodność każdorazowo podlega ocenie. O znaczeniu świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach w sądowym postępowaniu odwoławczym wypowiedział się Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2023r. (III USK 315/22, LEX nr 3649728), podkreślając że prawo do wcześniejszej emerytury warunkuje praca w szczególnych warunkach określona w rozporządzeniu wykonawczym, czyli uprawnienie wynika z takiej pracy na określonym stanowisku, stale i w pełnym wymiarze. Świadectwo pracy w szczególnych warunkach jest tylko dowodem, który z założenia powinien potwierdzać faktyczną pracę na danym stanowisku pracy w szczególnych warunkach. Gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje świadectwo pracy, to spór rozpoznaje sąd ubezpieczeń społecznych. Wówczas, prócz dowodu z dokumentów, dowodem mogą być też zeznania świadków. Pracownik może też wykazywać, że pracodawca wystawił nieprawidłowe świadectwo pracy, gdyż faktycznie wykonywał prace w szczególnych warunkach. Innymi słowy, niezależnie od treści świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub jego braku, w sądowym postępowaniu odwoławczym sprawa po odwołaniu od decyzji organu rentowego staje się sprawą cywilną i sąd ustala stan faktyczny, czyli czy ubezpieczony wykonywał jako pracownik pracę w szczególnych warunków. Świadectwo pracy jest wówczas tylko dowodem, który podlega ocenie. Podobne stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 czerwca 2018r. (I UK 325/17, LEX nr 2558479) podkreślając, że świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach są dokumentami prywatnymi, wystawianymi przez prywatnego pracodawcę, są jego oświadczeniami wiedzy, które mogą być podważane w każdy sposób przed sądem w postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd nie jest zaś w żaden sposób związany oceną charakteru zatrudnienia pracownika dokonaną przez pracodawcę w wystawionym pracownikowi świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Ma ono służyć jedynie celom dowodowym. Dokument ten podlega co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>). Z uwagi na powyższe Sąd w przedmiotowej sprawie nie ustalił wykonywania przez R. C. pracy w warunkach szczególnych, opierając się tylko na świadectwach, jakie wystawił pracodawca Spółdzielnia (...). Jak wcześniej zostało wskazane, dokumenty te zakwestionował organ rentowy, to nie oznacza jednak, że nie było możliwości, by dokonać ustaleń zgodnych ze stanowiskiem ubezpieczonej, a to dlatego, że bez względu na to, czy świadectwo pracy w warunkach szczególnych zostało przez pracodawcę wystawione i czy jest poprawne, Sąd każdorazowo bada, jakie prace wykonywał wnioskodawca oraz jak należy je kwalifikować. Jest to możliwie, gdyż w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do wcześniejszej emerytury czy rekompensaty, dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksie postępowania cywilnego</a> . W postępowaniu sądowym nie ma bowiem takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, Sąd – ustalając, czy R. C. wykonywała przez 15 lat pracę w warunkach w Spółdzielni (...) – przesłuchał ubezpieczoną oraz świadków i dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Ustalenia faktyczne, które na podstawie dokumentów oraz zeznań udało się poczynić, potwierdzają rodzaj prac, jakie wykonywała R. C.. Sąd analizując je na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty, miał na względzie, że zgodnie z zacytowanymi przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ()">ustawy o emeryturach pomostowych</a>, prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948r., które przed 1 stycznia 2009r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ubezpieczona zatem nie może domagać się uwzględnienia tego okresu jej zatrudnienia u ww. pracodawcy, który przypada po wskazanej dacie, a więc po 1 stycznia 2009r. Poza tym warto odnotować, że zgodnie ze stanowiskiem ubezpieczonej, praca w warunkach szczególnych była przez nią wykonywana tylko w okresach od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. i potem od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r., z tym że – jak już zostało wskazane – okresu przypadającego po 1 stycznia 2009r., z uwagi na brzmienie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ()">ustawy o emeryturach pomostowych</a>, nie można uwzględnić. Sporne zatem – ze względu na stanowisko ZUS – a zarazem mogące podlegać uwzględnieniu i analizowane przez Sąd, były dwa okresy – od 1 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. (2 lata i 11 dni) oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. (14 lat i 5 miesięcy). Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonych dokumentów, zeznań świadków i ubezpieczonej oraz opinia biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy potwierdzają, że ubezpieczona w Spółdzielni (...) w okresie od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. na stanowisku aparatowego produkcji oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. na stanowisku konfekcjonera wyrobów, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w warunkach szczególnych. Prace te niewątpliwie były wykonywane w narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych i ich mieszanin oraz oparów (m.in. metanolu, amoniaku czy benzyny), z ograniczonym dostępem lub wręcz brakiem środków ochrony zbiorowej oraz indywidualnej, w wysokiej temperaturze. Wytworem pracy ubezpieczonej były wyroby gumowe, takie jak smoczki, czepki, rękawiczki, dętki. Praca, o której mowa, wykonywana przez ubezpieczoną, została wymieniona w pozycji 21 W. IV „W chemii” w Wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego. W tej pozycji przewidziano prace polegające na produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych, ebonitowych oraz półproduktów i środków pomocniczych do tych wyrobów oraz produkcję sadzy. Biegły sądowy Maciej (...), dokonując wskazanej oceny, odwołał się nie tylko do tego, co wynika z zeznań ubezpieczonej i świadków, ale również przeanalizował przepisy, w tym odwołał się do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu (...) z 30 marca 1985r. w sprawie stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. Z 1985r., Nr 1, poz. 1) oraz do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z 7 lipca 1987r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dz. Urz. MG z 1987r., Nr 4, poz. 7). Ponadto biegły szczegółowo przeanalizował to, co wynika ze złożonych zeznań i na tej podstawie – tak, jak wskazywała ubezpieczona w odwołaniu - przyjął, że pracą w warunkach szczególnych było to, co R. C. wykonywała na stanowisku aparatowy produkcji od 1 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. oraz na stanowisku konfekcjoner wyrobów od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. Natomiast wtedy, kiedy ubezpieczona była nakładcą i gotowaczem napojów nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych. W tym jednak zakresie, co ponownie należy podkreślić, stanowisko biegłego zgodne było z tym, co R. C. prezentowała w odwołaniu. Sąd, oceniając opinię biegłego z zakresu BHP, przyjął że – wobec tego, że biegły szeroko i należycie ją uzasadnił - nie było podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego czy też do wydania opinii uzupełniającej. Zarzuty organu rentowego opierały się na tym tylko, że biegły w swojej opinii zbadał cały okres zatrudnienia ubezpieczonej, a nie tylko do 31 grudnia 2008r., jak zostało zakreślone w tezie dowodowej. Choć jest to prawdą, gdyż Sąd tak sformułował tezę dowodową, by biegły przeanalizował jedynie okres do 31 grudnia 2008r., to fakt ten nie dyskwalifikuje opinii w zakresie, w jakim biegły przeprowadził ocenę okresu wskazanego przez Sąd. W tej części analiza biegłego jest szeroka i prawidłowa, a potwierdzeniem jest to, że organ rentowy do samej oceny, jaka z opinii wynika, nie wniósł żadnych merytorycznych uwag. Wskazał jedynie na okoliczność urodzenia dwójki dzieci przez R. C. - pierwszego w dniu 22 kwietnia 1987r. i drugiego w 1991r. (k. 110 a.s.). Odnosząc się do tego, Sąd wskazuje, że po pierwsze, zarzuty, o których mowa, nie podważają poprawności oceny, jakiej dokonał biegły w wydanej opinii. To, że wykroczył poza okres objęty tezą dowodowa, jak i nie wziął pod uwagę urodzenia dzieci, nie powoduje, że analiza pracy wykonywanej przez R. C. i jej ocena, o której była mowa, oraz dokonana kwalifikacja, są niepoprawne. Raz jeszcze podkreślić należy, że w zakresie tej oceny organ rentowy nie zgłosił uwag. Po drugie, urodzenie dziecka w 1991r. nie ma w sprawie żadnego znaczenia, bo zgodnie z tym, co wskazał biegły i co ubezpieczona sama wskazywała w odwołaniu, w okresie od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r., jako nakładca, nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych. Po trzecie, narodziny pierwszego dziecka w kwietniu 1987r. mogłyby o tyle mieć znaczenie, że R. C. w okresie przed narodzinami dziecka mogła być niezdolna do pracy, choć nie wynika to z dokumentów, a po porodzie mogła korzystać z urlopu macierzyńskiego. O tym jednak, czy takie okresy nieświadczenia pracy podlegają uwzględnieniu do okresów pracy w warunkach szczególnych na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty, wypowiedział się Sąd Najwyższy. W uchwale z 29 października 2020r. potwierdził, że przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, warunkującego prawo do rekompensaty na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21)">art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych</a>, nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 32;art. 32 ust. 1 a)"> art. 32 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>) ( III UZP 3/20, OSNP 2021/3/29). W przypadku R. C. ewentualne okresy nieświadczenia przez nią pracy w związku z urodzeniem pierwszego dziecka przypadały przez 14 listopada 1991r., a więc nie są objęte dyspozycją art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej. Jednak nawet, gdyby tak było, to słuszne jest stanowisko strony odwołującej się przedstawione w piśmie z 3 grudnia 2025r. (k. 114 a.s.), że ciąża nie trwała przez cały okres zatrudnienia przypadający na czas od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. Gdyby ubezpieczona w tym czasie przez całą ciążę była niezdolna do pracy, a po porodzie korzystała z urlopu macierzyńskiego, to i tak początkowy okres jej pracy – około roku – podlegałby uwzględnieniu jako okres pracy w warunkach szczególny i zsumowany z okresem pracy od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. dawałby łącznie wymagane 15 lat. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 1 pkt. 2;art. 235(2) § 1 pkt. 5)">art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c.</a> pominął wniosek organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, jako zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania. W ocenie Sądu, ubezpieczona spełnia przesłanki do uzyskania prawa do rekompensaty. W okresach od 1 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. wykonywała pracę w warunkach szczególnych, o której wcześniej była mowa. Łączny okres takiej pracy – nawet, gdyby wyłączyć niezdolność do pracy w związku z urodzeniem pierwszego syna i okres urlopu macierzyńskiego, przypadający w okresie od porodu do 31 sierpnia 1987, jak też okresy niezdolności do pracy, wymienione w świadectwie pracy z 31 stycznia 2013r. (od 13 marca 1995r. do 17 marca 1995r. – 5 dni i od 8 września 1995r. do 15 września 1995r. – 8 dni) - wynosi co najmniej wymagane 15 lat. Wobec tego, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477 14 § 2 k.p.c.</a>, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, przyznając ubezpieczonej rekompensatę począwszy od 20 sierpnia 2024 roku, a więc od daty, od której R. C. została przyznana emerytura. Sąd na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w B. na rzecz R. C., reprezentowanej przez pełnomocnika, który złożył stosowny wniosek, kwotę 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wskazana kwota, stanowiąca stawkę minimalną, została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026r., poz. 118). </div>