II SA/Ke 642/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Wiesławy Klimontowicz sprawy ze skargi H. P. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 11 października 2022 r. znak: SO.I.621.32.2022 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 11 października 2022 r., znak: SO.I.621.32.2022, Wojewoda Świętokrzyski, po rozpatrzeniu odwołania H. P. od decyzji Prezydenta Miasta Starachowice z dnia 25 lipca 2022 r., znak: EL.5343.17.2022.SS, orzekającej o wymeldowaniu H. P. z miejsca pobytu stałego z lokalu w miejscowości S., ul. [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2022 r. B. P. zwróciła się do Prezydenta Miasta Starachowice o wymeldowanie H. P. z miejsca pobytu stałego, tj. z ww. lokalu położonego w S., ul. [...], uzasadniony faktem, iż w 2019 roku opuściła ona sporny lokal, od tego czasu nie posiada do niego dostępu i klucza oraz nie ponosi opłat związanych z utrzymaniem lokalu. Obecnie ze względu na stan zdrowia wymaga stałej opieki, a stan domu - m.in. zniszczone centralne ogrzewanie - potwierdza fakt, że lokal nie jest zamieszkiwany od dłuższego czasu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Prezydent Miasta Starachowice ww. decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. orzekł o wymeldowaniu H. P. z miejsca pobytu stałego. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się H. P., wnosząc odwołanie do Wojewody Świętokrzyskiego. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Wojewoda podniósł, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.), zwanej dalej "u.e.l.", zgodnie z którym organ gminy, właściwy ze względu na położenie nieruchomości, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego, albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 u.e.l. organ wskazał, że celem instytucji wymeldowania jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. W ocenie organu niekwestionowany fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego przez H. P. ma charakter dobrowolności i trwałości i kwalifikuje się do wydania decyzji o wymeldowaniu. Z materiału dowodowego nie wynika, aby skarżąca wnioskowała do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania lub podjęła skuteczne próby powrotu do miejsca zameldowania. Z zeznań świadka I. S., córki skarżącej, wynika że ostatni raz w miejscu zameldowania była w miesiącach letnich 2020 roku, ale nie została wpuszczona do domu pomimo interwencji Policji. Od chwili opuszczenia domu skarżąca mieszka u niej, nie wymeldowała się ponieważ miała nadzieję na powrót do spornego lokalu. Dowód z oględzin (protokół z dn. 14 czerwca 2022 r.) potwierdził, że dom od kilku lat jest niezamieszkały, uszkodzone jest centralne ogrzewanie i odcięte media, brak bieżącej wody. Z akt sprawy wynika, że H. P. ([...] l.) jest osobą schorowaną ze znacznym stopniem niepełnosprawności, która nie może funkcjonować samodzielnie, nie porusza się i ma problemy z mową. Jak podniesiono w decyzji, organ administracji analizując przesłanki warunkujące wymeldowanie, nie może ich rozstrzygać przez pryzmat konfliktów rodzinnych, stanu zdrowia, czy kwestii finansowych. Jeżeli osoba jest zameldowana w lokalu, a faktycznie w nim nie mieszka, to odmowa wymeldowania stałaby się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Realizacja deklaracji powrotu do miejsca zameldowania, przy sprzeciwie właścicielki wnioskującej o wymeldowanie i w świetle ustaleń w tej sprawie, jest zdarzeniem niepewnym, uzależnianym od otrzymania klucza, a biorąc pod uwagę stan techniczny budynku w kontekście stanu zdrowia skarżącej obiektywnie niemożliwym. Skarżąca nie jest w stanie oszacować kiedy miałoby to nastąpić. Stwierdzone okoliczności wskazują zatem, że jej ponowne zamieszkanie w miejscu zameldowania jest zdarzeniem odległym i niepewnym, a obecną sytuację można uznać za trwałą. Wojewoda nadmienił, że samo wymeldowanie z mieszkania nie pozbawia danej osoby prawa do lokalu, czy odzyskania poczynionych nakładów. Jednocześnie fakt inwestowania, czy utrzymywania lokalu przez skarżącą w poprzednich latach nie jest argumentem pozwalającym na odmowę wymeldowania i fikcję meldunkową, bowiem decyzja o wymeldowaniu nie rozstrzyga kwestii majątkowych czy stanu prawnego nieruchomości, gdyż spory te rozstrzygane są przez sądy powszechne w odpowiednich postępowaniach. Podobnie pozostawienie rzeczy osobistych czy też przedmiotów majątkowych w spornym mieszkaniu nie ma kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia podejmowanego w przedmiocie wymeldowania, bowiem opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem ze wszystkich ruchomości należących do opuszczającego lokal. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję Wojewody H. P. zarzuciła: 1) istotny błąd w ustaleniach faktycznych mający bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji; 2) błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego; 3) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 35 u.e.l. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez odmowę administracyjnego wymeldowania H. P. z miejsca pobytu stałego lub alternatywnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swe stanowisko skarżąca podniosła, że nie opuściła swojego miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny, z zamiarem braku powrotu do tego miejsca. Została przymusowo wyrzucona z lokalu przy ul. [...] w S. przez swojego syna, który m.in. został skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. na jej szkodę. Skarżąca uważa ten lokal za swoje centrum życiowe, w obrębie którego chciałaby spędzić ostatnie lata życia. Okoliczność ta została potwierdzona przez niektórych świadków. Zły stan techniczny budynku nie jest skutkiem jej zaniedbań, a jedynie konsekwencją braku odpowiednich działań technicznych i inwestycyjnych ze strony syna i jego następców prawnych. Sama skarżąca w okresie ostatnich kilku lat bez własnej winy nie miała żadnego dostępu do tego lokalu. Zaskarżona decyzja pozostaje ponadto w drastycznej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, gdyż czyni bezdomną ponad 88-letnią staruszkę, która w chwili obecnej nie jest w stanie poradzić sobie sama w życiu. Wojewoda Świętokrzyski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Podstawą prawną orzekania przez organy w niniejszym przypadku był przepis art. 35 u.e.l., zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). Miejscem stałego pobytu jest zatem lokal, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a w szczególności nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, podejmuje wizyty członków rodziny i znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. W sytuacji gdy ktoś opuszcza swoje miejsce pobytu, czyli przestaje w nim realizować wymienione funkcje życiowe, a nie zgłasza powyższego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, zachodzą przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu (wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. II SA/Ke 326/12). Podkreślenia wymaga, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie (art. 28 ust. 4 u.e.l.). Przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu. Jest to zatem wyłącznie akt, którego istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ustalenia winny się zatem koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal. Opuszczenie lokalu można z kolei uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. W ocenie Sądu, podstawą przyjęcia, iż dana osoba nie opuściła stałego miejsca zameldowania nie może być przy tym samo oświadczenie zainteresowanej osoby, w którym stwierdza ona, że dane miejsce stanowi nadal jej centrum życiowe. Winno ono być potwierdzone obiektywnymi okolicznościami faktycznymi związanymi z daną sprawą. W ocenie Sądu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy został przez organy zebrany w sposób wystarczający, a przyjęte przez nie ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu H. P. z pobytu stałego, wynikały z prawidłowo przeprowadzonej oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów. Bezspornym jest, że skarżąca faktycznie nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, i to już od lutego 2019 r. Nawet jeśli powodem opuszczenia lokalu było zachowanie syna skarżącej, który został skazany za przestępstwo znęcania wobec H. P., rację ma organ podnosząc, że w sytuacji gdy przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, następne trwałe przeniesienie centrum życiowego do innego lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej aby odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ do wymeldowania danej osoby z dawniej zajmowanego lokalu. O dobrowolnym opuszczeniu lokalu można więc mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lipca 2022 r., sygn. II SA/Wr 71/22). W niniejszym przypadku skarżąca z takich środków nie skorzystała – nawet mimo faktu że jej syn J. P. nie żyje od 28 lutego 2022 r. Przez ten czas nie podjęła żadnych kroków aby powrócić do lokalu gdyż – jak twierdzi – nikt nie przekazał jej kluczy do tego lokalu. Faktem jest natomiast, że skarżąca ma [...] lat, posiada znaczny stopień niepełnosprawności po przebytym [...], jak podnosi sam jej pełnomocnik (k. 20 akt adm.) nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki osoby trzeciej. Z kolei lokal przy ul. [...] w S. od dłuższego czasu jest niezamieszkały i – niezależnie od tego z czyjej winy tak się stało – znajduje się w złym stanie technicznym, co potwierdza protokół oględzin i dokumentacja fotograficzna. W tej sytuacji rację mają organy, że trudno przyjąć, by skarżąca mogła samodzielnie w tym lokalu zamieszkać, a w każdym razie jest to zdarzenie przyszłe i niepewne. Wbrew zaś twierdzeniom zawartym w skardze, decyzja o wymeldowaniu nie czyni ze skarżącej osoby bezdomnej, a jedynie potwierdza istniejący stan rzeczy. Nie ma przeszkód ku temu, by – jeśli skarżąca ponownie zamieszka w przedmiotowym lokalu – została w nim powrotnie zameldowana. W czasie orzekania przez organy nie było to jednak zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, a utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie – przez długi okres – nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową. Byłoby to sprzeczne z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. II OSK 988/18). Podkreślić należy, że sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza o zmaterializowaniu się tego zamiaru. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (tak np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 321/13). Ponieważ zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W tym miejscu należy jeszcze odnieść się do wniosku pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozprawy sądowej wyznaczonej na dzień 15 lutego 2023 r. na godz. 13.00, uzasadniany kolizją terminów rozpraw i koniecznością stawiennictwa pełnomocnika w ww. dniu na godz. 10.20 w sprawie karnej przed Sądem Rejonowym w Skarżysku-Kamiennej, która to rozprawa została zaplanowana do godz. 14.00. Wniosek ten nie został przez Sąd uwzględniony. Zgodnie bowiem z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W ocenie Sądu powyższej przeszkody nie można uznać za taką, której pełnomocnik skarżącej nie mógł przezwyciężyć. Zawiadomienie o terminie rozprawy w niniejszej sprawie pełnomocnik otrzymał już 26 stycznia 2023 r., a zatem ponad 2 tygodnie przed wyznaczonym terminem rozprawy przed tut. Sądem. Z kolei zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej przed Sądem Rejonowym w Skarżysku-Kamiennej jest datowane na dzień 4 stycznia 2023 r., a zatem należy wnosić, że zostało otrzymane również ze stosownym (prawdopodobnie nawet jeszcze większym) wyprzedzeniem. Tymczasem wniosek o odroczenie rozprawy został nadesłany drogą mailową dzień przed rozprawą i to po godzinach urzędowania Sądu (godz. 17.49). Pełnomocnik skarżącej dysponował zaś wystarczająco dużą ilością czasu na powiadomienie Sądu o kolizji, co umożliwiałoby wcześniejszą zmianę terminu rozprawy, jak również miał możliwość zorganizowania zastępstwa, czemu nie zaprzeczył w złożonym wniosku, a nie można w tej sytuacji uznać za wystarczające oświadczenia pełnomocnika o tym, że zamierza osobiście reprezentować skarżącą do chwili prawomocnego zakończenia sprawy.