II SA/Lu 625/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2022r., znak: SKO.41/1071/OS/2022 w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 30 czerwca 2022r., znak: SKO.41/1071/OS/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania Z. W. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 50 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 2268, z późn. zm.), dalej "u.p.s." i § 2 i § 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598, z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie" - zmieniło decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Zastępcę Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 3 lutego 2022r., Nr OPS.4532.180.2022 w ten sposób, że uchyliło pkt 1 i 2 tej decyzji oraz rozpoznało wniosek skarżącego. Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Z. W. z 30 grudnia 2021r. o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Organ ustalił, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe od kilkudziesięciu lat, sam dysponuje swoim świadczeniem, z żoną pozostaje w orzeczonej przez sąd separacji; żona mieszka wprawdzie w tym samym domu, ale gospodarstwo domowe prowadzi oddzielnie, skarżący zajmuje dwa pomieszczenia pokój i kuchnię, zaś przedpokój, łazienkę i ganek użytkują wspólnie. Skarżący jest widywany w środowisku - robi zakupy, jeździ do lekarza, załatwia w urzędzie nie tylko swoje sprawy, ale również i żony. Za środek lokomocji służy mu rower i samochód, ma prawo jazdy i sam prowadzi samochód. Legitymuje się orzeczeniem z dnia 26 sierpnia 2021r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 sierpnia 2022r. z powodu schorzeń psychicznych oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 kwietnia 2021r. niezdolności do samodzielnej egzystencji na czas określony do 30 kwietnia 2022r. Organ stwierdził, że stan zdrowia skarżącego uzasadnia przyznanie mu specjalistycznych usług opiekuńczych i w związku z tym w pkt I. decyzji z 3 lutego 2022r. przyznał mu takie usługi częściowo odpłatnie w wymiarze 5 dni w tygodniu po 5 godzin dziennie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych) w okresie od 14 lutego 2022r. do 31 grudnia 2022r., a w pkt II. ustalił odpłatność za usługi w wysokości 11% kosztu realizacji jednej godziny, tj. 33 zł za każdą godzinę zrealizowanych usług. Uzasadniając wysokość odpłatności organ stwierdził, że łączny miesięczny dochód skarżącego wynosi 1.805.96 zł (emerytura - 1.066,30 zł, dodatek pielęgnacyjny – 239,66 zł i świadczenie uzupełniające - 500 zł). Kwota ta mieści się w przedziale od 220% do 237,5% kryterium dochodowego, a więc zgodnie z tabelą odpłatności zamieszczoną w § 4 rozporządzenia należało ustalić odpłatność za godzinę specjalistycznych usług opiekuńczych na poziomie 11% ceny 1 godziny usług, która zgodnie z umową zawartą ze specjalistą wynosi 33 zł, odpłatność dla skarżącego wynosi więc 3,63 zł za godzinę zrealizowanych usług. Organ dodał, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające zwolnienie skarżącego z odpłatności (§ 6 rozporządzenia). W odwołaniu Z. W. podnosił, że osoby mające świadczyć usługi specjalistyczne nie chcą wykonywać niektórych czynności, np. rozpalania i obsługi kuchni kaflowej, sprzątania budynku i obejścia, przygotowywania posiłków itp.; wskazał, że wnosił o usługi specjalistyczne w wymiarze 1 godziny dziennie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za prawidłowe ustalenia organu I instancji co do sytuacji majątkowej i potrzeb skarżącego oraz co do tego, że skarżącemu przysługują specjalistyczne usługi opiekuńcze ze względu na jego niepełnoprawność (02-P). Kolegium stwierdziło jednak, że organ I instancji w pkt 1. decyzji wyszedł poza wniosek skarżącego, który domagał się przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 6 godzin tygodniowo, z kolei rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2. decyzji wymagało doprecyzowania. W związku z tym zaskarżoną decyzją Kolegium: w pkt 1. uchyliło pkt 1 i pkt 2 zaskarżonej decyzji; w pkt 2. - przyznało Z. W. "częściowo odpłatnie specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które realizowane będą w miejscu zamieszkania w wymiarze 5 dni w tygodniu po 5 godzin dziennie (z wytyczeniem sobót, niedziel i dni świątecznych) w okresie od 14 lutego 2022r. do 14 lipca 2022r. oraz w wymiarze 6 godzin w tygodniu (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych) w okresie od dnia 15 lipca 2022 r. do 31 grudnia 2022r.; w pkt 3. - ustaliło odpłatność za usługi, o których mowa w pkt 1 zaskarżonej decyzji w wysokości 11% kosztu realizacji jednej godziny wynoszącego 33,00 zł brutto, tj. 3,63 za każdą godzinę zrealizowanych usług. Kolegium podobnie, jak organ I instancji, uznało, że nie zachodzą okoliczności, które można zaliczyć do kategorii szczególnie uzasadnionych przypadków, co pozwoliłoby na zwolnienie skarżącego w całości lub w części z tej odpłatności na podstawie § 6 rozporządzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. W. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając przyznanie usług "z dyktatu" i naruszenie art. 139 k.p.a. Podniósł, że specjalistyczne usługi opiekuńcze w rzeczywistości nie są wykonywane od listopada 2020r. "Proponować świadczenie nie jest w gestii mieszkanki gminy piszącej w zmowie z OPS-SKO piśmidła z fałszem". Jego zdaniem organ powinien wystąpić w trybie art. 105 u.p.s. do psychiatry "w celu oceny zaświadczenia lekarskiego" i ustalenie, czy przysługują mu usługi opiekuńcze (zwykłe), które polegają na "wyręczaniu w potrzebach", a nie na "pogawędkach" ("psycholog nie opiekuje się chorym, tylko go wspiera"). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zasadą jest, że przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej następuje na wniosek. Wynika to z art. 102 ust. 2 u.p.s. Jeśli organ ma wątpliwości, czego rzeczywiście wnioskodawca się domaga, powinien zwrócić się do niego o sprecyzowanie żądania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie prawidłowo ustaliło, że skarżący we wniosku z dnia 30 grudnia 2021r. domagał się przyznania mu specjalistycznych usług w wymiarze 6 godzin tygodniowo, a nie dziennie. Sześciu godzin dziennie skarżący domagał się w odniesieniu do usług opiekuńczych tzw. zwykłych. Organ I instancji przyznając mu specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 5 dni w tygodniu po 5 godzin dziennie (w okresie od 14 lutego 2022r. do 31 grudnia 2022r.), wyszedł więc poza granice wniosku. Kolegium zauważyło tę wadliwość, mimo to uchylając z tego powodu pkt 1 decyzji organu I instancji, zaskarżoną decyzją z 30 czerwca 2022r. ponownie przyznało skarżącemu takie usługi w tym wymiarze na okres od 14 lutego 2022r. do 14 lipca 2022r. Kolegium przyznało te usługi zgodnie z wnioskiem skarżącego, tj. 6 godzin tygodniowo dopiero od 15 lipca 2022r. (do 31 grudnia 2022r.). Jednocześnie Kolegium ustaliło skarżącemu odpłatność za usługi w takiej samej wysokości, jak organ I instancji, tj. 3,63 zł za godzinę i stwierdziło, że nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego z tej odpłatności. Rozstrzygnięcie Kolegium w części dotyczącej okresu od 14 lutego do 14 lipca 2022r. jest więc wadliwe z tego samego powodu, co uchylona przez to Kolegium decyzja organu I instancji, ponieważ wykracza poza wyraźnie zawarte w piśmie z 30 grudnia 2021r. żądanie skarżącego. Mając na uwadze, że Kolegium wydawało decyzję w dniu 30 czerwca 2022r., kiedy już były świadczone specjalistyczne usługi przyznane od 14 lutego 2022r., można by było ewentualnie rozważać, czy wadliwość ta jest istotna, czy nie, ale tylko wtedy, gdyby jednocześnie organ nie ustalił za te usługi odpłatności. Natomiast Kolegium przyznało skarżącemu usługi odpłatnie i to w rozmiarze znacznie większym, niż skarżący żądał, a więc wbrew jego woli. Jednocześnie Kolegium nie znalazło podstaw do zwolnienia skarżącego z odpłatności. Zdaniem Sądu, Kolegium nie uzasadniło swojego rozstrzygnięcia co do przyznanych skarżącemu usług w okresie od 14 lutego do 14 lipca 2022r., nie wiadomo, z jakich powodów na ten okres przyznało skarżącemu usługi, których on wyraźnie nie chciał. Kolegium naruszyło zatem art. 102 ust. 1 u.p.s. oraz art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Sądowi wiadome jest z urzędu (z wielu innych spraw), że ze względu na stan zdrowia skarżącego, współpraca organu pomocy społecznej ze skarżącym jest dość trudna, a jego intencje nie zawsze są jasno wyrażane. Niemniej jednak w ocenie Sądu w rozpoznawanej obecnie sprawie skarżący wyraźnie sprecyzował żądanie co do wymiaru specjalistycznych usług opiekuńczych. Jeśli Kolegium miało co do tego jakieś wątpliwości, powinno było zażądać od skarżącego wyjaśnień. W związku z tym, konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, c p.p.s.a. Rozpatrując ponownie odwołanie skarżącego, Kolegium wyda decyzję uwzględniając, że skarżący od początku domagał się przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 6 godzin tygodniowo, ewentualnie podejmie czynności wyjaśniające.