I OZ 891/20

SENTENCJA Dnia 17 listopada 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 467/20 odrzucające skargę w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2020 r. odrzucił skargę E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ww. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] została doręczona skarżącej w dniu 20 marca 2020 r. W piśmie z 15 kwietnia 2020 r. (nadanym w placówce pocztowej 16 kwietnia 2020 r.) skarżąca zwróciła się do Kolegium o "ponowne rozpatrzenie tej decyzji, z uwagi na to, że urząd nie posiadał kompletu dokumentów". Pismem z 20 kwietnia 2020 r. Kolegium wezwało skarżącą do sprecyzowania treści pisma skarżącej, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania, wskazując na zawarte w decyzji pouczenie o przysługującym prawie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W terminie otwartym skarżąca złożyła pismo (bez daty), w którym wyjaśniła, że nie dostarczyła dokumentów w terminie, gdyż źle zrozumiała treść pisma Kolegium, a ponadto powołała się na to, że znalazła się w złej sytuacji życiowej. Pismem z 22 czerwca 2020 r. Kolegium poinformowało skarżącą, że jej pismo z 15 kwietnia 2020 r. pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na nieusunięcie braków formalnych pomimo wezwania. Natomiast pismem z 27 kwietnia 2020 r. skarżąca zwróciła się do Kolegium o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. W jej ocenie zaistniały nowe okoliczności, które całkowicie zmieniają tok sprawy. Skarżąca oświadczyła, że w sytuacji, gdy nie ma możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie nadzwyczajnym (np. wznowienia postępowania), prosi o potraktowanie jej pisma jako skargi do sądu administracyjnego. Pismem z 13 lipca 2020 r. Kolegium wezwało skarżącą do wyjaśnienia i jednoznacznego zajęcia stanowiska, czy pismo z 27 kwietnia 2020 r. jest skargą do sądu administracyjnego na decyzję z [...] marca 2020 r., czy wnioskiem o wznowienie postępowania lub o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z 22 lipca 2020 r. skarżąca oświadczyła, że jej pismo z 27 kwietnia 2020 r. stanowi skargę do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga podlega odrzuceniu z powodu niezachowania ustawowego terminu do jej wniesienia. Sąd wskazał, że wobec jednoznacznego stwierdzenia zawartego w piśmie skarżącej z 22 lipca 2020 r. Kolegium prawidłowo potraktowało pismo skarżącej z 27 kwietnia 2020 r. jako skargę do sądu administracyjnego na decyzję z [...] marca 2020 r. Ani organ, ani sąd administracyjny nie mogą kwestionować woli skarżącej wyrażonej w jednoznacznym oświadczeniu. W tej sytuacji należało przyjąć, że 30-dniowy termin do wniesienia skargi upływał w dniu 20 kwietnia 2020 r. (z uwzględnieniem art. 83 § 2 p.p.s.a.). Skarga do sądu (pismo z 27 kwietnia 2020 r.) została wniesiona 2 lipca 2020 r. (data oddania przesyłki w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A., k. 37 akt sądowych), a zatem ponad dwa i pół miesiąca po upływie terminu. Ponadto w ocenie Sądu nie można przyjąć, że skargę do sądu administracyjnego stanowiło już pierwsze pismo skarżącej, z 15 kwietnia 2020 r. Pismo to jest ewidentnie kierowane do Kolegium, skarżąca wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten organ, powołując się na dokumenty, których nie miało wcześniej Kolegium. W piśmie nie ma żadnej wzmianki ani o skardze, ani o sądzie administracyjnym. Sąd podkreślił, że w decyzji z [...]marca 2020 r. zawarto jednoznaczne i w pełni zrozumiałe pouczenie, że służy od niej skarga do sądu administracyjnego, którą należy wnieść w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Ani w świetle treści pisma, ani całokształtu okoliczności sprawy (Kolegium wzywało skarżącą do sprecyzowania istoty jej żądań, wskazując na zawarte w decyzji pouczenie o prawie do wniesienia skargi do sądu) nie sposób potraktować pisma skarżącej z 15 kwietnia 2020 r. jako skargi do sądu administracyjnego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. K. domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła: 1. błędną ocenę stanu faktycznego, mającą istotny wpływ na treść postanowienia, polegającą na przyjęciu, iż skarga podlega odrzuceniu z powodu niezachowania ustawowego terminu do jej wniesienia, podczas gdy na mocy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), a następnie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491) został ogłoszony stan epidemii, a w związku z tym bieg wszelkich terminów procesowych został przerwany i zawieszony od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania epidemii, a zatem zarzut uchybienia przez skarżącą terminowi do złożenia skargi jest niezasadny; 2. pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie faktu celowego naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] terminów i procedury dotyczącej nadawania biegu pismu skarżącej, w sytuacji, gdy występowała ona w sprawie sama, bez fachowej pomocy prawniczej, a o tym, że jej pismo z dnia 16 kwietnia 2020 r. jest skargą potwierdziła pismem z dnia 27 kwietnia 2020 r., wobec czego nie było potrzeby, aby Kolegium jeszcze raz, po 3 miesiącach, wzywało stronę do potwierdzenia tego faktu pismem z dnia 13 lipca 2020 r., wobec czego skarga powinna zostać uznana za złożoną w ustawowym terminie i niezwłocznie przekazana Sądowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. W pierwszej kolejności należało odnieść się do drugiego zarzutu zażalenia, a mianowicie do twierdzenia skarżącej, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie niezasadnie uznał, że jej pismo z dnia 15 kwietnia 2020 r., wniesione do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], nie stanowiło skargi do Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawidłowo stwierdził, że pismo skarżącej z dnia 15 kwietnia 2020 r. (nadane w placówce pocztowej w dniu 16 kwietnia 2020 r.) było skierowane wyłącznie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], od którego skarżąca domagała się ponownego rozpatrzenia jej sprawy zakończonej decyzją z dnia [...]marca 2020 r., powołując się na wcześniej nieznane organowi dokumenty. Podkreślić należy, iż Kolegium pismem z dnia 20 kwietnia 2020 r. wezwało skarżącą do sprecyzowania jej żądania zawartego w piśmie z dnia 15 kwietnia 2020 r., w sposób wyraźny i zrozumiały, informując ją, iż od decyzji z dnia [...] marca 2020 r. przysługuje stronie prawo do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, a nie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do organu. Wobec wskazanych okoliczności, Sąd I instancji zasadnie nie potraktował pisma z dnia 15 kwietnia 2020 r. jako skargi do sądu administracyjnego. Na skutek jednoznacznego sprecyzowania przez skarżącą, skargę stanowiło natomiast pismo wniesione do Sądu I instancji w dniu 2 lipca 2020 r., opatrzone datą 27 kwietnia 2020 r. Zamierzonego przez skarżącą skutku nie mógł jednak odnieść zarzut zażalenia dotyczący błędnej oceny przez Sąd I instancji stanu faktycznego, polegający na przyjęciu, iż skarga ta (pismo z dnia 27 kwietnia) podlega odrzuceniu z powodu niezachowania ustawowego terminu do jej wniesienia, podczas gdy na mocy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – bieg wszelkich terminów procesowych został przerwany i zawieszony od dnia 20 marca 2020 r., a zatem skarżąca nie uchybiła terminowi do wniesienia skargi. Wskazać w tym miejscu trzeba, iż zgodnie z art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020r., poz. 568), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Przepis ten został dodany do w/w ustawy przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, zmieniającej wskazaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r. Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został wprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z 13 marca 2020r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 433) i obowiązywał od dnia 14 marca 2020 r. Odwołano go rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 490). Stan epidemii ogłoszono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Wprawdzie art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19 został wprowadzony do ustawy w dniu 31 marca 2020 r., to jednak uznać należy, że skoro ustawodawca wskazał w nim wprost, iż normuje on bieg terminów nie tylko w stanie epidemii, lecz także w stanie zagrożenia epidemicznego, to skutki w/w przepisu obejmują również terminy, których bieg przypada na okres od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. Przyjąć zatem należy, iż od dnia 14 marca 2020 r. z mocy prawa nastąpiło zawieszenie biegu terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych. Wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów oznacza, że terminy, które nie rozpoczęły swojego biegu przed dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie biegną w okresie trwania powyższego stanu. Terminy te rozpoczynają swój bieg dopiero od dnia uchylenia powyższego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FZ 365/20). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż skoro zaskarżona przez E. K. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. została doręczona stronie w dniu 20 marca 2020 r., to trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi nie rozpoczął swojego biegu. Co jednak istotne, na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) – z dniem 16 maja 2020 r. został uchylony w całości art. 15 zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, a zatem przepis art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 tej ustawy, stanowiący że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres – utracił moc. W świetle art. 68 ust. 6 w/w ustawy z dnia 14 maja 2020 r., terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy zmienianej w art. 46, których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15zzs tej ustawy, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. W związku z powyższym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy termin dla E. K. do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. rozpoczął swój bieg w dniu 25 maja 2020 r. (uwzględniając treść art. 83 § 2 p.p.s.a.). W konsekwencji trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi, określony w art. 53 § 1 p.p.s.a., upłynął w dniu 24 czerwca 2020 r. Skarga E. K. (pismo datowane na 27 kwietnia 2020 r.) została złożona do Sądu w dniu 2 lipca 2020 r. (data nadania w placówce pocztowej; k. 37 akt sądowych). Termin do wniesienia skargi określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. nie został zatem przez skarżącą zachowany. Odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. było więc prawidłowe. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.