IV SA/Gl 276/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Referent – stażysta Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2007 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7 i 8 ust. 1, art. 39 ust. 1, 2, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku D.B. z dnia [...] postanowił odmówić przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na energię elektryczną do przygotowania ciepłych posiłków, zakup środków czystości, leków, zwrot kosztów poniesionych w związku z "dochodzeniem swoich praw przed SKO" (koszty kserowania dokumentów, papieru) oraz wypłaty odsetek wynikających z różnicy zasiłku okresowego tj. za okres od daty wypłaty zasiłku w wysokości [...] zł. do czasu wypłaty zasiłku w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tj. przede wszystkim na zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że D.B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest [...]. Na jego dochód - wynoszący [...] zł. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - składał się zasiłek okresowy w kwocie [...] zł. oraz dofinansowanie do czynszu w wysokości [...] zł. Jednakże z uwagi na przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł. oraz uwzględniając, że wyrównanie z tytułu zasiłku okresowego za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł. zostanie wypłacone [...], uznano, że D.B. jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić zgłoszone potrzeby z tytułu opłat za energię elektryczną za [...] oraz zakupu środków czystości i leków. Natomiast koszty związane z dochodzeniem praw przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym oraz odsetki wynikające z różnicy zasiłku okresowego za okres od daty wypłaty zasiłku w wysokości [...] zł. do czasu wypłaty zasiłku w wysokości [...] zł. nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu z dnia [...] D.B. podniósł, że kwota [...] zł., wypłacona we [...] w ramach zwrotu zaległych zasiłków okresowych, została w całości przeznaczona przez niego na spłatę pożyczek, które zaciągnął przez szereg miesięcy na swoje utrzymanie, gdy był pozbawiony należnych świadczeń (zasiłek celowy i okresowy). Wobec tego roszczenie o przyznanie zasiłku celowego jest zasadne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. Nr 79 z 2001 r., poz. 856 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowoadministracyjnego, z przepisów ustawy wynika – po pierwsze, że zasiłek celowy służy zaspokojeniu tylko niezbędnej potrzeby bytowej. Nie ulega wątpliwości, że w powiązaniu z przesłanką uwzględniania celów i możliwości pomocy społecznej, niezbędne potrzeby bytowe należy odnieść do potrzeb elementarnych, koniecznych do egzystencji. Po drugie – organ administracji w ramach oceny uznaniowej rozstrzyga, czy w konkretnym przypadku zasiłek celowy powinien być udzielony. Ponadto wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są – z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie ustalono, że źródłem dochodu D.B. są świadczenia w ramach środków pomocy społecznej oraz z tytułu dodatku mieszkaniowego i dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przekracza kryterium ustawowego. Ponadto wyżej wymieniony jest [...], zdrowy i zdolny do podjęcia zatrudnienia (brak adnotacji w zaświadczeniu urzędu pracy w zakresie niezdolności do pracy). Z akt sprawy wynika, że odmowa udzielenia świadczenia na zaspokojenie potrzeb wskazanych w decyzji, była uzasadniona ustaleniami dokonanymi przy udziale strony, z którą przeprowadzono m. in. analizę wydatków oraz była zgodna z wnioskiem pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad. Należało podzielić stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu decyzji. Ponadto przedłożony materiał dowodowy jest adekwatny do ustaleń stanu faktycznego. Decyzja została podjęta w ramach uznania administracyjnego i organ odwoławczy nie stwierdził przekroczenia granic uznania. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, D.B. zarzucił, że według organu odwoławczego konieczność zakupu lekarstw, środków czystości oraz opłacenia rachunków za energię elektryczną niezbędną do przygotowania ciepłych posiłków, nie mieści się w ramach niezbędnej potrzeby bytowej. Ponadto organ pierwszej instancji naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, co uniemożliwiło mu obronę jego praw i interesów. Skarżący podniósł, że wskutek zwłoki organu zmuszony był zaspokoić niezbędne potrzeby bytowe we własnym zakresie, za pożyczone pieniądze, które musi zwrócić wierzycielom z odsetkami. Zarzucił, że organ pierwszej instancji wielokrotnie dopuszczał się naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, m. in. zasady praworządności, prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania, udzielania informacji, wysłuchania strony, równości wobec prawa. Wniósł o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu pierwszej instancji oraz organu odwoławczego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżący wnosił i wywodził jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – stwierdził, że przy wydaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślenia bowiem wymagało, że na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Jak stanowi wymieniony przepis - w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej – wymieniony zasiłek - może być przyznany. Nie ulega zatem wątpliwości, że spełnienie przez wnoszącego o zasiłek celowy, przesłanek przyznania tego świadczenia, nie jest równoznaczne z istnieniem roszczenia o jego przyznanie. Spełnienie przez skarżącego warunków ustawowych - zarówno co do kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej – jak i w zakresie wystąpienia [...], czyli jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy, jest równoznaczne – jak stanowi art. 8 ust. 1 wymienionej ustawy - z przysługiwaniem prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednakże przyznanie każdego z tych świadczeń jest uzależnione od spełnienia dodatkowych kryteriów, określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie co do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego – z uwagi na jego uznaniowy charakter – jest m. in. uzależnione dodatkowo od oceny organu w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wymieniony przepis stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W zakresie powyższej oceny bardzo istotne znaczenie miały zatem ustalenia organu pierwszej instancji, że skarżącemu zostało przyznane świadczenie w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł., a ponadto – na podstawie wcześniejszych decyzji – dofinansowanie do czynszu w kwocie [...] zł. oraz zasiłek okresowy. W świetle tych ustaleń trafna była ocena organu, przyjęta jako podstawa odmowy przyznania zasiłku celowego na uiszczenie opłaty za energię elektryczną za [...], zakup środków czystości i leków. W ramach kontroli przez Sąd zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu – przy uwzględnieniu art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - podkreślenia wymagało, że w wyniku rozpoznania wniosku D.B. z dnia [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, stanowiącego przedmiot decyzji zaskarżonej w niniejszym postępowaniu, na mocy odrębnej decyzji przyznano mu zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie [...] zł. Wobec tego żądanie wniosku z dnia [...] pozostało nieuwzględnione tylko w części. Natomiast zakres, w jakim wniosek ten został uwzględniony – niezależnie od tego, czy na mocy decyzji objętej niniejszym postępowaniem, czy też decyzji odrębnej - jest okolicznością podlegającą uwzględnieniu zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i uzasadnia ocenę, że decyzja o odmowie przyznania zasiłku na wyżej wymienione cele, nie narusza przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zasadnie organ ocenił również, że koszty związane z dochodzeniem praw przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym oraz odsetki wynikające z różnicy zasiłku okresowego za okres od daty wypłaty zasiłku w wysokości [...] zł. do czasu wypłaty zasiłku w wysokości [...] zł. nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W świetle powyższego, prawidłowe było także rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który przyjął, że należało podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu organu pierwszej instancji i w konsekwencji utrzymał w mocy powyższą decyzję. Przeprowadzając kontrolę w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto nie stwierdzono przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie zasiłku celowego. Uwzględnione zostały bowiem wszystkie okoliczności sprawy, a więc przede wszystkim została przeprowadzona ocena co do zakresu potrzeb skarżącego zaspokojonych w ramach przyznanych mu świadczeń z pomocy społecznej na mocy odrębnych decyzji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w świetle art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, także okoliczność, w jakim zakresie wnioskodawca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej – przy uwzględnieniu łącznie wszystkich przyznanych świadczeń – ma znaczenie dla oceny, czy występują przesłanki przyznania zasiłku celowego. Jest to w przypadku tego świadczenia szczególnie istotne, gdyż zgodnie z art. 39 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zakres stosowania zasiłku celowego jest bardzo ograniczony w stosunku do innych świadczeń pomocy społecznej. Zasadność przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w bezpośredni sposób zależy również od stopnia, w jakim potrzeby w ogólności - są zaspokojone przez świadczenia przyznane wnioskodawcy odrębnymi decyzjami. Bezzasadny był zatem zarzut skargi dotyczący przyczyn odmowy przyznania zasiłku celowego. Nie tylko bowiem okoliczność, że wniosek o przyznanie pomocy społecznej dotyczy potrzeby z zakresu niezbędnych potrzeb bytowych, ma znaczenie dla rozstrzygnięcia tego wniosku. Analizie podlegają bowiem pozostałe przesłanki, omówione w powyższych rozważaniach, które zostały także wskazane w uzasadnieniach obydwu decyzji. Jak już była o tym mowa, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa. Organy administracji rozpatrujące niniejszą sprawę, nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nie naruszyły przepisów prawa materialnego tj. wyżej cytowanych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze przytoczone na wstępie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uznać należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.