VIII U 328/20

Common courts2020-10-09

Case number

VIII U 328/20

Judgment date

2020-10-09

Type

SENTENCE

Judges

Patrycja Bogacińska-Piątek (PRESIDING_JUDGE)

Legal basis

art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych

Judgment text

Sygn. akt VIII U 328/20 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 9 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: <table> <colgroup> <col width="138"/> <col width="422"/> </colgroup> <tr> <td> Przewodniczący </td> <td> sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek </td> </tr> <tr> <td> Protokolant </td> <td> Iwona Sławińska </td> </tr> </table> po rozpoznaniu w dniu 9 października 2020 r. w Gliwicach sprawy M. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o prawo do rekompensaty na skutek odwołania M. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 14 stycznia 2020 r.  nr (...) oddala odwołanie. (-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piątek Sygn. akt VIII U 328/20 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Decyzją z 14 stycznia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił ubezpieczonej M. R. przyznania prawa do rekompensaty argumentując, że ubezpieczona nie udowodniła wymaganego 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczona domagała się jej zmiany i przyznania jej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczona wskazywała, że wykonywała pracę w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. pracując jako księgowa przy monitorach ekranowych. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił, co następuje: Ubezpieczona M. R. urodziła się (...) Decyzjami z 28 maja 2019 r. przyznano ubezpieczonej od 12 maja 2019 r. emeryturę z powszechnego wieku oraz okresową emeryturę kapitałową. W dniu 31 grudnia 2019 r. ubezpieczona złożyła wniosek o prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Zaskarżoną decyzją z 14 stycznia 2020 r. ZUS Oddział w C. odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty, argumentując iż nie udowodniła na dzień 1 stycznia 2009 r. wymaganego 15-letniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonej do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia w (...) S.A. w Z. od 4 czerwca 1986 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ w przedłożonym przez ubezpieczoną zaświadczeniu z (...) S.A. z 16 grudnia 2019 r. pracodawca określił, że zaświadczenie to nie stanowi zaświadczenia o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W okresie od 17 grudnia 1979 r. do 31 maja 1986 r. ubezpieczona była zatrudniona w Spółdzielni (...) w R. jako księgowa (do 4 listopada 1982 r.) oraz samodzielny referent ds. płac i ubezpieczeń społecznych (od 5 listopada 1982 r.). W tym czasie ubezpieczona nie pracowała przy komputerze. W okresie od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. ubezpieczona była zatrudniona w (...) S.A. w Z., przy czym do 30 września 2003 r. było to Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. w Z., od 1 października 2003 r. do 31 lipca 2009 r. Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. w P., od 1 sierpnia 2009 r. do 30 kwietnia 2011 r. (...) S.A. w Z., a od 1 maja 2011 r. (...) S.A. w Z.. Ubezpieczona zajmowała następujące stanowiska: <dl> <dt>-</dt> <dd> księgowej w okresie od 4 czerwca 1986 r. do 31 lipca 1987 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> inspektora ds. księgowości w okresie od 1 sierpnia 1987 r. do 28 lutego 1991 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> księgowej w okresie od 1 marca 1991 r. do 30 września 1995 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> specjalisty w okresie od 1 października 1995 r. do 29 lutego 1996 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> kierownika działu w okresie od 1 marca 1996 r. do 30 czerwca 1996 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> starszego inspektora w okresie od 1 lipca 1996 r. do 30 kwietnia 2001 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> księgowej w okresie od 1 maja 2001 r. do 30 września 2003 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> starszej księgowej w okresie od 1 października 2003 r. do 31 lipca 2009 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> samodzielnej księgowej w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 kwietnia 2011 r., </dd> <dt>-</dt> <dd> specjalisty w okresie od 1 maja 2011 r. do 31 października 2017 r. </dd> </dl> W całym okresie zatrudnienia od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. ubezpieczona, pomimo różnych nazw stanowisk, wykonywała prace związane z księgowością. Już podczas rozpoczęcia pracy w Przedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o. w Z. od 1986 r. ubezpieczona do księgowania wykorzystywała komputer. Na początku wprowadzała dane z faktur do systemu COIG w komputerze, a od 1987 r. również dane dotyczące środków trwałych. Oprócz tego robiła inwentaryzacje – sporządzała wydruki, które następnie trafiały do oddziałów, gdzie były spisywane środki trwałe przez zespoły spisowe, a następnie papierowe arkusze spisowe wracały do ubezpieczonej, która weryfikowała ich poprawność w systemie. Ubezpieczona odpowiadała za prawidłowe rozliczenie amortyzacji i umorzenia poszczególnych środków trwałych. Po wprowadzeniu dokumentów do systemu COIG, musiała sprawdzić czy stawka amortyzacji jest prawidłowa i czy jest dobrze naliczona. Z tego systemu robiła polecenie księgowania, rozpisując amortyzację na poszczególne stanowiska kosztów. Ubezpieczona mogła te czynności wykonać bezpośrednio w systemie, ale wolała najpierw wykonać je ręcznie na papierze. Ubezpieczona używała wówczas komputera starego typu z małym monitorem połączonego z system COIG. W 1993 r. w przedsiębiorstwie odstąpiono od dotychczasowego systemu COIG wykorzystywanego do księgowania i wprowadzono nowy system danych. W związku ze zmianą systemu ubezpieczona musiała przesłać z COIG do nowego systemu wszystkie środki trwałe, których było ponad 2 tysiące. Nie było możliwości bezpośredniego przekazania danych między systemami, więc ubezpieczona musiała robić wydruki z COIG i ręcznie wprowadzała dane do nowego systemu. Wówczas wprowadzono w przedsiębiorstwie komputery bez połączenia z systemem COIG. Komputery były wyposażone w monitory kineskopowe z jaskrawym, pulsującym obrazem. W 1996 r. ubezpieczona pracowała w biurze do spraw gospodarski środkami trwałymi. Odpowiadała wówczas za rozmieszczenie wszystkich środków trwałych, które były w majątku Przedsiębiorstwa (...), na poszczególne spółki. Czynności te ubezpieczona wykonywała w systemie. Ponadto wprowadzała do systemu dane z faktur, które przychodziły z różnych kopalń. Od 2001 r., kiedy następowało scalanie firmy, ubezpieczona wróciła do księgowości finansowej – prowadziła rejestr faktur, wprowadzała faktury do systemu, sporządzała zestawienie wiekowe należności i zobowiązań poszczególnych kontrahentów, raporty kasowe. Czynności te wykonywała w komputerze, ale pracowała również z papierowymi dokumentami: fakturami, wydrukami, które sama sporządzała, wyciągami bankowymi. Raporty kasowe otrzymywała w wersji papierowej od kasjerki i wprowadzała je do systemu w komputerze. Również takie dokumenty jak spis z natury ubezpieczona otrzymywała w formie papierowej, a następnie – według indeksów materiałowych – wprowadzała dane do systemu komputerowego. Ubezpieczona, podobnie jak inne księgowe zatrudnione w firmie, otrzymywała dodatek za pracę w szkodliwych warunkach oraz dofinansowanie do okularów. Nowsze komputery z nieszkodliwymi monitorami były wprowadzane w firmie po roku 2000. Praca ubezpieczonej w spornym okresie, mimo wykonywania większości czynności przy komputerze z monitorem ekranowym, była pracą biurową, w której bardzo często musiała korzystać z dokumentów papierowych. Razem z ubezpieczoną w spornym okresie pracowały: J. K. (zatrudniona od 1996 r.), E. M. (zatrudniona w latach 1987-2019), T. N. (zatrudniona w latach 1985-2015), H. R. (zatrudniona w larach 1992-2015), E. D. (zatrudniona od 1996 r.). W zaświadczeniu z 16 grudnia 2019 r. (k.10) (...) S.A. wskazała, że ubezpieczona w okresie od 4 czerwca 1986 r. do 30 września 2003 r. ( Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. w Z.), od 1 października 2003 r. do 31 lipca 2009 r. ( (...) Sp. z o.o.), od 1 sierpnia 2009 r. do 31 października 2017 r. ( (...) S.A.) w związku z wykonywaniem obowiązków pracowniczych wykonywała między innymi pracę przy monitorach kineskopowych. Dodała również, że zaświadczenie to nie stanowi zaświadczenia o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, akt osobowych ubezpieczonej z (...) S.A. w Z. zestawienia dodatków szkodliwych wypłacanych ubezpieczonej (k.33-36), kserokopii fotografii przedłożonych przez pełnomocnika ubezpieczonej, zeznań świadków J. K., E. M., T. N., H. R. (nagranie z rozprawy z 31 lipca 2020 r. k.44) i E. D. (nagranie z rozprawy z 9 października 2020 r.) oraz przesłuchania ubezpieczonej (nagranie z 9 października 2020 r.). Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za kompletny i spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonej nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczy uprawnień ubezpieczonej do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21;art. 21 ust. 1)">art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych</a> (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1924) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Zgodnie z ust. 2 rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21)">Art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych</a> określa ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c ustawy (art. 21 ust. 1). Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są: - utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie; - niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej; - legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS; - nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Bezspornie ubezpieczona jest uprawniona do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.). Jednak nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015r. sygn. akt III AUa 717/15 (LEX nr 1964970), celem rekompensaty jest złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Nie polega ona jednak na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Zauważyć także trzeba, iż skoro zgodnie z art. 23 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 u.e.r.f.u.s. kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20082371656" title="Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 (art. 21;art. 21 ust. 2)">art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych</a> należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczonej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Jedynie więc nabycie prawa do wcześniejszej emerytury stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty, natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty. Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem posiadania przez ubezpieczoną na dzień 1 stycznia 2009 r. wymaganego 15 – letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, bowiem ZUS Oddział w C. w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił jej w okresów zatrudnienia w (...) S.A. w Z. od 4 czerwca 1986 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ w przedłożonym przez ubezpieczoną zaświadczeniu z (...) S.A. z 16 grudnia 2019 r. pracodawca określił, że zaświadczenie to nie stanowi zaświadczenia o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd przyjął, że ubezpieczona nie posiada wymaganego 15-letniego okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z zeznań świadków oraz ubezpieczonej wynika, iż ubezpieczona w całym spornym okresie zatrudnienia – od 4 czerwca 1986 r. do 31 października 2017 r. – pomimo różnych nazw stanowisk, wykonywała prace związane z księgowością. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków oraz wyjaśnieniom ubezpieczonej, że już od 1986 r. ubezpieczona korzystała w pracy z komputera – początkowo z archaicznego urządzenia z małym monitorem, połączonego do systemu COIG, zmienionego w latach 90-tych na komputer wyposażony w monitor kineskopowy z jaskrawym, pulsującym obrazem, a po roku 2000 w nowocześniejszy komputer z ekranem nieobciążającym narządu wzroku. Za wiarygodne Sąd uznał również zeznania świadków i ubezpieczonej dotyczące charakteru jej pracy. W ocenie Sądu ubezpieczona rzeczywiście w większości pracowała z użyciem komputera, w szczególności wprowadzając dane do systemów księgowych, jednakże dane te nie były transferowane z innych systemów, czy programów komputerowych, natomiast były wprowadzane z papierowych dokumentów. Zarówno faktury, spisy inwentaryzacyjne, spisy środków trwałych, wyciągi bankowe, raporty kasowe, spisy z natury trafiały do ubezpieczonej w formie papierowej. Ubezpieczona musiała analizować te dokumenty i wprowadzać odpowiednie z nich dane do systemu komputerowego. Sama również sporządzała wydruki z systemu, które trafiały do obiegu między wydziałami firmy. W ocenie Sądu opisana wyżej praca ubezpieczonej w spornym okresie stanowi pracę biurową, nie zaś wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w warunkach szczególnych, o której mowa w wykazie A dziale XIV poz. 5 załącznika nr 1 do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> (Dz.U.1983.8.43) – prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. Należy wskazać – na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 4 czerwca 2019 r., sygn. III UK 150/18 – że prawodawca wartościuje prace obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia. Obie te właściwości muszą wystąpić w stopniu kwalifikowanym. W zindywidualizowanym stanie faktycznym zachodzi zatem konieczność przesądzenia, czy wykonywana praca szczególnie obciążała narząd wzroku i wymagała precyzyjnego widzenia, czy też cechy te wystąpiły, jednak nie w natężeniu "szczególnym". Właściwość ta nawiązuje do pojęcia pracy o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, o której mowa w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że co do wymienionych w przepisie prac przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych w judykaturze wyjaśniono, że nie chodzi o samo posługiwanie się komputerem na stanowisku pracy. Brak jest bowiem pozytywnej regulacji normatywnej, która ex definitione pozwalałaby przyjąć, że każda praca w pełnym wymiarze czasu na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu powołanego przepisu. Takiej kwalifikacji prawnej podlega jedynie praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych, jeżeli oddziaływa na wzrok pracownika i wymaga precyzyjnego widzenia, bo z tej przyczyny została ujęta w wykazie prac szczególnie szkodliwych na podstawie dotychczasowych przepisów. Chodzi wszak o pracę o znacznej szkodliwości i uciążliwości, co powinno pozostawać w związku z określoną czynnością polegającą na obsłudze, a nie tylko na posługiwaniu się w pracy elektronicznym monitorem ekranowym. Przy powszechnym posługiwaniu się komputerami w pracy na wielu różnych stanowiskach, odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłoby do zatarcia różnic między pracą w szczególnych warunkach i pracą, w której pracownik posługuje się komputerem. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że praca ubezpieczonej w spornym okresie nie stanowiła pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wobec tego ubezpieczona nie spełniła przesłanki dotyczącej legitymowania się co najmniej 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 2009 r., a w konsekwencji nie uzyskała prawa do rekompensaty. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477 14 § 1 k.p.c.</a> oddalił odwołanie ubezpieczonej. (-) sędzia Patrycja Bogacińska-Piatek </div>