I OSK 835/21

SENTENCJA Dnia 16 grudnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 652/20 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 17 września 2020 r. (sygn. akt IV SA/Po 652/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S.B. ur. [...] marca 1979 r. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. S. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu naruszenie prawa materialnego - poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz.11 z późn. zm.) i w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S. B.. Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Działający w imieniu skarżącego radca prawny wnosił o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, świadczonego z urzędu, a które to koszty ani w całości, ani w części nie zostały pokryte. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutu kasacyjnego, przytoczonego w skardze kasacyjnej. Zarzut ten został oparty na obrazie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) w postaci niewłaściwego zastosowania przepisu art. 17 ust. 1a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz.11 z późn. zm.). W związku z powyższym wyjaśnić należy, iż zgodnie z w/w przepisem, osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten – co należy podkreślić - zatem nie stanowi odrębnej podstawy prawnej dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a ustala jedynie hierarchię osób, które mogą skutecznie ubiegać się o przedmiotowe świadczenie. Innymi słowy, wspomniany przepis nie stanowi rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego ponad te osoby, które wskazano w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (vide: Mikołaj Pułło - Granice "prokonstytucyjnej" wykładni norm przez sądy administracyjne. Glosa do wyroku NSA z 10 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1873/10). W myśl natomiast tego ostatniego przepisu (tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W analizowanym stanie faktycznym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym S. B. (ur. [...] marca 1979 r.) złożył M. S., który nie był z osobą podopieczną w ogóle spokrewniony. Z tego powodu organy obu instancji a następnie Sąd Wojewódzki przyjęły, że wniosek ten był całkowicie nieuprawniony. Pogląd ten podziela w pełni skład orzekający. W świetle bowiem obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak słusznie na to zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, konstrukcja prawna świadczenia pielęgnacyjnego jest tego rodzaju, że pomoc finansowa państwa była i jest sprzężona z obowiązkiem alimentacyjnym, ciążącym na osobach starających się o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Taki zresztą pogląd był i jest nadal wyrażany praktycznie jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a zwłaszcza po wydaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. uchwały przez skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygnaturze akt I OPS 5/13. W uchwale tej bowiem skład poszerzony (odnosząc się do stanu prawnego poprzednio obowiązującego) uznał, że nawet osoby, opiekujące się niepełnosprawnymi członkami rodziny, spokrewnionymi w dalszym stopniu, nie są uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym nie można było zgodzić się ze skarżącym, że w zaistniałym stanie faktycznym (niezależnie od faktu rzeczywistego sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną, której ojciec był także osobą niepełnosprawną, a pracujący brat opiekował się ojcem), mógł on skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Z tych powodów, uznając skargę kasacyjną nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.