III SA/Kr 350/20

SENTENCJA |Sygn. akt III SA/Kr 350/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Hanna Knysiak - Sudyka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 27 listopada 2020 r. skargi H. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nr [...] z dnia 16 stycznia 2020 r., w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, , , , , , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 16 stycznia 2020 r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy nr [...] o odmowie przyznania H. R. (skarżąca) zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na wnuka – K. R. w okresie zasiłkowym. Skarżąca złożyła na powyższą decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w których zarzuciła opieszałość pomocy społecznej, która powinna zabezpieczyć potrzeby jej i wnuka. Podkreśliła, że utrzymuje z niewielkiej emerytury siebie i wnuka, który jest obywatelem Polskim, ma PESEL, a jest traktowany jak osoba pozbawiona praw. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podkreśliło, że zasady nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń reguluje ustawa z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Organ powołał art. 4 tej ustawy, w którym mowa o tym, kto ma prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Organ wskazał, że skarżąca nie była żadną z osób uprawnionych do zasiłku rodzinnego, nie była ani rodzicem, ani opiekunem faktycznym, ani prawnym małoletniego. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 3 pkt 14 - nie można jej było uznać za opiekuna faktycznego dziecka, gdyż nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, a jedynie o ustanowienie niezawodowej rodziny zastępczej dla małoletniego. Z postanowieniu Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z 4 września 2019 r., znajdującym się w aktach sprawy, wynikało, że w trybie natychmiastowym, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o ustanowienie niezawodowej rodziny zastępczej dla małoletniego powierzono skarżącej wykonywanie pieczy nad małoletnim. Tego z kolei w ocenie organu, o nie można było uznać za równoznaczne z orzeczeniem ustanawiającym opiekę w oparciu o regulację art. 145 i n. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stan faktyczny był w sprawie niesporny. Skarżącej jako babci małoletniego wnuka Sąd Rejonowy udzielając zabezpieczenia wniosku o ustanowienie rodziną zastępczą powierzył 4 września 2019 r. pieczę nad małoletnim. Postanowieniem tym jednocześnie sąd przyznał skarżącej prawo do pobierania świadczeń z ośrodka pomocy społecznej przeznaczonych na zaspokajanie potrzeb małoletniego. |Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy stanowił przede wszystkim art. W o4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. | |Zgodnie z art. 4 ust. 2 powołanej ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: | |1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. | |W orzecznictwie (por. wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., III SA/Łd 567/17) podkreśla się, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe | |pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Charakter i cel tego świadczenia winny więc mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. | |Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad | |dzieckiem sprawują. Należy przy tym zauważyć, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice. Zasadę tę statuuje art. 96 | |ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), dalej jako: "k.r.o.", zgodnie z którym | |rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój | |dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. | |Powyższa zasada nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie, bowiem to babci małoletniego (czyli skarżącej) powierzono pieczę nad małoletnim. | |Należy podkreślić, że wśród uprawnionych do ubiegania się o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami ustawa nie uwzględniła osoby faktycznie | |opiekującej się dzieckiem, czyli takiej, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu. Ograniczyła krąg opiekunów | |faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14). Tym samym pozbawiła opiekuna | |dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. | |W tej sytuacji, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, należy uznać, że przepisy analizowanej ustawy w sposób | |niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka. Mając zatem na względzie konieczność lepszej ochrony interesów | |opiekuna dziecka Sąd uznał za niezbędne w niniejszej sprawie odniesienie się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o | |Prawach Dziecka. | |Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa - jak podkreśla się w doktrynie - należy stosować | |bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (prof. Janusz | |Trzciński, "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne, wykład). W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 | |Konstytucji RP postanowiono, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do | |opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania | |od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki | |rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP). | |Z kolei zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a | |ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526), dziecko pozbawione czasowo lub na | |stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej | |ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa | |międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej | |stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, | |podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną | |powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). | |Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma zatem prawo skutecznego | |domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia | |kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania. Zgodnie bowiem z Konwencją o Prawach Dziecka, formą sprawowania | |bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo, | |zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. | |Sąd podkreśla, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie sądowe przyznające skarżącej prawo do dochodzenia i pobierania świadczeń | |przeznaczonych na zaspokajanie potrzeb małoletniego. Ograniczenie uprawnień w dostępności do świadczeń rodzinnych w tym czasie stanowi istotne | |naruszenie praw, wynikających wprost z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Państwo ma bowiem obowiązek uznawać prawo każdego dziecka | |do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Rodzice (rodzic) lub inne osoby | |odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie (w ramach swych możliwości, także finansowych) warunków życia | |niezbędnych do rozwoju dziecka. Natomiast Państwo, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, ma obowiązek podejmować | |właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielać, w razie potrzeby, | |pomocy materialnej oraz innych programów pomocy (...) - art. 27 Konwencji. | |Uwzględniając powyższe uregulowania Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuzasadnione należy uznać ograniczenie ustawowe w | |dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka do świadczeń rodzinnych, w szczególności do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do tego| |zasiłku, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, również w sytuacji, gdy władza rodzicielska jest | |ograniczona. Powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania | |dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym | |zasiłku rodzinnego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. | |Kierując się powyższymi ustaleniami, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uwzględniając skargę, przyjął jako materialnoprawny | |wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji o | |Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Ograniczenia w dostępności do | |zasiłku rodzinnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego | |orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie | |owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. Podobne stanowisko w tym przedmiocie| |zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2708/17 akceptując tym samym całą linię orzeczniczą sądów | |administracyjnych, w tym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 listopada 2017 r. III SA/Kr 1140/17 (wyrok ten dotyczył co | |prawda świadczenia wychowawczego, ale argumentacja była analogiczna). | |Sąd pragnie przy tym podkreślić, że przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do nieuzasadnionego ograniczenia w zakresie dostępności do | |zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka, godząc tym samym w dobro dziecka, a w konsekwencji| |skutkowałoby naruszeniem zasady równości wobec prawa, o której mowa w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Jednocześnie Sąd w ramach kontroli | |legalności zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się innych naruszeń prawa wskazanych w skardze w ramach zarzutów dotyczących obrazy przepisów | |postępowania. | |Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną, uznając, że w okolicznościach faktycznych sprawy | |niniejszej sprawująca pieczę bieżącą nad małoletnim wnuczkiem babka (skarżąca) jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania | |zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami co do spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, od których ustawa uzależnia przyznanie tego | |świadczenia. | |Z tych względów znak Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu | |przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. |