I SA/Lu 384/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 12 maja 2022 r. nr 0601-IEE.711.114.2022.2 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (organ) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie (organ egzekucyjny) z 8 marca 2022 r., oddalające skargę B. B. na zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, zgodnie z zawiadomieniem z 3 lutego 2022 r. W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wymieniony środek egzekucyjny został zastosowany w celu realizacji tytułu wykonawczego [...] wystawionego 3 lutego 2022 r., który obejmuje składki na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2021 r. z odsetkami i kosztami upomnienia. Jak motywował organ, sporne zajęcie jest środkiem egzekucyjnym, o którym stanowi art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 ze zm. - u.p.e.a.). Organ egzekucyjny w prowadzonej egzekucji miał obowiązek stosować środki egzekucyjne przewidziane w ustawie (u.p.e.a.), stosownie do art. 7, art. 10 § 1 u.p.e.a. Następnie organ nawiązał do art. 67 § 2, § 6, art. 79 § 1, § 2, § 4 pkt 1 u.p.e.a. i stwierdził, że organ egzekucyjny zrealizował wszystkie ustawowe wymogi przewidziane dla spornego zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. W dalszej kolejności organ odnotował, że w odpowiedzi na zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych B. B. banki poinformowały organ egzekucyjny o braku środków. Jednocześnie B. B. nie wykazała organowi egzekucyjnemu innych składników majątkowych, pozwalających na skuteczne przeprowadzenie egzekucji i zrealizowanie tytułu wykonawczego. Skoro zatem zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej jest jedynym możliwym do zastosowania środkiem egzekucyjnym, to nie ma podstaw do poszukiwania innego środka egzekucyjnego jako mniej uciążliwego. W tym stanie sprawy organ przyjął, że nie zaistniały przesłanki określone w art. 54 § 1 pkt 1, pkt 2 u.p.e.a., bowiem dokonana czynności egzekucyjna nie narusza ustawy (u.p.e.a.) i nie ma ona cech zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Natomiast, zdaniem organu, kwestie związane z prawidłowością tytułu wykonawczego wykraczają poza granice rozpatrywanej sprawy, której przedmiotem jest skarga B. B. na czynność egzekucyjną. Organ zaznaczył również, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie ma status organu egzekucyjnego, o czym mówi art. 19 § 4 u.p.e.a. B. B. (strona skarżąca) złożyła skargę na powyższe postanowienie organu. Zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia organu wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego z 8 marca 2022 r. Argumentowała, że w rozstrzygnięciu brakuje pełnych danych strony, podstawy prawnej i faktycznej, co rażąco narusza art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.) Strona skarżąca zwróciła uwagę, że postanowienie nie jest podpisane, bo "postawienie kilku kresek" nie może być zasadnie uważane za złożenie podpisu. W ocenie strony skarżącej, organy naruszają prawo od lat. Ich postępowanie jest "niedopuszczalne", ma charakter "uporczywego znęcania się". W przekonaniu strony skarżącej, "bezczelnie zrobiono z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie wierzyciela", bowiem ten organ nie jest wierzycielem i nie miał podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych. Ponadto strona skarżąca zaznaczyła, że w sprawie nie ma deklaracji podatnika. Natomiast wystawianie deklaracji "z urzędu" jest niezgodne z ustawami, prawem unijnym, Kartą Praw Podstawowych. Dlatego też, jak podsumowała strona skarżąca, organ nie mógł "żądać pieniędzy z kont bankowych". Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu nie jest zgodne z prawem. Jednocześnie trzeba odnotować, że nie wszystkie argumenty formułowane przez stronę skarżącą znajdują podstawę prawną. Kontrolowane postanowienie organu wyznaczyło granice sądowej kontroli legalności. W tym postanowieniu organ oddalił skargę strony skarżącej na zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, zgodnie z zawiadomieniem z 3 lutego 2022 r., dokonane w celu realizacji tytułu wykonawczego [...] wystawionego 3 lutego 2022 r. Wobec tego dla wyniku sprawy istotny jest art. 54 § 1 u.p.e.a., w myśl którego zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Ważne jest również, że mocą nieprawomocnego wyroku z 21 grudnia 2022 r. sygn. I SA/Lu 383/22 doszło do uchylenia postanowienia organu, odmawiającego stronie skarżącej umorzenia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego organ egzekucyjny zastosował sporny środek egzekucyjny. Sąd w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22 odnotował: - art 26 § 1, § 2, art. 27 § 1, § 1a, § 1b, art. 27e § 1 - § 4, art. 29 § 1, art. 59 § 1 pkt 3, § 4 u.p.e.a.; - rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydane 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U.2022.1856 - rozporządzenie z 12 stycznia 2021 r.), w tym załącznik nr 1 do wspomnianego rozporządzenia z 12 stycznia 2021 r. z objaśnieniami dotyczącymi sporządzania tytułu wykonawczego TW-1, a takim urzędowym formularzem posłużył się wierzyciel przy wystawianiu 3 lutego 2022 r. tytułu wykonawczego [...] - art. 47 ust. 1, ust. 2, ust. 2c, ust. 2h, ust. 2i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 ze zm. - u.s.u.s.). Sąd w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22 ocenił, że organ nie rozpatrzył istoty sprawy dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przede wszystkim nie omówił treści poszczególnych upomnień i nie dołączył ich do akt postępowania egzekucyjnego przedstawionych sądowi. Nie sposób zatem przyjąć, że wszystkie upomnienia zawierały prawidłową treść, zgodną z art. 15 § 1, § 1b w związku z art. 3a § 2 pkt 2 u.p.e.a. Organ nie podjął również próby analizy treści każdej części od A do J każdego z wymienionych tytułów wykonawczych i nie odniósł wyników takiej analizy do konkretnych przepisów prawa. W istocie rzeczy organ ograniczył się wyłącznie do ogólnego stwierdzenia, że wszystkie omawiane tytuły wykonawcze spełniają wymogi ustanowione w art. 27 u.p.e.a. Wobec tego, zgodnie ze stanowiskiem prawnym w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22, mamy do czynienia z sytuacją, w której organ postawił tezę, ale jej nie uzasadnił na płaszczyźnie realiów tej konkretnej sprawy i na płaszczyźnie prawa, mającego zastosowanie do tych realiów. Sąd w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22 - w wyniku lektury akt postępowania egzekucyjnego przedstawionych przez organ - zwrócił uwagę, że organ całkowicie przemilczał istotne kwestie dotyczące treści poszczególnych tytułów wykonawczych. Po pierwsze - żaden z analizowanych tytułów wykonawczych nie zawiera w części A bloku A2 koniecznego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego strony zobowiązanej i jej małżonka. Jednocześnie we wszystkich tytułach wykonawczych wierzyciel w części D poz. 6 zaznaczył pkt 1, zgodnie z którym odpowiedzialność za należność pieniężną z odsetkami obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Zatem omawiane tytuły wykonawcze zawierają podstawową sprzeczność. Z jednej strony brak w części A tytułów wykonawczych bloku A2 oznacza, że egzekucja nie może być kierowana do majątku wspólnego strony zobowiązanej i jej małżonka. Z drugiej zaś z części D poz. 6 pkt 1 wprost wynika, że odpowiedzialność za należność pieniężną z odsetkami obejmuje również majątek wspólny strony zobowiązanej i małżonka, czyli organ egzekucyjny zamierza egzekwować należności objęte tytułami wykonawczymi z majątku wspólnego strony zobowiązanej z jej małżonkiem. Jednocześnie organ całkowicie pominął zagadnienie czy organ egzekucyjny skierował egzekucję do majątku odrębnego strony zobowiązanej, czy też do jej majątku wspólnego razem z małżonkiem. Po drugie - w części D poz. 3 kwadrat 2 i poz. 4 tytułów wykonawczych (między innymi [...] wystawionego 3 lutego 2022 r.) wierzyciel wymienił jako podstawę prawną obowiązku art. 3a § 1 u.p.e.a. i deklarację złożoną przez płatnika składek. Natomiast wierzyciel nie wymienił w podstawie prawnej egzekwowanego obowiązku ani deklaracji wystawionej przez siebie za płatnika, ani też art. 47 ust. 2h u.s.u.s., który jest podstawą prawną wystawienia tego rodzaju deklaracji. Wobec tego w treści analizowanych tytułów wykonawczych wierzyciel powołał się na deklaracje złożone przez płatnika, a więc na inny dokument niż deklaracja złożona nie przez płatnika, ale przez wierzyciela za płatnika. Tymczasem poza sporem pozostawała okoliczność, że strona skarżąca nie składała deklaracji. Oznacza to, że wierzyciel, powołując się w części D tytułów wykonawczych na deklaracje złożone przez płatnika, ujął w tytułach wykonawczych nieistniejące dokumenty. Czym innym jest przecież deklaracja złożona przez płatnika, a czym innym deklaracja złożona za płatnika przez wierzyciela. Są to dwa różne dokumenty, nawet jeżeli mają równą moc prawną. Właśnie dlatego ustawodawca mówi o równej mocy tych deklaracji, bo każda z nich jest inną deklaracją, każda z nich pochodzi od innej osoby, innego organu. W treści tytułów wykonawczych wierzyciel miał obowiązek konkretnie opisać rzeczywistą podstawę prawną egzekwowanego obowiązku. Organ w żaden sposób nie omówił takiej konstrukcji tytułów wykonawczych i nie podał jej analizie prawnej z punktu widzenia art. 3a § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 ust. 2i u.s.u.s. W efekcie organ nie wykazał, który konkretnie punkt art. 3a § 1 u.p.e.a. znajduje zastosowanie do spornych tytułów wykonawczych, z jakich przyczyn faktycznych i prawnych. Po trzecie - organ nie odniósł się również do treści deklaracji wystawianych za płatnika, a ściślej do okoliczności czy zawierały one pouczenie o tym, że stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. O konieczności zamieszczenia takiego pouczenia mówi art. 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. i nie przewiduje przy tym wyjątków. Sąd w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22 - w podsumowaniu powyższych argumentów prawnych - stanął na stanowisku, w myśl którego organ zaniechał wnikliwej i wszechstronnej analizy przede wszystkim treści poszczególnych upomnień, treści poszczególnych tytułów wykonawczych i treści poszczególnych deklaracji składanych za płatnika, co może skutkować pominięciem przez organ przesłanek faktycznych i prawnych umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dlatego stwierdzone zaniechania i przemilczenia organu nie mogą zostać zaakceptowane z punktu widzenia prawa. W tym stanie sprawy dotychczasowe postępowanie organu nosi cechy dowolności, przez co istotnie narusza art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 124 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 ze zm. - K.p.a.) w związku z art. 18, art. 29 § 1 i art. 59 § 1 u.p.e.a., a to z kolei może przekładać się na wynik sprawy, a ściślej na rozstrzygnięcie wniosku strony skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W następstwie w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22 organ został zobowiązany do przeprowadzenia rzetelnej i wszechstronnej analizy wszystkich wymienionych wyżej dokumentów; do wnikliwego i wyczerpującego omówienia w motywach przyszłego rozstrzygnięcia toku argumentacji na gruncie faktów i prawa. Ponadto - stosownie do potrzeby - do rozważenia czy deklaracja wystawiona za płatnika należy do katalogu zawartego w art. 3a § 1 u.p.e.a., a jeśli tak, do wykazania, jak poprowadzona wykładnia prawa, zdaniem organu, ma za tym przemawiać. Ocena prawna przyjęta w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22 powoduje, że sporne zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, zgodnie z zawiadomieniem z 3 lutego 2022 r., w celu realizacji tytułu wykonawczego [...] wystawionego 3 lutego 2022 r. nie może zostać zaakceptowane jako zgodne z prawem. Co do zasady, nie odpowiada prawu sytuacja, w której organ podejmuje czynności egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i prowadzonym niezgodnie z prawem. Innymi słowy, dopóki organ nie wykaże stronie skarżącej braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, czyli legalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zgodnie z wyrokiem z 21 grudnia 2022 r. sygn. I SA/Lu 383/22, dopóty nie ma podstaw do zasadnego twierdzenia, że dokonana czynność egzekucyjna nie narusza prawa. Zatem, wbrew stanowisku organu, w zaistniałej sytuacji wystąpiła przesłanka określona w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Natomiast - co do zasady - organ trafnie stwierdził, że przy rozpatrywaniu skargi na czynność egzekucyjną nie jest uprawniony do rozstrzygania o przesłankach umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednak w przypadku zakwestionowania w sprawie sygn. I SA/Lu 383/22 legalności postanowienia organu, odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego, dochodzi konsekwentnie do podważenia legalności dokonanej w jego toku czynności egzekucyjnej, która nie jest i nie może być podejmowana poza postępowaniem egzekucyjnym, ale wyłącznie w ramach tej procedury. Zarówno postanowienie organu egzekucyjnego, jak i organu zostały podpisane zgodnie z prawem. Nieczytelny podpis każdorazowo został umieszczony wraz z imienną pieczęcią pracownika, zawierającą jego imię i nazwisko, stanowisko służbowe. Ten sposób procedowania organów odpowiada art. 124 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm.).