I SA/Wa 981/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2020 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. W związku z wypłaconymi w zastępstwie zobowiązanego do alimentów J. W., w okresie od [...] lipca 2015 r. do [...] października 2015 r. oraz od [...] kwietnia 2017 r. do [...] września 2019 r. , świadczeniami z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego (W. W.) w wysokości [...] złotych miesięcznie , na rachunku dłużnika alimentacyjnego powstało zadłużenie (wynoszące na dzień [...] lutego 2020 r. r [...], 97 zł) , które stosownie do 27 ust. 1 ustawy dnia 7 września 2007 r. - o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", obowiązany jest on zwrócić organowi właściwemu wierzyciela wraz z ustawowymi odsetkami. Pismem z [...] października 2019 r. J. W. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o umorzenie w całości powyższego zadłużenia, powołując się na swoją trudną sytuacje finansowa, a także fakt, że powstało ono bez jego winy, gdyż w okresie w którym było wypłacane świadczenia pozostawał bezrobotnym. Poza zadłużeniem w związku z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. syna, dłużnik posiada także zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych na rzecz innych dzieci, o którego umorzenie również ww. podaniem wnosił. Z racji zamieszkania W. W. na terenie [...], podanie w zakresie wypłaconych na jego rzecz świadczeń zostało przekazane do rozpoznania zgodnie właściwością Prezydentowi [...]. W toku wywołanego nim postępowania ustalono, że wnioskujący o umorzenie zadłużenia ma [...] lat i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, I. W., która ma [...] lat i jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sprawuje on nad nią opiekę i na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2013 r., [...], został ustanowiony dla niej kuratorem. Z tytułu sprawowanej opieki i niepodejmowania w związku z tym zatrudnienia ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, którego wysokość na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ([...] listopada 2019 r.) wynosiła [...] zł miesięcznie. Wnioskujący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie szuka pracy, ani nie podejmuje prac dorywczych. Jego matka z kolei uzyskuje rentę w wysokości [...] zł miesięcznie. Tym samym łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. Ustalono nadto, ze rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. J. W. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o niezdolności do pracy. Nie cierpi także na przewlekłą chorobę. Ma natomiast problemy ze [...] i [...] lipca 2017 r. przeszedł zabieg operacyjny [...]. Na podstawie przedkładanych przez dłużnika rachunków oraz wyjaśnień do miesięcznych wydatków koniecznych rodziny ponoszonych w roku 2019 zaliczono koszty utrzymania domu obejmujące:, opłatę za energię elektryczna ([...] zł), wodę i kanalizację ([...] zł) telefon ([...] zł), wywóz śmieci ([...] zł), ubezpieczenie domu oraz ubezpieczenie rolne ([...] zł) , alimenty uiszczane do rąk komornika ([...] zł) , podatek rolny i od nieruchomości (łącznie [...] zł). Uwzględniono także wydatek poniesiony na zakup okularów w wysokości [...] zł, co miesięcznie dawało kwotę [...] zł. Nie uwzględniono natomiast wydatków na zakup butli z gazem, paliwo do samochodu, ubezpieczenia OC, przeglądu technicznego, jak również zakupu telewizora i pralki. Z jednej strony nie udokumentowano ich bowiem stosownymi rachunkami, a z drugiej nie uznano zakupu ww. dóbr za niezbędne. Wobec takich ustaleń faktycznych, Prezydent [...] decyzją z [...] lutego 2020 r., utrzymaną w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2020 r., działając na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., odmówił J. W. umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami . W motywach tych decyzji wskazywano na uznaniowy charakter podejmowanego na gruncie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy rozstrzygnięcia o umorzeniu należności. Nie kwestionując aktualnie trudnej sytuacji bytowej dłużnika, organy zwracały uwagę, że pozostaje ona przejściowa. Choć więc obecnie nie podejmuje on pracy i zajmuje się opieką nad niepełnosprawną matką, jako osoba w wieku produkcyjnym, przy stanie zdrowia umożliwiającym podjęcie zatrudnienia, ma on możliwość w przyszłości poprawy i swojej sytuację życiową, a tym samym także spłacenia zadłużenia. Kolegium wskazywało przy tym na możliwość umieszczenia matki w instytucji zapewniającej całodobową opiekę - np. w domu pomocy społecznej, co umożliwiłoby mu podjęcie pracy. Zastrzegając jednocześnie, że nawet bez takich rozwiązań posiada on obecnie stałe źródło dochodu w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, z którego jest w stanie spłacać zadłużenie w formie ratalnej, bądź odkładając stosowną kwotę, wnosząc o odroczenie terminu płatności, stosownie do art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Wskazywało nadto, że z urzędu wiadomym jest mu, iż znaczna część dłużników alimentacyjnych, ubiegających się o umorzenie należności, nie posiada stałego źródła dochodu i utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych, a nawet ze wsparcia udzielanego z pomocy społecznej. Krańcowo zaś, odwołując się do poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 4 kwietnia 2019 r. r. IV SA/Gl 902/18, Kolegium podnosiło, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] J. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując na niezasadną odmowę nieuwzględnienia dokumentowanych przez niego wydatków jako konieczne koszty utrzymania. Powoływał się nadto na uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 17 czerwca 2020 r. II SA/Rz 72/20, w analogicznej sytuacji, negatywnej dla niego decyzji Wójta Gminy J. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wpłaconych na rzecz B., A. i A. W. Przywoływał także okoliczności w jakich doszło do zadłużenia i problemów jakie miał w przeszłości w znalezieniu zatrudnienia na lokalnym rynku prac, a także na wypadek jakiemu uległ w roku 2012 r., w wyniku którego ma częściowo niesprawną [...]. W związku z czym wnosił o umorzenie owego zadłużenia. W kolejnych pismach procesowych wskazywał także na łączną kwotę zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu na rzecz wszystkich jego dzieci, wskazują na brak realnej możliwości jego spłaty i oczekiwał ich umorzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. W pierwszej kolejności, wobec żądania zawartego w skardze, powielonego następnie w składanych w toku postępowania sądowego pismach dotyczącego umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wyjaśnić należy, ze sądy administracyjne nie rozstrzygają za organy sprawy administracyjnej (tu kwestii umorzenia owego zadłużenia), ale jedynie kontrolują działalność takich organów pod względem jej zgodności z prawem. Z tego powodu , żądanie by to Sąd umorzył ciążące na skarżącym zadłużenie, nie mogło być uwzględnione. Tego rodzaju kompetencji ustawodawca sądowi administracyjnemu nie przyznał. Przechodząc do istoty sprawy, zaznaczyć wypada, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Samo umorzenie należności następuje, stosownie do art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a., w drodze decyzji administracyjnej. Przewidziane ww. przepisem umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których jest on zobligowany z mocy art. 27 ust. 1 tej ustawy, stanowi bez wątpienie najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić. Ma ono zatem - jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych i na co trafnie zwracały uwagę organy - charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 4 września 2018 r. I OSK 2604/16, Lex nr 2567304).Taką wyjątkowością nie cechuje się jednak sam fakt uzyskiwania stosunkowo niskich dochodów przez dłużnika alimentacyjnego. Udzielenie tej ulgi uwarunkowane być winno bowiem przede wszystkim zaistnieniem splotu niezależnych od dłużnika zdarzeń i okoliczności, które powodują z jednej strony, że nie jest on w stanie spłacać zadłużenia, a z drugiej, że rokowania co do możliwości wywiązania się z tego obowiązku w przyszłości są co najmniej znikome. Taka sytuacja w rozpoznawanej nie zachodzi. Poza sporem jest, że skarżący z racji wieku (w dacie wydawania decyzji miał [...] lat), pozostaje w tzw. wieku produkcyjnym. Nie jest także sporne, że nie legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności, co utrudniałoby mu możliwość zarobkowania. Samo natomiast doznanie uszczerbku w sprawności ręki, na co powołuje się w skardze – niepoparte skądinąd żadnym orzeczeniem wykluczającym z tego powodu możliwość wykonywania pracy - nie jest okolicznością włączającą go z grona osób zdolnych do podjęcia zatrudnienia. Wprawdzie aktualnie, jak zauważały organy z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką, tego zatrudnienia nie podejmuje, jednakże nie oznacza to, że stan taki pozostaje trwały i nie może w przyszłości ulec zmianie. Jeśli przy tym uwzględnić fakt, że na datę wydania decyzji pierwszoinstancyjnej łączna kwota zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych na rzecz W. W. wynosiła [...] złotych, a skarżący posiada stała źródło dochodów w postaci świadczenia pielęgnacyjnego (aktualnie wynoszącego [...] zł, a na dzień wydania decyzji [...] zł), nie sposób uznać by całkowita jego spłata pozostawała w ogóle poza jego zasięgiem. Na ocenę tę rzutować przy tym nie może stan zadłużenia skarżącego, z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz innych jego dzieci. Zwłaszcza, że kwestia ewentualnego umorzenia tych tego ostatniego zadłużenia , po przywoływanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 17 czerwca 2020 r., pozostaje otwarta. To natomiast, że pozostawione do jego dyspozycji środki finansowe (jako wolne od egzekucji) w połączniu z dochodem matki, z którą wspólnie gospodaruje, nie są wystarczające dla zabezpieczenie wszystkich potrzeb dwuosobowej rodziny – czego organy, ani Sąd nie kwestionuje - nie może być wystarczającym uzasadnieniem dla udzielenia mu wnioskowanej ulgi. Co do zasady bowiem, każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych, a tylko taka może być podstawą do umorzenia obciążającego go zadłużenia w całości lub części. Podejmując w tych okolicznościach faktycznych decyzję o odmowie umorzenia przypisanej skarżącemu do zwrotu kwoty z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Prezydent [...] nie naruszył prawa. W konsekwencji także nie narusza prawa utrzymująca jego decyzję w mocy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Krańcowo wyjaśnić należy, że ze względu na uznaniowy charakter podejmowanej w tym przedmiocie decyzji, Sąd nie oceniał jej z punktu widzenia zasadności (celowości). To bowiem należało wyłącznie do organów administracji publicznej. Sądowa kontrola legalności tego rodzaju decyzji sprowadza się natomiast do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte przezeń wnioski w zakresie merytorycznym odnoszącym się do ujętego w niej rozstrzygnięcia mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena owego materiału mieści się w ustawowych granicach, wyznaczonych treścią art. 80 k.p.a. W tych natomiast aspektach, naruszeń prawa Sąd nie stwierdził. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).