IV Ca 392/19

<p>Sygn. akt IV Ca 392/19</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 16 grudnia 2020 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie IV Wydział Cywilny Odwoławczy </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->w składzie: </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący: Sędzia Michał Marcysiak</strong> </p> <p>Sędziowie: Beata Błaszczyk</p> <p>Iwona Podsiadła</p> <p>Protokolant: protokolant sądowy Elwira Stolarska</p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2020 r. w Warszawie </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z wniosku <span class="anon-block">I. H.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z udziałem <span class="anon-block">A. R.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o podział majątku wspólnego</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji uczestnika postępowania</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od postanowienia Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">(...)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt I Ns 319/18</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->postanawia:</strong> </p> <p>I.  zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że punktowi 4. tego postanowienia nadać następującą treść:</p> <p>„ 4. dokonać podziału majątku wspólnego <span class="anon-block">I. H.</span> i <span class="anon-block">A. R.</span> w ten sposób, że:</p> <p>a)  składnik wskazany w punkcie 1. podpunkt l) podzielić w ten sposób, że <span class="anon-block">I. H.</span> przyznać środki zgromadzone na jej subkoncie w <span class="anon-block">(...)</span> do kwoty <span class="anon-block">(...)</span> zł, a <span class="anon-block">A. R.</span> – do kwoty <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>b)  składniki wskazane w punkcie 1. podpunkty a), e), g), j) przyznać na wyłączną własność <span class="anon-block">I. H.</span>,</p> <p>c)  składniki wskazane w punkcie 1. podpunkty b), c), d), h), i), k), m) przyznać na wyłączną własność <span class="anon-block">A. R.</span>”;</p> <p>II.  oddalić apelację w pozostałym zakresie,</p> <p>III.  zasądzić od <span class="anon-block">I. H.</span> na rzecz <span class="anon-block">A. R.</span> kwotę 2800 (dwa tysiące osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej.</p> <p> <em> <!-- --> Beata Błaszczyk Michał Marcysiak Iwona Podsiadła </em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. IV Ca 392/19</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Apelacja zasługiwała na uwzględnienie w przeważającej części.</p> <p>Zasadnie zarzucał uczestnik, że zastosowany przez Sąd Rejonowy sposób podziału kwoty składek zewidencjonowanych na subkontach wnioskodawczyni i uczestnika, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 40 a)">art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875) był błędny. Niewątpliwie, jak wprost wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 31;art. 31 § 2;art. 31 § 2 pkt. 4)">art. 31 § 2 pkt 4 k.r.o.</a>, składki te należą do majątku wspólnego. Z kolei zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 40 e;art. 40 e ust. 1)">art. 40e ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, zwaloryzowane kwoty składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej, zewidencjonowane na subkoncie, podlegają podziałowi m.in. w razie rozwodu. Podział ma być dokonany na zasadach określonych w przepisach o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, dotyczących podziału środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym w razie rozwodu, unieważnienia małżeństwa albo śmierci. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych</a> odsyła zatem w tym zakresie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971390934" title="Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - Dz. U. z 1997 r. Nr 139, poz. 934 ()">ustawy z 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych</a> (Dz.U. z 2018 r. poz. 1906 ze zm.), która w szczególności w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971390934" title="Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - Dz. U. z 1997 r. Nr 139, poz. 934 (art. 126)">art. 126</a> stanowi, że w razie rozwiązania małżeństwa członka otwartego funduszu emerytalnego przez rozwód, środki zgromadzone na rachunku członka funduszu, przypadające byłemu współmałżonkowi w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków, są przekazywane w ramach wypłaty transferowej na rachunek byłego współmałżonka w otwartym funduszu. W świetle przywołanych przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a> dotyczy to również składek zgromadzonych na subkoncie w ZUS (tak też w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2019 r. sygn. V CSK 22/18).</p> <p>W sytuacji gdy żadne z byłych małżonków nie żądało, aby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każde z nich przyczyniło się do powstania tego majątku (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 43;art. 43 § 2)">art. 43 § 2 k.r.o.</a>), mają oni równe udziały w majątku wspólnym (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 43;art. 43 § 1)">art. 43 § 1 k.r.o.</a>). W konsekwencji podział majątku wspólnego w zakresie każdego składnika tego majątku musi uwzględniać tę okoliczność. Podzielenie przez Sąd Rejonowy składnika majątku wspólnego w postaci składek zaewidencjonowanych na subkontach stron w ZUS poprzez przydzielenie każdej ze stron składek przez nią zgromadzonych bez spłat świadczyło zatem o naruszeniu przez Sąd Rejonowy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 43;art. 43 § 1;art. 43 § 2)">art. 43 § 1 i 2 k.r.o.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 46)">art. 46 k.r.o.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1035)">art. 1035 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 212;art. 212 § 2)">art. 212 § 2 k.c.</a> – albowiem norma wywodzona z tych przepisów nie pozwalała Sądowi Rejonowemu na odstąpienie od obowiązku ustalenia spłaty uczestnika z tego składnika majątku wspólnego. Przyznanie każdej ze stron składek przez nią zgromadzonych nie wydaje się być wykluczone przez wyżej wskazane przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeksu cywilnego</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego</a>, a także <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971390934" title="Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - Dz. U. z 1997 r. Nr 139, poz. 934 ()">ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych</a>, jednak taki sposób podziału musi pociągać za sobą ustalenie odpowiedniej spłaty pieniężnej, jeśli strony zgromadziły na subkontach w ZUS składki w różnej wysokości. W ocenie Sądu Okręgowego rozwiązaniem korzystniejszym, z punktu widzenia aktualnych interesów majątkowych wnioskodawczyni, jest odpowiedni podział środków zgromadzonych przez nią na subkoncie w ZUS. W tym bowiem przypadku spłata zasądzona od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika nie ulegnie już podwyższeniu. Z niekwestionowanych zaś przez strony ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że wnioskodawczyni zamierza sfinansować zasądzoną przez ten Sąd spłatę z kredytu bankowego, a więc na chwilę obecną wnioskodawczyni nie dysponuje środkami niezbędnymi na uiszczenie spłaty. Natomiast koszt kredytu bankowego czyni w ocenie Sądu Okręgowego nieopłacalnym spłacanie nim składnika majątku wspólnego w postaci składek zewidencjowanych na subkoncie w ZUS. Skoro zatem o odpowiadający udziałom w majątku wspólnym podział środków na subkoncie wnioskodawczyni w ZUS wnosił uczestnik, a podział składników majątku wspólnego przez podział w naturze winien być stosowany zawsze wówczas, gdy zachodzą ku temu warunki, jako że ma on pierwszeństwo przed pozostałymi sposobami podziału poszczególnych składników majątku wspólnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 46)">art. 46 k.r.o.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1035)">art. 1035 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 212;art. 212 § 2)">art. 212 § 2 k.c.</a>), to należało uczestnikowi przyznać środki zgromadzone na jego subkoncie w całości, a więc w kwocie 17 512,32 zł, a na subkoncie wnioskodawczyni do kwoty 27 887,97 zł. Natomiast wnioskodawczyni należało przyznać pozostałą część środków zgromadzonych na jej subkoncie, tj. kwotę 45 400, 28 zł.</p> <p>Sąd Okręgowy nie podziela podnoszonego przez wnioskodawczynię zarzutu nadużycia przez uczestnika prawa podmiotowego wobec żądania przez niego podziału składek zaewidencjonowanych na subkoncie wnioskodawczyni w ZUS. Przede wszystkim wskazać należy, że to wnioskodawczyni wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o podział całego majątku wspólnego i nie domagała się jednocześnie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. W ocenie Sądu Okręgowego podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności, które mają świadczyć o niezgodności z zasadami współżycia społecznego podziału składek na subkoncie wnioskodawczyni w ZUS mogły być rozpatrywane jedynie jako przesłanka ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, a żądania w tym przedmiocie wnioskodawczyni przed Sądem Rejonowym nie zgłosiła. Wnioskodawczyni popada również w sprzeczność, albowiem nie kwestionuje równego udziału uczestnika w najbardziej wartościowym składniku majątku wspólnego, tj. w lokalu mieszkalnym o wartości 418 048 zł, natomiast sprzeciwia się temu, aby uznać, że uczestnik jest w równym udziale uprawniony do, o wiele mniej wartościowego składnika tego majątku, w postaci składek zaewidencjonowanych na subkoncie wnioskodawczyni w ZUS. Niezależnie od tego zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie sądu Najwyższego wyklucza się stosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 43;art. 43 § 2)">art. 43 § 2 k.r.o.</a> jako podstawy prawnej do ustalenia nierównych udziałów małżonków jedynie w niektórych składnikach majątku wspólnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2003 r., sygn. IV CKN 278/01).</p> <p>Z tych względów zaskarżone postanowienie należało na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> zmienić – jak w punkcie I postanowienia. W celu uczynienia możliwe najbardziej czytelnym rozstrzygnięcia w przedmiocie repartycji majątku wspólnego stron, Sąd Okręgowy zdecydował się nadać nowe brzmienie całemu punktowi 4. zaskarżonego postanowienia. Merytoryczna zmiana, w stosunku do rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd Rejonowy, polega jednak wyłącznie na podziale składek zaewidencjonowanych na subkoncie wnioskodawczyni w ZUS w sposób opisany w nowym podpunkcie a) punktu 4. postanowienia Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy w żaden natomiast sposób nie ingerował w sposób podziału pozostałych składników majątku wspólnego. Sąd Okręgowy pominął jednak sformułowanie o tym, że podział niektórych składników majątku wspólnego stron następuje bez spłat i dopłat, jako że zbędne jest zamieszczanie takiego stwierdzenia w postanowieniu działowym.</p> <p>W pozostałym zakresie apelacja uczestnika podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w punkcie II postanowienia na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> Uczestnik niezasadnie kwestionował bowiem sposób rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przez Sąd Rejonowy. Niewątpliwie w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w sprawach działowych nie zachodzi przewidziana w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2;art. 520 § 3)">art. 520 § 2 i 3 k.p.c.</a> sprzeczność interesów uczestników, którzy domagają się podziału, niezależnie od tego, jaki sposób podziału postulują (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lutego 2012 r. sygn. I CZ 133/11 oraz dnia 15 grudnia 2011 r. II CZ 120/11). Przywołane natomiast w apelacji postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. I CZ 148/12 nie ma żadnego przełożenia na sprawy o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności małżeńskiej albowiem zapadło w sprawie o ustanowienie drogi koniecznej, która w zakresie kosztów postępowania ma zupełnie inną specyfikę.</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono natomiast stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2)">art. 520 § 2 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>, wychodząc z założenia, że na etapie postępowania apelacyjnego interesy wnioskodawczyni i uczestnika były już sprzeczne. Wnioskodawczyni domagała się bowiem oddalenia apelacji, w której uczestnik zabiegał o zgodny z przepisami prawa podział majątku wspólnego stron. Z tego względu Sąd Okręgowy obciążył wnioskodawczynię obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez uczestnika. Do kosztów tych należy opłata sądowa od apelacji w kwocie 1000 zł oraz koszty zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym, które Sąd Okręgowy ustalił w stawce minimalnej, tj. w kwocie 1800 zł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13 § 4;art. 13 § 4 ust. 1;art. 13 § 4 ust. 1 pkt. 8)">§ 4 ust. 1 pkt 8</a> w zw. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13 § 2;art. 13 § 2 pkt. 5)">§ 2 pkt 5</a> w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1668).</p> <p> <em> <!-- --> Beata Błaszczyk Michał Marcysiak Iwona Podsiadła </em> </p> <p>Zarządzenie: odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawczyni, a pełnomocnikowi uczestnika – po usunięciu przez niego braków formalnych wniosku.</p> <p>Warszawa, dnia 22 stycznia 2021 r.</p> </div>