III FZ 547/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 845/21 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr 3001-IEE.711.199.2021 w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 845/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek G. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: Skarżąca) o wyłączenie sędziego X. Y. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 9 sierpnia 2021 r., nr 3001-IEE.711.199.2021 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zabezpieczającą. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że Skarżąca wniosła o wyłączenie ww. sędziego w związku z uzasadnionym podejrzeniem możliwości braku bezstronności i zachowania wysokich standardów etycznych w ramach postępowania. Jako podstawę prawną wniosku wskazano art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu Skarżąca zawarła obszerne wywody dotyczące prawa konstytucyjnego, niezawisłości sędziego, zasad etyki sędziego, wyłączenia sędziego i doświadczenia zawodowego sędziego. Skarżąca wskazała na okoliczność, że sędzia X. Y. złożyła podpis pod wnioskiem poparcia do Krajowej Rady Sądownictwa dla sędziego Y. Z. z WSA w Gliwicach. W oświadczeniu z 18 maja 2022 r. sędzia X. Y. oświadczyła, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając wniosek Skarżącej wskazał, że nie zawiera on jakiegokolwiek odniesienia do realiów danej konkretnej sprawy i wykazania, iż w tej sprawie, dotyczącej skargi w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zabezpieczającą, zachodzą specyficzne dla niej okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego X. Y. od jej rozpoznawania ze względu na wątpliwości co do jej bezstronności. Skarżąca nie wykazała zaistnienia okoliczności o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a. W ocenie WSA okoliczność podpisania przez sędziego listy poparcia kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa, który został następnie wybrany do tego gremium przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej, niezależnie od etycznej oceny tego rodzaju zachowania, nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w danej sprawie. Na ww. postanowienie pełnomocnik Skarżącej złożył zażalenie. Wydanemu postanowieniu zarzucił błędną wykładnię i zastosowanie przepisu: 1. art. 19 w zw. z art. 20 p.p.s.a w związku z wnioskiem wobec sędziego WSA X. Y. w postaci uznania, że: 1. brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa w brzmieniu obowiązującym od 17 stycznia 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 389 ze zm.), nie jest przesłanką uprawdopodabniającą jego bezstronność i niezawisłość wobec władzy wykonawczej; 2. brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia do KRS w postaci blankietowej dystrybułowanych przez skompromitowanego moralnie prawnika wiceministra sprawiedliwości nie jest przesłanką uprawdopodabniającą jego bezstronność i niezawisłość wobec władzy wykonawczej i serwilistycznego stosunku do niej; 3. okłamanie przedstawicieli Skarżącej na sali rozpraw, podając nieprawdziwą przyczynę odmowy nagrywania rozprawy jest zachowanie etycznym, gdyż było to tylko błędne przekonanie; 4. systematyczne i notoryczne faworyzowanie strony administracyjnej w sprawach poprzez uchylanie się od weryfikacji treści upoważnień, pełnomocnictw mimo wielokrotnych wniosków Skarżącej jest działaniem bezstronnym; 5. faworyzowanie strony administracyjnej postępowania względem strony skarżącej tym samym pozbawiając ją do korzystania z przysługujących praw w efekcie nie ustalając stanu faktycznego w sprawie, legitymizując działanie osób do tego nie upoważnionych; 6. złożenie przez sędziów oświadczeń w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. o takiej samej treści w takiej samej formie świadczy o ich indywidualnej treści jest etycznym i bezstronnym działaniem; 7. odrzucenie wniosków Skarżącej w zakresie ustalenia drogi zawodowej sędziego na podstawie art. 6 § 1 pkt 7 i art. 6 § 2 i § 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), a więc nie sprawdzenie i nie przyjęcie odpowiedniej treści oświadczenia sędziego czy zachodziła relacja zawodowa, personalna z organem władzy wykonawczej, z którym spór prowadzi Skarżąca; 8. brak etycznego zachowania sędziego w podpisywaniu list poparcia do KRS nie jest przesłanką uprawdopodabniającą jego bezstronność i niezawisłość wobec władzy wykonawczej. 2. świadome pominięcie przez sąd I instancji wykładni przepisów dotyczących ustawy o KRS w orzecznictwa TSUE, a wręcz je pośrednio negując; 3. stronniczy dobór sędziów rozstrzygających wniosek przez przeprowadzenia losowania wśród sędziów I wydziału WSA w Poznaniu z udziałem sędziów, wobec których został złożony wniosek o wyłączenia z prowadzenia postępowania; 4. nie rozpatrzenie wniosków dowodowych Skarżącej; 5. plagiat postanowienia z 25 kwietnia 2022 r. w sprawie sygn. akt I SA/Po 257/21, a tym samym nie uwzględnienie w sprawie wszystkich argumentów strony Skarżącej. W ocenie Skarżącej wszystkie te kwestie miały znaczący wpływ na przebieg sprawy i zostały one obszernie zreferowane w uzasadnieniu zażalenia. Pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie postanowienia z 4 sierpnia 2022 r. w całości, uznanie faktu uwiarygodnienia przesłanek braku bezstronności wskazanego sędziego oraz zwrot kosztów postępowania zgodnie z normami przepisanymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r., II OSK 538/17, LEX nr 2508334, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r., I OZ 203/16, LEX nr 2003508 oraz z 28 stycznia 2015 r., II OZ 40/15, LEX nr 1640591). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.". W rozpatrywanej sprawie Skarżąca domagając się wyłączenia sędziego WSA w Poznaniu - X. Y. wskazała, że sędzia złożyła podpis pod listą poparcia sędziego - kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa, który został następnie wybrany do tego gremium przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej, przez to wykazała się nieetycznym zachowaniem. Według Skarżącej, jest to przesłanka uprawdopodabniająca brak bezstronności i niezawisłości sędziego wobec władzy wykonawczej (zarzuty: 1.1, 1.2, 1.8 zażalenia). Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, Skarżąca z faktu złożenia przez sędziego X. Y. podpisu pod listą poparcia kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa wyprowadza wniosek, że skutkuje on uzasadnioną wątpliwością co do bezstronności ww. sędziego w każdej sprawie, w której stroną będzie organ władzy państwowej. W złożonym wniosku o wyłączenie tego sędziego brak jest natomiast jakiegokolwiek odniesienia się przez stronę do realiów danej konkretnej sprawy i wykazania, iż w tej sprawie, dotyczącej skargi na postanowienie w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zabezpieczającą, zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego X. Y. od jej rozpoznawania ze względu na wątpliwości co do jej bezstronności. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 11a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 389 ze zm., w brzmieniu obowiązującym od 17 stycznia 2018 r.), podmiotami uprawnionymi do zgłoszenia kandydata na członka Rady jest grupa co najmniej dwudziestu pięciu sędziów, z wyłączeniem sędziów w stanie spoczynku. Tego rodzaju poparcie dokonywane jest niepublicznie i nie wymaga jakiegokolwiek uzasadnienia. W konsekwencji z samego faktu udzielenia przez sędziego innemu sędziemu poparcia jako kandydatowi do Krajowej Rady Sądownictwa nie wynika, w oparciu o jakie przesłanki akt ten został dokonany. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że sama okoliczność podpisania przez sędziego listy poparcia kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa, niezależnie od etycznej oceny tego rodzaju zachowania, nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w danej sprawie w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Bez wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia pozostają powoływane przez Skarżącą orzeczenia dotyczące statusu prawnego sędziów powołanych do pełnienia urzędu w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa (w jej aktualnym kształcie), nie mają bowiem one związku z przedmiotem postępowania. Jak wskazano powyżej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu poddał ocenie, wskazany we wniosku o wyłączenie, fakt udzielenia przez sędziego X. Y. poparcia kandydatowi do Krajowej Rady Sądownictwa w kontekście wystąpienia wątpliwości co do jej bezstronności w danej sprawie. Dalej (w zarzucie 1.3) w zażaleniu na ww. postanowienie podniesiono, że sędzia "okłamała" przedstawicieli Skarżącej na sali rozpraw, podając nieprawdziwą przyczynę odmowy nagrywania rozprawy - tym samym jej zachowanie było nieetyczne. W uzasadnieniu tego zarzutu Skarżąca wskazała, że w ramach innego postępowania pod sygn. akt I SA/Po 257/21 ww. sędzia "okłamała" prokurenta Skarżącej co do faktycznych powodów odmowy rejestracji rozprawy za pomocą środków wizualnych i w efekcie z rozprawy jest jedynie protokół w formie pisemnej nie odzwierciedlający wszystkich zdarzeń jakie były na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że Skarżąca odniosła się w tym zarzucie do innego postępowania, nadto przedstawiła w tym zakresie twierdzenia, które nie zostały poparte żadnymi dowodami. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. W konsekwencji okoliczności te nie mają znaczenia dla oceny niniejszej sprawy. Następnie Skarżąca w zarzutach 1.4 i 1.5 zażalenia podniosła, że sędzia m.in. systematycznie i notorycznie faworyzuje stronę administracji poprzez uchylanie się od weryfikacji treści upoważnień administracyjnych. Powyższe Skarżąca wywodzi z odpowiedzi udzielonej przez urząd w trybie zapytania publicznego (k. 3 i 4 zażalenia). W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny również podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, iż Skarżąca nie wykazała jakiegokolwiek powiązania tej argumentacji z realiami konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej, w której złożyła wniosek o wyłączenie sędziego. W punktach 1.6, 1.7 i 4 zażalenia Skarżąca wskazała, że sędziowie składając oświadczenie w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. o takiej samej treści nie wykazują się indywidualizmem co jest nieetyczne, ponadto Sąd odrzucił wnioski Skarżącej w zakresie ustalenia drogi zawodowej sędziego tj. nie sprawdził i nie przyjął odpowiedniej treści oświadczenia sędziego, czy zachodzi relacja zawodowa i personalna z organem władzy wykonawczej, z którym spór prowadzi Skarżąca. Jak wynika z akt sprawy sędzia X. Y. złożyła oświadczenie w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. Złożone oświadczenie nie budzi wątpliwości, iż w sprawie nie zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Skoro sędzia, której wniosek o wyłączenie dotyczy, złożyła oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (tak NSA w postanowieniu z 4 sierpnia 2011 r., I OZ 573/11, LEX nr 864205). Odnośnie zarzutów z punktów 1.7 i 4 zażalenia należy wskazać, że wniosek o wyłączenie sędziego nie może opierać się na żądaniu poszukiwania przez sąd okoliczności, które miałyby potwierdzać lub podważać bezstronność sędziego. Ustawa nakłada na stronę postępowania obowiązek, w postaci konieczności uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Na sąd zaś ustawodawca nałożył jedynie obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje. W zakresie punktu 3, tj. zarzutu stronniczego doboru sędziów rozstrzygających wniosek przez przeprowadzenia losowania wśród sędziów I Wydziału WSA w Poznaniu z udziałem sędziów, wobec których został złożony wniosek o wyłączenie z prowadzenia postępowania - Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się nieprawidłowości w postępowaniu wojewódzkiego sądu administracyjnego w tym zakresie. Sprawa została przydzielona sędziom zgodnie z § 23 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 5 sierpnia 2015 r. tj. Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1177 ze zm.), jednocześnie nie zachodził wyjątek określony w § 28 ww. rozporządzenia dotyczący wyznaczenia składu orzekającego w drodze losowania. Nie dają podstaw do uwzględnienia złożonego zażalenia zarzuty postawione przez Skarżącą w punktach 2 i 5. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu odniósł się do wszystkich okoliczności mających znaczenie dla oceny zasadności wniosku o wyłączenie sędziego X. Y. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 9 sierpnia 2021 r., nr 3001-IEE.711.199.2021 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zabezpieczającą. Sąd odniósł się również do wskazywanych przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, w brzmieniu obowiązującym od 17 stycznia 2018 r. W sytuacji przedstawienia przez Skarżącą podobnej argumentacji we wnioskach złożonych w różnych sprawach, nie budzi zastrzeżeń przedstawienie przez sąd analogicznej oceny tych argumentów w wydanych w tych sprawach postanowieniach. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Sędzia Jacek Pruszyński