VIII SA/Wa 642/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] czerwca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z 24 czerwca 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej Kolegium, SKO, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania M. T. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. (dalej organ I instancji) z 25 kwietnia 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nad matką A. T. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 25 lutego 2022 r. M. T. (wnioskodawczyni, skarżąca) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. T. Wnioskodawczyni złożyła również stosowne oświadczenie potwierdzające, że nie występują po jej stronie negatywne przesłanki do przyznania dochodzonego świadczenia oraz oświadczenie dotyczące członków rodziny podopiecznej, z którego wynika, że mąż A. T. – T. T. ma [...] lata, nie sprawuje opieki nad żoną ze względu na stan zdrowia oraz wiek. Pozostałe córki podopiecznej nie sprawują opieki ze względu na wykonywaną pracę zarobkową, bądź pobieranie emerytury. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, dołączonych dokumentów oraz z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego wynika, że A. T. ma [...] lat, posiada orzeczenie, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga pomocy osób drugich, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Leczy się na [...], [...], [...], jest po operacji [...], pobiera stałe leki. Jej mąż T. T. ([...] lata) jest w podeszłym wieku, ma problemy z [...], nie może chodzić i nie może opiekować się żoną ze względu na stan zdrowia. Opiekę nad A. T. sprawuje skarżąca i w ramach opieki ww. codziennie rano pomaga w ubraniu, robi i podaje śniadanie oraz leki, w godzinach południowych przygotowuje obiad, podaje go. Skarżąca robi zakupy, sprząta i pierze, jeździ też do lekarza w razie potrzeby. Matka skarżącej porusza się tylko w obrębie mieszkania. Organ I instancji nie kwestionował faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką. Decyzją z 25 kwietnia 2022 r. Wójt Gminy T. odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W podstawie prawnej wskazano art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 poz. 111 ze zm., dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych"), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020 r. poz. 256 ze zm. dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w tym ust. 1, 1a i 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a), podkreślając art. 17 ust 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, stwierdził, że analizowane przepisy są sformułowane w sposób niebudzący wątpliwości i nie pozostawiają organom administracji żadnego luzu decyzyjnego Skutkiem wejścia w życie wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. K 38/13 nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenie, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie tego stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych badanej materii powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok Trybunału nie oznacza jednak usunięcia tego kryterium z ustawy. Nie kreuje też nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji pełnomocnik wnioskodawczyni złożył odwołanie do Kolegium, zarzucając decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na jej wydanie: przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Powołaną na wstępie decyzją z 24 czerwca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, po przedstawieniu przebiegu postępowania, zaznaczył, iż nie podziela stanowiska organu I instancji, w zakresie w jakim podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w pkt 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 roku sygnatura akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23.10.2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem wszedł w życie. W powyższym zakresie SKO wyjaśniło, iż podziela stanowisko sądów administracyjnych w odniesieniu do przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wykładni art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie SKO stwierdziło, że powyższa ocena Kolegium nie ma znaczenia w sprawie, bowiem zaistniała inna przesłanka uzasadniająca odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 17 ust. 5, wskazując, że ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). W ocenie organu odwoławczego jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18). Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. W konkluzji w rozpatrywanej sprawie bezsporne jest jak zaznaczyło SKO, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, zaś małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. W tej sytuacji nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako córce osoby wymagającej opieki. Reasumując Kolegium stwierdziło, iż w okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Tylko legitymowanie się przez męża podopiecznej T. T. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Zaświadczenie lekarskie z dnia 11.02.2022 r. dołączone do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie jest równoznaczne z orzeczeniem znacznego stopnia niepełnosprawności. W skardze na powyższą decyzję skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła: I naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 128 krio oraz art. 23 krio i art. 27 krio w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej A. T. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony, - przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, II naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj, - art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że mąż niepełnosprawnej A. T. jest w stanie się nią opiekować gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas gdy z załączonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 lutego 2022 r. wynika, że nie jest on w stanie sprawować opieki nad żoną. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności, a w szczególności niezasadnie uznały, że córka niepełnosprawnej A. T. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ jej mąż żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazano, że oceny niemożności sprawowania opieki przez współmałżonka osoby wymagającej opieki należy dokonywać kierując się zasadami logiki i względami doświadczenia życiowego, uwzględniając przy tym inne zgromadzone w sprawie dowody. Wyłączenie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spełniającej kryteria z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy małżonek nie może z przyczyn obiektywnych i oczywistych takiej opieki sprawować, narusza konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny (por. IISA/GI 629/21 - wyrok WSA Gliwice z dnia 25.08.2021. W dalszej części uzasadnienia autor skargi przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych na poparcie swoich twierdzeń, konkludując swoje rozważania stwierdzeniem, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 wskazanej ustawy). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329 ), dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 24 czerwca 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy T. z 25 kwietnia 2022 r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę. Spór w dotyczy natomiast tego, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, będącej córką osoby wymagającej opieki. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skoro matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyznanie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych byłoby niezasadne. Skarżąca wywiodła, że sam fakt, że matka pozostaje w związku małżeńskim nie miał decydującego znaczenia, zaś świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobie, która faktycznie tę opiekę sprawuje, rezygnując z podjęcia zatrudnienia. Nadto wskazała, że organ nie wziął pod uwagę, że mąż A. T. nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm.). Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a ustawy ww. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt. 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W art. 17 ust. 5 ustawy ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Z powyższych unormowań wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest nie możliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 K.r.o. Artykuł 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jak wskazano powyżej, wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że zawarcie związku małżeńskiego nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu orzekającego nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie matki skarżącej w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (w tym przypadku córkę). Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, LEX nr 3 314 389). Niewłaściwa jest zatem wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20, LEX nr 3 144 625). Podobnie w wyroku I OSK 1935/21 z dnia 18 sierpnia 2022 r. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej K.r.o.) wynika, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest prawo, które stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Podnoszona w skardze okoliczność stale sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o. ciążących na małżonku. W ocenie Sądu wymóg posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być zastąpiony innymi dowodami czy ustaleniami organu co do obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka. Dlatego też zasadnie organ przyjął, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Sądu, inna interpretacja przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Prezentowany pogląd, dotyczący wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych został wyrażony m. in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2022 r., I OSK 1015/21, z 19 maja 2021 r., I OSK 229/21, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20, z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19, z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20, z 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r., I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., I OSK 2623/12, z 14 października 2021 r., I OSK 575/21 (pub.www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Wbrew zarzutom skargi Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.