I OW 149/20

SENTENCJA Dnia 1 grudnia 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy J. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Wójtem Gminy J. a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. C. o przyznanie zasiłku celowego postanawia: wskazać Wójta Gminy J. jako organ właściwy w sprawie. v.s. UZASADNIENIE Pismem z 26 maja 2020 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działający z upoważnienia Wójta Gminy J., wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość między Wójtem Gminy J. a Wójtem Gminy L. w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przyznanie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniosku organ stwierdził, że w dniu 20 lutego 2020 r. MOPS w K. przesłał do GOPS w J. wniosek K. C. o przyznanie pomocy – zasiłku celowego na zakup książek z uwagi na to, że miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy był Dom Pomocy Społecznej w S., który znajduje się za terenie Gminy J. Wnioskodawca został tam skierowany na własną prośbę przez MOPS w L. Z informacji przekazanych przez DPS w S. wynika, że miał tam przebywać na czas nieokreślony, w związku z czym został tam zameldowany na pobyt stały. Ostatecznie jednak przebywał tylko 20 dni (od 6 czerwca 2012 r. do 26 czerwca 2012 r.). Na własne żądanie opuścił DPS w S. oświadczając, że będzie przebywał w Instytucie [..] w Ż. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 lutego 2020 r. przez MOPS w K. wynika, że wnioskodawca jest osobą bezdomną, niepełnosprawną, aktualnie przebywa w Noclegowni – Schronisku dla bezdomnych mężczyzn. Utrzymuje się ze świadczenia ZUS – renty socjalnego oraz pobiera zasiłek pielęgnacyjny z Gminy W. Zdaniem organu, właściwą dla wnioskodawcy jest gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania w momencie kierowania do Domu Pomocy w S., a więc gmina L. W Domu Pomocy Społecznej w S. wnioskodawca przebywał na mocy skierowania i tylko 20 dni i z tego tytułu został tam zameldowany. Z momentem opuszczenia DPS przez stronę odpadły przesłanki określające miejsce zamieszkania: faktyczny pobyt i zamiar pobytu. Wnioskodawca od 2012 r. nie powrócił do Gminy J. Również analiza całokształtu okoliczności wcześniejszym przed umieszczeniem wnioskodawcy w DPS-ie, jak i późniejszych (od momentu jego opuszczenia) nie daje podstaw do przyjęcia wspólnoty wnioskodawcy z Gminą J., na terenie której znajduje się DPS. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Wójt Gminy L. podniósł, że stronami sporu powinny być: Wójt Gminy J. i Prezydent Miasta L. Mimo, że wnioskodawca stwierdził, że został skierowany do DPS w S. przez MOPS w L., w rzeczywistości wnioskodawca nie był kierowany do DPS w S. przez Wójta Gminy L., ani nigdy nie zamieszkiwał na jej terenie. Niniejszy spór dotyczy Prezydenta Miasta L. oraz Wójta Gminy J. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Dyrektor MOPS w L. wniósł o wskazanie jako organu właściwego w sprawie Wójta Gminy J. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 24 stycznia 2020 r. został przeprowadzony z wnioskodawcą wywiad środowiskowy, z którego wynika, że przebywa on w placówce dla bezdomnych mężczyzn, a zatem jest osobą bezdomną. Ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy były [..] – Dom Pomocy Społecznej, do którego został skierowany na swój wniosek i gdzie wnioskodawca dokonał zameldowania na pobyt stały. Natomiast GOPS w J. pismem z 9 marca 2020 r. przekazał wniosek złożony przez K. C. do MOPS w L. jako organu, który skierował klienta do DPS w S. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ustalającą opłatę za pobyt w tej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Po zweryfikowaniu danych dotyczących ostatniego miejsca zameldowania wnioskodawcy ustalono jednakże, że K.C. posiadał je w [..] – Domu Pomocy Społecznej. Meldunek obejmował okres od 6 do 26 czerwca 2012 r. Po wymeldowaniu nie dokonał żadnego meldunku, zmieniał miejsce pobytu, obecnie przebywa w placówce dla bezdomnych. Zatem bezspornie jest on osobą bezdomną. Oznacza to, że zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej właściwą jest gmina ostatniego jego zameldowania na pobyt stały, niezależnie od tego na terenie jakich gmin i jak długo przebywał. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt. 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory kompetencyjne i spory o właściwość, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zasadą jest, iż o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. Gdy stroną jest osoba bezdomna w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jej zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). W przypadku osoby bezdomnej z oczywistych względów nie może być bowiem mowy o miejscu zamieszkania. Tym samym nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, ale ustala się jej status, a gminą właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2007 r., I OW 109/06, publ. LEX nr 344927, i z 4 lipca 2008 r., I OW 30/08, publ. LEX nr 494312). Z kolei we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.). Bezsporne jest w sprawie, że K. C. ostatni stały meldunek posiadał w [..] w Domu Pomocy Społecznej, do którego został skierowany na swój wniosek przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. Mimo, że pierwotnie miał w Domu Pomocy pozostać na czas nieokreślony, przebywał tam tylko 20 dni (od 6 czerwca 2012 r. do 26 czerwca 2012 r.), po czym na własne żądanie opuścił DPS w S. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z wnioskodawcą przez MOPS w K. w dniu 19 lutego 2020 r. wynika, że nie posiada on żadnego miejsca zamieszkania i po opuszczeniu DPS-u przez jakiś czas przebywał w Noclegowni – Schronisku dla bezdomnych mężczyzn. Z pisma MOPS w L. z dnia 13 czerwca 2017 r. wynika, że aktualnego miejsca pobytu wnioskodawcy nie ustalono. Z kolei z pisma Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w L. wynika, że wnioskodawca prowadzi obecnie tryb życia osoby bezdomnej. Z tych przyczyn należało przyjąć, że wnioskodawca jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W związku z powyższym, ponieważ wnioskodawca był ostatnio na stałe zameldowany w Domu Pomocy Społecznej w S., to Wójt Gminy J. jest właściwy do rozpatrzenia wniosku (por. też post. NSA z 13 września 2016 r., I OW 109/16). Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.