VIII SA/Wa 695/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. D. W. (dalej: skarżący, strona) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19). Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2020 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID-19 i wyjaśnił, że osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres marzec - maj 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Organ przytoczył też treść art. 31zq ustawy o COVID-19 i wskazał, że skarżący nie złożył do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., zatem nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za maj 2020 r. Nie zgadzając się z ww. decyzją skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła strona wskazując, że deklaracje zostały wprawdzie złożone po terminie, jednak sytuacja nie nastąpiła z jej winy. To księgowa skarżącego nie dopełniła swoich obowiązków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. Zaskarżona decyzja narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 t.j., dalej: k.p.a.) uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi integralną część rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia wynikać ma ocena faktów, prawa i subsumpcji oraz celów i skutków rozstrzygnięcia. Zatem ocenie Sądu nie może podlegać sama osnowa orzeczenia, ale orzeczenie jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2000 r., I SA/Gd 668/98, LEX nr 47109). Obowiązek zawarcia w rozstrzygnięciu uzasadnienia faktycznego i prawnego wynika również z art. 11 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Konsekwencją tej zasady jest ciążący na organie obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji lub postanowienia do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony w toku postępowania. Treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ, podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać nie tylko stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, ale także kontrolę przez sąd prawidłowości wydanej decyzji Nie ulega wątpliwości, że uzasadnienie powinno być spójne z treścią rozstrzygnięcia danej kwestii procesowej zawartego w sentencji (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2007 r., I OSK 9/07, publ. CBOSA). Między rozstrzygnięciem a uzasadnieniem decyzji czy też postanowienia musi istnieć spójność (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2016 r., I OSK 716/15, publ. CBOSA). Jak wynika z akt sprawy skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiące od marca do maja 2020 r. Sąd dostrzegł jednak, że o ile sentencja decyzji dotyczy tego okresu, o tyle w jej lakonicznym uzasadnieniu mowa jest już tylko o maju 2020 r. Brak więc spójności między sentencją a uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu brak nadto oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz omówienia rozstrzygnięcia dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Wreszcie, uznając że dokumenty złożono po terminie, ZUS nie wskazał, czy w ogóle dokumenty te zostały złożone (w jakiej dacie), ani też nie przedstawił jakichkolwiek twierdzeń odnośnie do charakteru tego terminu. W tych okolicznościach Sąd uznał, że uzasadnienie decyzji sporządzone zostało z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. W analizowanej sprawie organ ocenie stanu faktycznego poświęcił jedno zdanie, a brak było postępowania odwoławczego, w toku którego błędy te mogłyby zostać konwalidowane. Tymczasem nie jest zadaniem sądu administracyjnego wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że decyzje odmowne (negatywne) dla strony powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Brak zatem wykazania, że ustalono istotne okoliczności faktyczne w odniesieniu do konkretnych przepisów prawa stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu (wyrok WSA w Kielcach z 28 lutego 2013 r., II SA/Ke 56/13; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., III SA/Wr 693/11). Jednocześnie wskazać należy, że uzasadnienia decyzji nie może zastępować ani uzupełniać odpowiedź na skargę. Ponadto Sąd dostrzegł, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał m.in. art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID-19 stanowiący o tym, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji organ powołał art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ww. ustawy regulujący zwolnienie z obowiązku opłacenia składek m.in. osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Organ w zaskarżonej decyzji powołuje się na obowiązek przedłożenia przez skarżącego dokumentacji, jednakże nie wskazuje żadnego przepisu, który stanowi podstawę prawną spełnienia przez niego tego wymogu. Na podstawie art. 31zq ust.1-3 ustawy o COVID-19: - za marzec, kwiecień i maj 2020 r. (...) płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1); - ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2); - warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...), chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3). Zauważyć zatem należy, że z ww. przepisów jednoznacznie wynika, że obowiązek złożenia dokumentacji jako warunek zwolnienia z opłacenia składek nie dotyczy tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku jej składania. Skarżący wprawdzie nie kwestionuje, że deklaracji w terminie nie złożył, jednakże organ winien był wykazać w uzasadnieniu decyzji, że obowiązek składania dokumentacji wymaganej przepisami prawa na nim ciążył oraz że skarżący nie podlegał zwolnieniu w tym zakresie. Należy podać jakie i kiedy złożone zgłoszenie o tym przesądza. Odnieść to następnie należy do konkretnych przepisów prawa i poczynić wywód, który pozwoli poznać klarowne stanowisko organu wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Uzasadnienie decyzji wydanej w niniejszej sprawie nie czyni zadość temu wymogowi i po jego lekturze nie wiadomo, z czego wywodzi organ obowiązek składania dokumentacji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie Sąd nie przesądza, czy skarżący ma, czy też nie ma prawa do zwolnienia z opłacenia składek. Stwierdza wyłącznie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ ma obowiązek ponownego rzetelnego rozpoznania wniosku. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.