IV SA/Po 342/08

TEZY 1. Prawomocny wyrok Sądu powszechnego, zmieniający orzeczenie zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności w ten sposób, że dziecko wymaga stałej pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (art. 6b ust. 3 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej przy zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - Dz. U. 123/97/776 ze zm. - dalej urzs) wiąże - ze skutkiem ex tunc - nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. 2. Przy spełnieniu pozostałych przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j. t. Dz. U. 139/06/992 ze zm. - dalej uśr) wiek dziecka nie wpływa na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 4 uśr). SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/ B. Popowska /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., [...] (dalej decyzja z dnia [...] lipca 2007 r.) Prezydent Miasta P. (dalej Prezydent Miasta), na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 139/06/992 ze zm. - dalej uśr), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 105/05/881 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. 130/06/903) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 98/00/ 1071 ze zm. - dalej kpa), po rozpatrzeniu wniosku M. J. przyznał świadczenie pielęgnacyjne S. J. w wysokości po 420 zł miesięcznie na okres od 01 stycznia 2007 do 31 sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z dokumentami załączonymi do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego spełnione zostały kryteria wymagane do otrzymania świadczenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., [...] (dalej decyzja dnia [...] listopada 2007 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO), na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. 79/01/856 ze zm.), art. 127 § 2 i art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 kpa, art. 3 pkt 9 i art. 17 ust. 1 uśr, stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] lipca 2007 r., ze skutkiem prawnym na dzień 31 lipca 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja z dnia [...] lipca 2007 r. - w dacie jej wydania - w sposób rażący naruszyła art. 17 ust. 1 uśr, a stan prawny niniejszej sprawy w pełni uzasadnia stwierdzenie - zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa - nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. ze skutkiem prawnym na dzień 31 lipca 2007 r. SKO wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 123/97/776 ze zm.- dalej urzs) albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 3 pkt 9 uśr, ilekroć w ustawie jest mowa o niepełnosprawnym dziecku oznacza to dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Skoro z akt sprawy wynika, że syn M. J., S. ukończył już 16 rok życia, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego M. J. na syna S. w sposób wskazany w decyzji, w sposób rażący narusza art. 17 ust 1 uśr i w pełni uzasadnia zastosowanie postanowień art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy M. J. wskazała, że decyzja z dnia [...] listopada 2007 r. jest dlań krzywdząca i niejasna, i wskazała, że dnia 10 lipca 2007 r. nie otrzymała od organu I instancji informacji dotyczącej problemów wynikających z wieku Jej syna, a sprawę uznano za odpowiednio załatwioną. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., [...] SKO utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 urzs albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 3 pkt 9 uśr, ilekroć w ustawie jest mowa o niepełnosprawnym dziecku oznacza to dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z akt sprawy wynika, że syn M. J., S. orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 4 grudnia 2006 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczeniem Sądu Rejonowego w P. w dniu [...] czerwca 2007 r. S. J. również został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Jedyna zmiana ww. orzeczenia o niepełnosprawności, jaką Sąd Rejonowy w P. dokonał, to ustalenie w pkt 7, że S. J. wymaga stałej pomocy innych osób. Zdaniem SKO, aby S. J. nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego musi posiadać znaczny stopień niepełnosprawności, a ta przesłanka nie została spełniona i tym samym decyzja z dnia [...] lipca 2007 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W skardze na powyższą decyzję M. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie Swoją dotychczasową argumentację. Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. Skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze. Ponadto wskazała, że po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2008 r. otrzymała od Prezydenta Miasta P. dalsze świadczenia rodzinne na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. i spłatę zaległego świadczenia - łącznie 5040 zł wraz z wypłatą bieżących świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. 1. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. - dalej: ppsa) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją; obwiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli na podstawie akt sprawy i według stanu prawnego istniejącego w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Sąd uznał, że decyzje SKO zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa/), a także z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa/). 2. Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione przez SKO. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ustalił, że u S. J. rozpoznano stan po poparzeniu wielomiejscowym ponad 52% powierzchni ciała. Liczne blizny i bliznowce na tułowiu, kończynach, głowie i twarzy. W opinii lekarskiej (specjalisty internisty i chirurga) wskazano, że S. J. jest niepełnosprawny w umiarkowanym stopniu do dnia 31 października 2010 r., a niepełnosprawność powstała przed 16-stym rokiem życia. Wskazano dalej, że badany jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy osób trzecich w czynnościach pielęgnacyjnych, zakładaniu ubrania uciskowego i innych, a także wymaga pomocy w pełnieniu ról społecznych i jest zdolny do pracy tylko w warunkach zakładu pracy chronionej. Powyższych ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał na podstawie Opinii komisyjnego badania przez biegłych lekarzy z dnia 12 kwietnia 2007 r., znajdującej się na karcie 52 akt sądowych [...] Sądu Rejonowego - Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. - Sekcji Ubezpieczeń Społecznych. Dokumentowi temu Sąd dał wiarę, bowiem strony go nie podważyły w trybie - odpowiednio - art. 252 bądź 253 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 43/64/296 ze zm. - dalej: kpc) i nie nasunął on wątpliwości co do swojej autentyczności i wiarogodności (art. 106 § 1, 3 i 5 ppsa w zw. z art. 244 i 245 kpc). 3. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy istotne było dokonanie właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego, a konkretnie art. 17 uśr. SKO dokonało jednak błędnej wykładni ww. przepisu i w konsekwencji w sposób nieuprawniony uznało, że decyzja z dnia [...] lipca 2007 r., [...] wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa /art. 156 § 1 pkt 2 kpa), mimo że w rzeczywistości była to decyzja ze wszech miar poprawna. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 (art. 17 ust. 2 uśr). Zgodnie z tym przepisem, przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest m. in. 1. niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem a także 2. legitymowanie się przez dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności, przy czym w przypadku legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest ono wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W pozostałych przypadkach, tzn. kiedy dziecko legitymuje się np. orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to w orzeczeniu o niepełnosprawności powinny znaleźć się wskazania, co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia. W świetle powyższego, stanowisko organu, iż do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia niezbędne jest legitymowanie się przez dziecko orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i tym samym, uznanie, że jedna z przesłanek koniecznych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została spełniona, a tym samym decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2007 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, pozostaje w sprzeczności z brzmieniem art. 17 uśr. Skoro w niniejszej sprawie orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie W. [...] zaliczono S. J. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazując na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8 – k. 7 akt SKO) a prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] czerwca 2007 r. sygn. akt [...] ww. orzeczenie zmieniono tylko w pkt. 7 i ustalono, że S. J. wymaga nadto stałej pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to nie ulega wątpliwości, że spełniono przesłanki z art. 17 ust. 1 uśr. Sąd pragnie również nadmienić, że wyrok Sądu Rejonowego zapadł ze skutkiem ex tunc (K. Korzan "Orzeczenia konstytutywne w postępowaniu cywilnym" – W-wa 1972 – w szczególności s.. 82 – 83; tenże w: Z.Resich /red./ "System prawa procesowego cywilnego" t. II, Ossolineum 1987 s. 314, 321). Wyrok sądu powszechnego, zgodnie z art. 365 § 1 kpc wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Żaden organ wskazany w art. 365 § 1 kpc nie może swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r. (V CKN 1110/00, LEX 74492) skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego wyroku jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w procesie późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Także Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygając niniejszą sprawę jest obowiązany uwzględnić konkluzję, do jakiej doszedł Sąd Powszechny. Wobec powyższego S. J. należy uznać za dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym orzeczenie to spełnia dyspozycję powołanego powyżej art. 17 ust. 1 uśr. Zatem o możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzała okoliczność, że istnieje konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna jej syna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W oparciu o wyżej omówione i powołane przepisy prawa obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji uznać trzeba, tak jak to pośrednio zrobił już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 16 lipca 2008 r. - IV SA/Po 125/08, że SKO rozpatrując niniejszą sprawę dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego, a konkretnie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 uśr. Sąd pragnie podkreślić, iż brzmienie art. 17 ust. 1 uśr jest jasne i jednoznaczne, a zatem w myśl zasady "interpretatio cessat in claris" - interpretację należało zakończyć, gdy osiągnięto jednoznaczny rezultat. SKO z art. 3 pkt 9 uśr wyprowadziło błędny wniosek, że skoro S. J. w dniu [...] lipca 2007 r. miał już ponad 16 lat życia, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rażąco naruszało art. 17 ust. 1 uśr. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. – P 27/07 – OTKA 6/08/107, Trybunał Konstytucyjny przekonująco podał, że wskazany w art. 17 ust. 1 uśr krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ściśle wiąże się z określonym typem regulacji rodzinnej, dla określenia których konieczne jest użycie pojęcia dziecka bez względu na jego wiek (art. 3 pkt 4 uśr; uzasadnienie projektu ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. – Dz.U. 86/05/732 – druk sejmowy nr 3393/IV kadencja; cz. III pkt 1 uzasadnienia wyroku TK z 18.7.2008 r.). Za wykładnią zaprezentowaną w wyroku TK z 18.7.2008 r. i w wyroku TK z 15.11.2006 r. – P 23/05 – OTKA 10/06/151, opowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. – P 41/07 – OTKA 6/08/109. Tok rozumowania SKO pozostaje w sprzeczności z jednoznacznym i jasnym przepisem art. 17 ust. 1 uśr. Konsekwencją zaś powyższego jest to, że SKO nie miało podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2007 r., [...], bowiem, co Sąd podkreślił, nie została ona wydana ani bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa. Sąd pragnie zauważyć, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych wynikającej z art. 16 § 1 kpa i wobec tego, może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Stwierdzenie nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji, wymaga bezspornego ustalania, że uchylona decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/ z dnia 7 lipca 1983 r., II SA 581/83, Problemy Praworządności 10/84/s. 28, także wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, LEX nr 47887). Podsumowując powyższe, błędne rozumienie wyraźnie i jednoznacznie brzmiącego przepisu i w konsekwencji stwierdzenie nieważności, bez istnienia ku temu jakiejkolwiek przesłanki, stanowi naruszenie prawa uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej decyzji SKO. Rozstrzygając ponownie sprawę, SKO wyda orzeczenie z uwzględnieniem toku rozumowania zaprezentowanego przez Sąd w niniejszym orzeczeniu. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa orzekł, jak w sentencji. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ppsa. M. Dybowski I. Kucznerowicz B. Popowska KB/