I OSK 1453/06

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska Sędziowie NSA Jerzy Krupiński Anna Lech (spr) Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] SA w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 24/02 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od [...] SA w W. na rzecz R. P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 17 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 24/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody M. z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan sprawy: decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu R. P. nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] i [...] i część działki ewidencyjnej nr [...], położonej w obrębie geodezyjnym [...] jednostki ewidencyjnej K. – [...] (w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej 1. kat. [...] byłej gminy katastralnej W.). Po rozpoznaniu odwołania R. P. Wojewoda M. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta Krakowa z dnia [...] marca 1960 r., znak: [...], z przeznaczeniem na cele budowy osiedla kolejowego. Obecnie nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Państwowego [...] z siedzibą w W.. Nabycie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. i zostało potwierdzone deklaratoryjną decyzją Wojewody M. z dnia [...] stycznia 1999 r., znak: [...]. Organ drugiej instancji wskazał, że ponieważ prawo użytkowania wieczystego nie zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., to jest z dniem wejścia w życie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), w sprawie niniejszej nie mogą znaleźć zastosowania postanowienia art. 229 tej ustawy – odmiennie niż to przyjął w swojej decyzji Prezydent Miasta K.. Jednak w ocenie organu, niezależnie od tego, zwrot przedmiotowej nieruchomości nie jest możliwy, bowiem prawo użytkowania wieczystego istnieje na nieruchomości od dnia 5 grudnia 1990 r., bowiem powstało ono z mocy prawa, a jego późniejszy wpis do księgi wieczystej dokonany po 1 stycznia 1998 r. miał tylko deklaratoryjny charakter. W związku z tym nie zaistniały obie przesłanki prawne, które w świetle postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami muszą wystąpić równocześnie, by możliwy był zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stanowiące, że nieruchomość musi być zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona i aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie może stanowić przeszkody w jej zwrocie. Na decyzję Wojewody M. z dnia [...] R. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K.. Skarżący podniósł, że obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zbadanie, czy nie istnieją ustawowe przesłanki rozwiązania prawa użytkowania wieczystego, w tym również powstałego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 29 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 24/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody M. z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Sąd wskazał, że nie można podzielić poglądu wyrażonego w uzasadnieniu decyzji Wojewody M., że fakt istnienia na przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego stanowi bezwzględną przeszkodę w zwrocie przedmiotowej nieruchomości. Sąd podkreślił, że nie można zwrócić wywłaszczonej nieruchomości, której aktualnym właścicielem, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej, nieruchomość taka nie może być zwrócona. Sąd pierwszej instancji powołał się tu na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwałach siedmiu sędziów z 23 września 1993 r., sygn. akt III AZP13/93 (niepublikowana) i z dnia 22 grudnia 1993 r., sygn. akt III AZP 24/93, PUG 7-8/1994. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Prezydent Miasta K. powinien – stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. – zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej (lub decyzji administracyjnej), w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia, o czym stanowi art. 100 § 1 k.p.a. Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza w ocenie Sądu naruszenie zarówno wskazanych przepisów, przepisu art. 7 k.p.a., jak również postanowień art. 136 ust. 1 i 3 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na potwierdzenie swojego stanowiska, Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 1999 r., sygn. akt OPS 15/98, (ONSA 1999, nr 3, poz.75) oraz na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99 (OSNAP 2000, nr 8, poz. 294). Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2005 r. skargę kasacyjną złożył pełnomocnik spółki [...], radca prawny A. K., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy decyzji Wojewody M. ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest art. 136 ust. 1, 2, 3 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) i art. 136 k.p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki wywłaszczenia zawarte w art. 136 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podniesiono, że na wywłaszczonej nieruchomości zostało wybudowane osiedle kolejowe wraz z zapleczem socjalnym, został więc spełniony podstawowy cel wywłaszczenia i nie występują formalne przesłanki do zwrotu nieruchomości. Autor skargi kasacyjnej podniósł, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności faktycznie istotne dla sprawy. Skarżący podkreślił, że na działce [...] znajduje się infrastruktura teletechniczna działająca na potrzeby osiedla kolejowego i konieczność ewentualnego zwrotu między innymi tej działki wymagałaby przeniesienia infrastruktury teletechnicznej i poniesienia znacznych, nieuzasadnionych kosztów przez użytkownika wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na naruszeniu prawa materialnego, to jest art. 136 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i art. 136 k.p.a., zaś z uzasadnienia skargi wynika, że naruszenie to polega na tym, że Sąd uchylił niezgodnie z prawem decyzje organów obu instancji. Wywłaszczona nieruchomość została bowiem wykorzystana na cel wywłaszczenia, a zatem nie ma przesłanek do jej zwrotu. Natomiast powodem uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie decyzji organów obu instancji było niepodzielenie przez ten Sąd poglądu wyrażonego w uzasadnieniu decyzji, że fakt istnienia na przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego stanowi bezwzględną przeszkodę w zwrocie nieruchomości. Sąd wskazał, że organ rozpoznający sprawę winien zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej lub decyzji administracyjnej, w wyniku której Skarb Państwa (lub jednostka samorządu terytorialnego) utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać strony do ich podjęcia. W związku z tym, że organy nie umożliwiły stronie podjęcia próby rozwiązania użytkowania wieczystego nieruchomości, Sąd uznał, że naruszyło to przepisy w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wyczerpanie tego trybu nie musi oznaczać, że nieruchomość zostanie przywrócona we władanie Skarbu Państwa, a zatem argumenty skargi kasacyjnej wskazujące na wykorzystanie nieruchomości na cel wywłaszczenia będą mogły być nadal podnoszone w postępowaniu przed organami administracji. Skarga kasacyjna nie zwalcza zatem poglądu wyrażonego przez Sąd, a jedynie podtrzymuje stanowisko zawarte w decyzjach administracyjnych co do konieczności odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.