II SA/Bd 605/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi (...) na decyzję Rektora Uniwersytetu (...) z dnia (..) 2020r. nr (..) w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu M. K. w T., na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668), § 60 ust. 1 pkt 4 uchwały Nr 39 Senatu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika z dnia 30 kwietnia 2019 r. – Regulamin studiów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (tj.j. Biuletyn Prawny UMK 2019 r. poz. 127 ze zm.) i § 14 uchwały nr 131 Senatu UMK w T. z dnia [...] września 2015 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat na studiach wyższych (Biuletyn Prawny UMK 2015 poz. 276) oraz art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej w skrócie "k.p.a") decyzją z [...] stycznia 2020 r.: 1. skreślił K. O. (zwanego dalej "Skarżącym") z listy studentów III roku niestacjonarnych studiów jednolitych magisterskich na kierunku prawo, 2. ustalił należną Uniwersytetowi M. K. w T. opłatę w wysokości [...] zł. Przyczyną skreślenia było nieuiszczenie przez Skarżącego należnego Uniwersytetowi czesnego oraz opłaty – mimo upływu terminu wynikającego z wezwania do zapłaty z [...] listopada 2019 r. W odwołaniu Skarżący podniósł, że nie doszło do skutecznego doręczenia wezwania do zapłaty z [...] listopada 2019 r. Skarżący wskazał, że od połowy listopada nie mieszka pod adresem, pod który została skierowana przesyłka, o czym osobiście powiadomił pracownika dziekanatu. Odwołujący wskazał ponadto, że zwłoka w płatności czesnego wynika z jego trudnej sytuacji rodzinnej, o czym informował dziekanat i zobowiązał się do wpłaty czesnego do połowy lutego. Wskazał, że na zwłokę złożyła się sytuacja zdrowotna odwołującego i jego długa hospitalizacja, a także problemy finansowe. Odwołujący podkreślił, że chce nadal studiować i wyraził chęć polubownego załatwienia sporu, a także zwrócił się o wsparcie w trudnym dla niego okresie. Odwołujący wskazał, że na prośbę organu przekaże stosowne dokumenty potwierdzające zarówno jego sytuację zdrowotną jak i finansową. Rektor UMK w T., w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy decyzją organu I instancji. Rektor stwierdził, że brak uiszczenia należnej opłaty, stosownie do art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85) oraz § 60 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów UMK jest przesłanką do skreślenia z listy studentów. Wezwanie do zapłaty z [...] listopada 2019 r. Organ uznał za doręczone wskazując, że nie doszło do zawiadomienia przez Skarżącego o zmianie adresu zamieszkania, a ponadto potwierdzenie odbioru wezwania do zapłaty wskazuje, że zostało ono odebrane przez matkę Skarżącego S. O.. Zdaniem Rektora trudna sytuacja rodzinna oraz stan zdrowia nie mogą stanowić w przedmiotowej sprawie przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji albowiem stan zdrowia lub trudna sytuacja rodzinna nie są okolicznościami znoszącymi obowiązek wnoszenia opłat za studia, który to obowiązek wynika z § 9 pkt 7 Regulaminu Studiów UMK. W skardze do Sądu K. O. wniósł o uchylenie organów obu instancji zarzucając: 1) naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewzięcie pod uwagę okoliczności, że Skarżący zgłaszał we właściwym dziekanacie problemy finansowe, zdrowotne i rodzinne, niewzięcie pod uwagę, że przez dwa poprzednie lata nauki Skarżący nie miał zaległości w opłatach, niewzięcie pod uwagę, iż Skarżący przed otrzymaniem ostatecznej decyzji Rektora (która nie wyświetla się w systemie USOS) uiścił na rachunek bankowy uczelni zaległe czesne wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie o czym niezwłocznie poinformował dziekanat mailowo z prośbą o przekazanie tego do właściwych władz uczelni; 2) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nieumożliwienie Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji przez Dziekana, jak i Rektora, co skutkowało oparciem obu decyzji wyłącznie na ustaleniach organów z pominięciem istotnych okoliczności podnoszonych przez skarżącego, takich jak okoliczność stan rodzinny, finansowy i zdrowotny studenta, sposób doręczenia oby skarżonych decyzji jak i wezwania do zapłaty; 3) naruszenie art. 40 § 1 k.p.a. poprzez niedoręczenie skarżącemu skutecznie ani wezwania do zapłaty ani decyzji Dziekana WPiA UMK w T.; 4) naruszenie art. 43 k.p.a. poprzez nieudowodnienie przez organ, iż wypełnił przesłanki wynikające z tego przepisu; 5) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzywołanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. 6) naruszenie art. 70 ust. 3 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie przez Organ sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego i nie wzięcie pod uwagę dokumentów przedstawianych przez skarżącego w toku postępowania. 7) naruszenie art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 2 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez przyjęcie, że Skarżący nie uiścił należnej opłaty za studia, przy czym Skarżący przed wydaniem ostatecznej decyzji przelewem bankowym na konto uczelni uiścił zaległe czesne wraz z odsetkami za opóźnienie; 8) naruszenie § 60 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów UMK poprzez przyjęcie, iż Skarżący nie uiścił należnego czesnego, przy czym zostało one opłacone wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie przed wydaniem ostatecznej decyzji o czym uczelnia została skutecznie powiadomiona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela w pełni stanowiska Skarżącego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w skrócie "P.s.w.n.") zgodnie z którym student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Użycie przez ustawodawcę słowa "może" wskazuje, że decyzja podejmowana na podstawie wskazanego przepisu jest decyzją uznaniową. Do takiego wniosku prowadzi także zestawienie treści art. 108 ust. 1 z art. 108 ust. 2 ustawy. W ustępie 1 art. 108 ustawodawca wskazał przypadki, w których "skreśla się z listy studentów", natomiast w ustępie 2 wskazał przypadki w których "student może być skreślony z listy studentów." Ustawodawca w art. 108 ust. 2 – w przeciwieństwie do art. 108 ust. 1 wskazał zatem przypadki, kiedy skreślenie z listy studentów nie jest obligatoryjne. Oznacza to, iż w trybie art. 108 ust. 2 P.s.w.n. organ działa w warunkach możliwości, nie zaś obowiązku, co nakłada nań obowiązek podania przesłanek, które zadecydowały, iż przy spełnieniu ustawowej przesłanki fakultatywnego skreślenia z listy studentów z tej możliwości skorzystał (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 28 stycznia 2020 r. sygn. III SA/Gl 964/19 oraz WSA w Łodzi z 22 stycznia 2020 r. sygn. III SA/Łd 825/19). Należy podkreślić, że uznaniowy charakter decyzji nie zezwala organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, również działającym w ramach uznania administracyjnego, ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ponadto na organie ciąży obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia, tak by rozstrzygnięcie nie nosiło śladów dowolności, całkowitej arbitralności. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę a dotyczące okoliczności relewantnych prawnie, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do podniesionej w odwołaniu argumentacji Skarżącego oraz nie skorzystał z oferowanych przez Skarżącego w odwołaniu dowodów na poparcie jego stanowiska. Ponadto mając na względzie, że Skarżący jest studentem III roku studiów, należy dodatkowo zauważyć, że stosownie do art. 264 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669) umowy ze studentami, o których mowa w art. 160a ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, zachowują moc; do umów tych stosuje się przepisy art. 160a tej ustawy. We wskazanym art. 169 pkt 3 uchylana jest ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym. Stosownie do art. 160a ust. 1 tej ustawy warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów, o których mowa w art. 98 ust. 1 pkt 5, oraz opłat za usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1 pkt 1-6, a także wysokość tych opłat określa umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia, zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Z powyższego wynika, że warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów, a więc także termin w jakim powinna być wniesiona opłata za odbywanie studiów w przypadku Skarżącego określa umowa między nim a uczelnią. W aktach sprawy brak takiej umowy. Nie jest więc możliwa kontrola przez Sąd czy termin wniesienia opłaty rzeczywiście minął. Z żadnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika ponadto wysokość opłaty, którą w tej konkretnej sprawie Skarżący winieni uiścić. W ocenie Sądu Organ nie zrealizował zatem zarówno wynikającego z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy jak też wynikającego z art. 107 § 3 k.p.a. obowiązku podania uzasadnienia faktycznego i prawnego i naruszył zasadę przekonywania wyznaczoną art. 11 k.p.a. Te z kolei naruszenia mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy powodują, iż sporna decyzja wymyka się spod kontroli Sądu i jako taka nie może się ostać w obrocie prawnym. Nieistotna dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast kwestia prawidłowości doręczenia i terminu doręczenia Skarżącemu wezwania do zapłaty. Przesłanką zastosowania art. 108 ust. 2 pkt 4 P.s.w.n. nie jest doręczenie studentowi wezwania do zapłaty zaległej opłaty. Wezwanie takie należy traktować jedynie jako informację o wysokości należnej opłaty i wskazanie sankcji w przypadku braku jej uiszczenia. Z drugiej strony, wezwanie takie nie może być także traktowane jako dokument określający wysokość i termin wniesienia opłaty za studia obciążającej Skarżącego. Nie ma także znaczenia dla sprawy podnoszona w skardze okoliczność, że Skarżący uiścił opłatę za studia. Z dołączonego do skargi potwierdzenia przelewu wynika, że Skarżący uiścił opłatę [...] lutego 2020 r. Istotą kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny jest ocena zgodności z prawem decyzji organu według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w momencie wydawania tej decyzji. Zaskarżona decyzja Rektora została wydana [...] lutego 2020 r., tak więc ewentualny fakt późniejszego uiszczenia opłaty nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości tej decyzji. Okoliczność tą Organ powinien natomiast wziąć pod uwagę w ponownym postępowaniu. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W ponownym postępowaniu Organ winien orzec po uzupełnieniu akt sprawy, stosownie do powyższego stanowiska Sądu. Uzasadniając rozstrzygnięcie kończące sprawę organ winien szczegółowo wskazać ustalony stan faktyczny oraz odnieść się do stanowiska Skarżącego zawartego w odwołaniu ewentualnie w kolejnych pismach w sprawie.