VIII SA/Wa 668/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Sławomir Fularski Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z [...] maja 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz J. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, Kolegium, SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: organ I instancji, Wójt) z [...] maja 2020 r., nr [...], o odmowie przyznania J. P. (dalej: strona, skarżąca, wnioskodawczyni) świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W dniu [...] sierpnia 2019 roku wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieka na niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. matką S. P. ur. [...] sierpnia 1934 r. W przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna . Na podstawie treści orzeczenia z dnia [...] października 2012 r. stwierdzono, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. na stałe. W orzeczeniu widnieje zapis: pkt IV niepełnosprawność istnieje od 2012 r; pkt V ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2012 r, czyli gdy osoba wymagającą opieki liczyła [...] lat. Decyzją z [...] maja 2020 r., Nr [...], Wójt działając na podstawie art. 17 ust. 1, 1a, 1b, 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 1 - 2 ust. 4 oraz art. 27 ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.) – po raz trzeci - odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę S. P.. Jako powód odmowy przyznania świadczenia organ I instancji podał fakt, że niepełnosprawność powstała po 18 roku życia i nie powstała w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej. Zdaniem Wójta wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z Konstytucją – nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy oraz nie kreuje nowego prawa. Przepis jest więc aktualny. Ponadto w decyzji organu I instancji wskazano, że decyzją Wójta z [...] czerwca 2014 r. znak: [...], zmienioną decyzją z [...] października 2018 r. znak: [...], przyznano stronie prawo do zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką na okres od [...] lipca 2014 r. bezterminowo. Z kolei z oświadczenia strony, złożonego [...] maja 2020 r., wynikało, że nie zrezygnuje ona z zasiłku dla opiekuna do momentu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu I instancji, w tych okolicznościach nie może on wszcząć postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna, ponieważ nie istnienie decyzja przyznająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Odwołanie od decyzji wniosła strona zarzucając: -- art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie zasiłku dla opiekuna przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 17 ust. 5 pkt 1b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, - błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. niezasadne uznanie, że niepełnosprawność S. P. powstała po 18 roku życia i w związku z tym wnioskodawczyni jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, - błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13,został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia co istoty sprawy poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [....] sierpnia 2019 r. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2020 r., SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta z [...] maja 2020 r. Zdaniem SKO, nieuprawnione było stanowisko organu I instancji co do tego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, wobec braku zmian w brzmieniu zakwestionowanego przepisu, nie zmienił sytuacji prawnej strony. Bezpośrednim skutkiem tego orzeczenia była bowiem utrata przez przepis domniemania konstytucyjności co oznacza, że nie powinien być on stosowany. W konsekwencji Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, bowiem nie miało znaczenia w jakim wieku powstała niepełnosprawność matki skarżącej. SKO przytoczyło treść art. 17 ust. 5 lit. 1b u.ś.r. i wskazało, że decyzją z [...] czerwca 2014 r., Nr [...], skarżącej przyznany został zasiłek dla opiekuna w kwocie [...] zł na okres od [...] lipca 2013 r. na czas nieokreślony. Z tych powodów organ I instancji skierował więc do skarżącej pytanie, czy wnosi o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2014 r., zmienionej decyzją z dnia [...] października 2018 r., dotyczącej przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna. Organ I instancji powołał przy tym treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., informując skarżącą, że uchylenie decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna jest niezbędne, aby miała ona realne szanse na uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponieważ strona nie skorzystała z prawa do wyboru świadczenia, nie było możliwe przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto z ustalonego w sprawie stanu faktycznego jak wywiodło Kolegium wynikało, iż skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, zaś zakres tej opieki wyklucza podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Skargę na ww. decyzję SKO wniosła skarżąca zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: - art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie zasiłku dla opiekuna przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 17 ust. 5 pkt 1b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Mając na uwadze powyższe domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od [...] sierpnia 2019 r. oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie niniejszej nie ma sporu co do tego, że co do zasady skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, wobec której wydane zostało orzeczenie o znacznych stopniu niepełnosprawności, a nadto że w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje zatrudnienia. Zasadnie również organ odwoławczy przyjął, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do jego treści świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób jednak podzielić stanowiska organu odwoławczego co do tego, że przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stoi na przeszkodzie wciąż decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. W istocie, w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna, jednakże mając świadomość niedopuszczalnego, a występującego w sprawie zbiegu uprawnienia do ww. świadczeń, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, wnosi o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Wbrew ustaleniom organów, skarżąca dokonała zatem wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., i z tego powodu nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W tym miejscu Sąd wskazuje na ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać – tak jak w sprawie niniejszej - rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 19 marca 2019 r., IV SA/Gl 985/18, w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie opubl. CBOSA). Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej art. 7 K.p.a. zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Godzi interes społeczny i słuszny interes obywatela jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy rozstrzygniecie o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został także pogląd, również podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, WSA w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie publ. CBOSA). Fakt zatem pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna, w świetle jej oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Skoro więc wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony przez skarżącą do organu w dniu [...] sierpnia 2019 r., to organy – mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. - winny rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od sierpnia 2019 r., uwzględniając – dla zachowania ciągłości świadczeń – doprowadzenie do "wygaszenia" decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna z końcem lipca 2019 r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz prawa materialnego art. 27 ust. 5 i 24 ust. 2 u.ś.r. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję ją poprzedzającą. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanych w uzasadnieniu rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organ odwoławczy stosownie do art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym