II SAB/Op 51/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Opolu w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia odrzucić skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia 12 sierpnia 2020 r. R. S. (dalej również: skarżący) wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Opolu (dalej również: organ) w sprawie wydania zaświadczenia potwierdzającego ilość skarg złożonych przez skarżącego na decyzje Dyrektora Zakładu Karnego, zarejestrowanych w Sądzie Okręgowym w Opolu w okresie od listopada 2015 r. do listopada 2019 r., wraz z podaniem przedmiotu skargi i sposobu jej załatwienia. Skarżący wskazał, że podstawę wniosku zawierającego żądanie wydania zaświadczenia stanowił art. 217 § 2 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a także wyjaśnił, że nie otrzymał przedmiotowego zaświadczenia ani postanowienia o odmowie jego wydania. W związku z tym organ pozostaje w zwłoce. Ustosunkowując się do skargi, Prezes Sądu Okręgowego w Opolu wniósł o jej odrzucenie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej zwanej P.p.s.a., ewentualnie - w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku - o jej oddalenie. Odnotował, że skarżący otrzymał żądany wykaz skarg, a po jego uzyskaniu złożył wniosek o wydanie zaświadczenia stwierdzającego ilość złożonych przez niego skarg wskazanego rodzaju. Dalej wywodził, że zasady wnoszenia skarg przez skazanych na decyzje organów wykonawczych, tryb rozpatrywania tychże skarg przez sąd powszechny regulują przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 523), zwanej dalej K.k.w. Kodeks karny wykonawczy jest odrębnym aktem prawnym, co oznacza, że autonomicznie reguluje instytucje procesowe. W świetle art. 1 § 2 K.k.w., w postępowaniu wykonawczym przepisy Kodeksu postępowania karnego (K.p.k.) stosuje się odpowiednio jedynie w kwestiach nieuregulowanych w K.k.w. Kwestie dostępu do akt sprawy, uzyskiwania odpisów dokumentów i danych zawartych w aktach spraw wykonawczych regulują szczegółowo przepisy rozdziału 17 Kodeksu postępowania karnego, jako że k.k.w. nie zawiera osobnej regulacji tego zagadnienia. Doprecyzowanie regulacji kodeksowych w zakresie uzyskania przez strony postępowań sądowych informacji m.in. o sprawach sądowych przezeń zainicjowanych (jak ma to miejsce w analizowanym przypadku) znajduje się w treści przepisów oddziału 2 "Udostępnianie informacji w sprawach" i oddziału 3 "Udostępnianie akt sprawy i dokumentów z akt" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1141). Następnie organ podsumował, że powyższe przepisy regulują w sposób samodzielny i kompleksowy zagadnienie udostępniania informacji stronom postępowań sądowych, nie wskazując formy, w jakiej należy stronie udostępnić żądane informacje, a tym bardziej nie nakładają obowiązku wystawiania stronie "zaświadczenia". Realizacja tego rodzaju obowiązków sądu, wynikających z przedstawionych regulacji, pozostaje w gestii sądów powszechnych i jako taka nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd bada z urzędu dopuszczalność skargi, ustalając, czy nie zachodzą przesłanki do jej odrzucenia, wymienione w art. 58 § 1 P.p.s.a. Jedną z przesłanek podlegających badaniu jest właściwość sądu administracyjnego (pkt 1). W myśl art. 1 P.p.s.a., sądy administracyjne orzekają w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których przepisy P.p.s.a. stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, zaś § 2 tego artykułu stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (...), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...), postępowań o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (...), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Oprócz kontroli działalności administracji publicznej w sprawach skarg wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a P.p.s.a) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 P.p.s.a.). Z przytoczonych przepisów wynika, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały w nich wymienione. Dodać jeszcze trzeba, że przewidziana w tych przepisach skarga na bezczynność jest pochodną skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej. W konsekwencji, skarga na bezczynność organów zasadna może być tylko w tych przypadkach, w których organy zobowiązane do wydania decyzji i postanowień bądź do dokonania określonej czynności nie wywiążą się z ustawowego obowiązku w określonym terminie, a także wówczas, gdy skargę składa uprawniony do tego podmiot. Skarga na bezczynność organu jest więc dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, przypomnieć trzeba, że R. S. wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Opolu w przedmiocie rozpatrzenia wniosku dotyczącego wydania zaświadczenia w zakresie złożonych przez niego do Sądu Okręgowego skarg. W pierwszym rzędzie należało zatem ocenić, czy organ zobligowany był do wydania zawnioskowanego zaświadczenia, na podstawie przepisów działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.), dalej zwanej K.p.a. Zgodnie z art. 217 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. W orzecznictwie słusznie wskazuje się, że powiązanie przytoczonej regulacji z definicją organu administracji publicznej, określoną w art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a., prowadzi do wniosku, że do wydania zaświadczenia upoważnione są przede wszystkim organy administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym. Zaświadczenia wydają również inne organy państwowe, instytucje i podmioty, z tym jednak zastrzeżeniem, że istnieje do tego formalna podstawa znajdująca swe źródło w ustawach bądź w stosownych porozumieniach administracyjnych. W konsekwencji przepisy działu VII K.p.a. nie będą miały zastosowania do organów państwowych, którym taka kompetencja nie została wyraźnie powierzona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 419/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia powołane w uzasadnieniu niniejszego postanowienia). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się również, że prezesi sądów powszechnych nie są organami administracji publicznej, gdyż stanowią oni organy władzy sądowniczej. Z tej jednak przyczyny, że wykonują także pewne funkcje administracyjne, mogą niekiedy pełnić rolę organów administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym, lecz tylko w sytuacji, gdy istnieją ku temu dostateczne podstawy, z których jasno wynika ich obowiązek do załatwiania indywidualnych spraw o charakterze administracyjnym w formie skonkretyzowanego aktu oraz w oparciu o regulacje Kodeksu postępowania administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I OZ 1066/09). W niniejszej sprawie skarżący domagał się wydania zaświadczenia w oparciu o okoliczności wynikające z rejestru, odnoszące się do składanych przez niego - w okresie od listopada 2015 r. do listopada 2019 r. - skarg na decyzje Dyrektora Zakładu Karnego i spraw toczących się na ich podstawie przed Sądem Okręgowym w Opolu. Skarżący uważał, że informacja w tym zakresie powinna mieć formę zaświadczenia. W ocenie Sądu, powyższe żądania nie mogą być jednak przedmiotem zaświadczenia określonego w art. 217 K.p.a. Kwestia dostępu stron postępowania karnego do akt sprawy, w ramach którego rozpatrywane są również skargi w postępowaniu penitencjarnym, regulują przepisy K.k.w i K.p.k. W szczególności, zgodnie z art. 6 K.k.w., skazany może składać wnioski o wszczęcie postępowania przed sądem i brać w nim udział jako strona oraz w wypadkach wskazanych w ustawie wnosić zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu wykonawczym (§ 1). Skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie, a składając wniosek, skargę lub prośbę, jest obowiązany do uzasadnienia zawartych w niej żądań w stopniu umożliwiającym jej rozpoznanie, w szczególności do dołączenia odpowiednich dokumentów (art. 6 § 2 K.k.w.). Jeżeli wniosek, skarga lub prośba: 1) oparte są na tych samych podstawach faktycznych, 2) zawierają wyrazy lub zwroty powszechnie uznawane za wulgarne lub obelżywe albo gwarę przestępców, 3) nie zawierają uzasadnienia zawartych w nich żądań w stopniu umożliwiającym ich rozpoznanie - właściwy organ może pozostawić wniosek, skargę lub prośbę bez rozpoznania (art. 6 § 3 K.k.w.) Na podstawie przytoczonego art. 6 § 2 K.k.w., skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie, do których to organów zalicza się m.in. prezesa sądu lub upoważnionego sędziego, sędziego, sędziego penitencjarnego Z art. 6 K.k.w. wynika nadto, że przepisy K.p.a. nie mają w tej kwestii żadnego zastosowania. W tego rodzaju sprawach nie jest więc dopuszczalne dokonanie czynności materialno-technicznej, jaką jest wydanie zaświadczeń w oparciu o art. 217 K.p.a., a w konsekwencji nie jest również dopuszczalne podejmowanie postanowień o odmowie ich wydania, o których mowa w art. 219 K.p.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1945/15; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 127/10). Powyższe oznacza również, że przedmiot niniejszej skargi nie należy do właściwości sądów administracyjnych, ponieważ - w omawianym zakresie - nie sprawują one kontroli nad sposobem załatwiana składanych przez osadzonych w zakładach karnych skarg, wniosków i próśb. Jak już wspomniano, kwestie objęte żądaniem skarżącego są regulowane przepisami prawa karnego. W podsumowaniu stwierdzić należało, że skarga wniesiona do tutejszego Sądu jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu, albowiem w sprawie wniosku skarżącego o wydanie zaświadczenia Prezes Sądu Okręgowego w Opolu nie był organem administracji publicznej ani w znaczeniu ustrojowym, ani w znaczeniu funkcjonalnym. Występował natomiast w tej sprawie jako organ karny wykonawczy, co czynił na podstawie obowiązujących przepisów z zakresu prawa karnego. Nie miał zatem obowiązku wydania żądanego przez stronę zaświadczenia w trybie art. 217 K.p.a. Stąd też nie mógł pozostawać w bezczynności podlegającej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Mając powyższe na uwadze - na podstawie cyt. wcześniej art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.