VI SA/Wa 991/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę UZASADNIENIE Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej "organ", "NRA" lub "organ odwoławczy") uchwałą z dnia [...] lutego 2020 r., znak [...], po rozpoznaniu odwołania adw. M. K. (dalej "skarżący" lub "strona") od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej "ORA") z dnia [...] grudnia 2019 r., w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1184 z późn. zm.), dalej "p.o.a.", uchwaliło jednogłośnie w głosowaniu tajnym o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały. Do wydania uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący został wpisany na listę adwokatów uchwałą Prezydium NRA z dnia [...] kwietnia 2019 r. Nie złożył ślubowania, mimo dwukrotnego wyznaczenia mu terminu przez Dziekana ORA. ORA powiadomiła skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia go z listy adwokatów. Strona nie stawiła się jednak na wyznaczone posiedzenie i nie usprawiedliwiła swej nieobecności. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2019 r. ORA skreśliła stronę z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. wskazując, że pozostając na liście adwokatów pełniła jednocześnie funkcję komornika. W wyniku wniesionego odwołania, NRA utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ wskazał, że komornik "nie jest organem władzy sądowniczej ani nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości", to jednak pełniona przez niego funkcja publiczna sytuuje go jako osobę "zajmującą stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości". Tym samym zawód komornika mieści się w hipotezie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. W ocenie organu nie zasługuje na uwzględnienie fakt, że skarżący wykonywał zawód komornika jeszcze przed wpisem na listę adwokatów, ponieważ istotą przepisu jest wprowadzenie zakazu łączenia stanowisk w wymiarze sprawiedliwości z pozostawaniem na liście adwokatów, bez względu na chronologię zdarzeń, które doprowadziły do takiego stanu rzeczy. Organ odwoławczy wskazał również, że uzyskanie wpisu na listę adwokatów nie tylko potwierdza uprawnienie do wykonywania tego zawodu, ale również obliguje do jego podjęcia. Z treści p.o.a. należy wywieść wniosek, że wpis na listę adwokatów jest częścią postępowania ukierunkowanego na podjęcie czynności zawodowych adwokata, a nie stworzeniem odrębnego statusu bez dalszych obowiązków zawodowych wpisanej osoby. Tytuł adwokata podlega ochronie prawnej bez względu na fakt wykonywania zawodu, a możliwość posługiwania się nim przez osobę pełniącą aktywnie funkcję komornika naraża ten tytuł na szwank poprzez stworzenie konfliktu interesów. Organy samorządu adwokackiego sprawując pieczę nad adwokaturą w interesie publicznym mają obowiązek zapobiegania sytuacjom, w których mogłoby dojść do nadużycia tytułu adwokata i choćby nieumyślnego wprowadzenia w błąd osób mających kontakt z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości. Organ podkreślił, że nie ma znaczenia, czy osoba figurująca na liście adwokatów wykonuje ten zawód, abstrahując nawet od istotnej przecież okoliczności, że utrzymywanie podwójnego statusu zawodowego bez zamiaru rozpoczęcia praktyki adwokackiej stwarza nieakceptowany z racji deontologicznych stan fikcji. Na uchwałę organu skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: 1. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym uznaniu, iż komornik sądowy jest stanowiskiem w organach wymiaru sprawiedliwości lub organach ścigania, a w konsekwencji błędne uznanie, iż ORA była uprawniona do skreślenia skarżącego z listy adwokatów; 2. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym uznaniu, iż przepis ten znajduje również zastosowanie do sytuacji, w których zawód komornika sądowego był wykonywany przed wpisem na listę adwokatów, podczas gdy prawidłowa wykładnia normy implikuje wniosek, iż podstawą skreślenia jest objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości już po wpisie na liście adwokatów; 3. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym uznaniu, iż sankcję przewidzianą w przepisie można zastosować do komornika, który nabył prawo do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje, tj. nie złożył ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej, gdy tymczasem z dyspozycji normy prawnej wynika, iż skreśleniu podlegają jedynie osoby wykonujące jednocześnie zawód adwokata oraz obejmujące stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania; 4. art. 74 p.o.a. poprzez błędne niezastosowanie przepisu i uznanie, że w niniejszej sprawie istnieją podstawy do skreślenia z listy adwokatów pomimo, iż w dacie wpisu na listę adwokatów skarżący pełnił funkcję komornika sądowego i okoliczność ta nie stanowiła przeszkody do wpisu. Brak było zatem podstaw do skreślania z listy adwokatów na podstawie tych samych okoliczności, które były znane w dacie podjęcia uchwały o dokonaniu wpisu na listę adwokatów; 5. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez błędne zastosowanie przepisu i uznanie, że ORA miała podstawy do skreślenia strony z listy adwokatów; 6. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 256), dalej "k.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy wadliwej uchwały ORA w sytuacji, gdy istniały oczywiste podstawy do jej uchylenia. Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie obu uchwał oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 t.j ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)- dalej "p.p.s.a." Oceniając zaskarżoną uchwałę w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2019 r. ORA skreśliła skarżącego, z listy adwokatów [...] Izby Adwokackiej na podstawie art.72 ust.1 pkt 4 p.o.a. zaś Prezydium NRA zaskarżoną do Sądu uchwałą postanowiło utrzymać w mocy rozstrzygnięcie ORA. W ocenie Sądu jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały, rozstrzygnięcie merytoryczne poprzedzone zostało analizą całokształtu materiału dowodowego, który nie wymagał uzupełnienia i pozwalał na prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy. Skarżący nie podniósł przy tym konieczności dopuszczenia dowodów innych, niż te, które zostały zgromadzone w toku postępowania ani nie wskazał jakichkolwiek okoliczności faktycznych, których ustalenie byłoby jego zdaniem konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art.. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Skarżący podnosi w skardze, że przepis ten dotyczy przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości. Zatem w ocenie skarżącego, skreślenie z listy adwokatów następuje wówczas, gdy po wpisie na listę, adwokat objął stanowiska wymienione w art.72 ust.1 pkt 4 p.a. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Kwestia ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyrokach II GSK 1899/11 lub II GSK 302/12 , w których wyrażono jednoznaczny pogląd, iż zarówno wykładnia celowościowa, jak i systemowa prowadzą do odmiennego wniosku niż ten, który prezentuje skarżący i wskazują, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów. Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądy prezentowane w powyższych wyrokach w pełni podziela a zawarte w nich tezy przytoczy niżej jako własne. Wskazać należy, iż status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujących tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe. W ustawie sytuacja prawna osób wpisanych na listę a niewykonujących zawodu adwokata – nie została w sposób wyraźny określona. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku. Ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to znaczy takiej, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska. Poprzestanie jednak na tej wykładni, w świetle wcześniejszych wywodów, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych sytuacji. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie. Wobec powyższego prawidłową wykładnię art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. zaprezentował organ w zaskarżonej uchwale. Skreśleniu z listy adwokatów podlegają bowiem zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na te listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich. W ocenie Sądu ratio legis normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Stąd też odwoływanie się jedynie do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. jest niewystarczające, a wykładnia celowościowa i systemowa prowadzą do wniosku, iż ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji członka Izby Adwokackiej, który po wpisaniu go na listę obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i sytuacji członka adwokatury, który takie stanowisko zajmował, ale z niego nie zrezygnował po uznaniu za dokonany wpisu na listę adwokatów. Za bezzasadne również należało uznać zarzuty skarżącego, w zakresie uznania w zaskarżonej do Sądu uchwale, komornika za organ wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. W ocenie Sądu status prawny komornika powinien być określony w odniesieniu do organizacyjnej specyfiki wykonywania tej funkcji przy sądzie rejonowym, a więc organizacyjnego i funkcjonalnego powiązania komornika z organami wymiaru sprawiedliwości. Komornik działa przy sądzie rejonowym, prezes właściwego sądu nadzoruje jego działalność, sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika. Usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Decydujące znaczenie ma tu jednak specyfika wykonywania zawodu komornika (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2007 r., II GSK 128/07). Warto tez przytoczyć tezy Trybunału Konstytucyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn.. akt K 5/02, w którym Trybunał stwierdził, że "(...) komornik sądowy jest organem państwa powołanym do wykonywania orzeczeń sądowych w drodze przymusowej egzekucji świadczeń pieniężnych i niepieniężnych a także wykonywania innych czynności określonych w ustawach, posiadającym — w ramach wykonywania swoich zadań — władcze kompetencje wobec innych podmiotów stosunków prawnych. Zatem uznanie komornika za funkcjonariusza publicznego, działającego przy sądzie rejonowym oznacza, że egzekucja sądowa w sprawach cywilnych jest aktem władzy publicznej, a zatem komornik co prawda nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, ale wykonuje czynności egzekucyjne jako szczególnego rodzaju funkcje państwa w obszarze wymiaru sprawiedliwości. Pełniona przez niego funkcja publiczna sytuuje go jako osobę "zajmującą stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości". W konsekwencji podzielić należy, stanowisko organów orzekających w sprawie, iż funkcjonalnie status prawny komornika sądowego mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Zgodnie natomiast z art. 58 Kodeksu Etyki Adwokackiej, w brzmieniu nadanym uchwałą Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2016 roku, nr [...], w którym postanowiono, że adwokatowi nie wolno brać udziału w czynnościach egzekucyjnych, z którymi wiąże się użycie środków przymusu bezpośredniego, a prowadzenie czynności egzekucyjnych jest istotą wykonywania zawodu komornika, jednoczesne utrzymywanie statusu adwokata i komornika jest nieakceptowalne z punktu widzenia zasad etyki zawodu adwokata. Brak jest również uzasadnienia dla uznania za zasadny, postawionego w skardze zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie art.74 p.o.a. Art. 74 prawa o adwokaturze (umieszczony w dziale VI "Skreślenie z listy adwokatów") upoważnia okręgową radę adwokacką do skreślenia z listy adwokatów w związku z czynami popełnionymi przed wpisaniem na listę, jeżeli czyn ten nie był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili wpisu, a stanowiłby przeszkodę do wpisu. Przepis ten ma istotne znaczenie dla adwokatury, gdyż umożliwia jej organom usunięcie z adwokatury osób nie spełniających ustawowo określonych wymagań. Nie dotyczy to osób, które popełniły czyn w rozumieniu prawa karnego, gdyż taki czyn z reguły powoduje odmowę wpisu, lecz chodzi o takie postępowanie lub zachowanie, które w ocenie organów korporacyjnych, gdyby było im znane przed dokonaniem wpisu na listę, byłoby potraktowane jako czyn stanowiący przeszkodę do wpisu. Ocena ta powinna być wynikiem wykładni art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze, który stanowi, że "Na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata". Wykonywanie zawodu komornika, w chwili wpisu na listę adwokatów, nie może być traktowane w wyżej przedstawionych wyżej kategoriach. Przepis ten nie obejmuje swoją dyspozycją sytuacji, wpisu na listę adwokatów, kandydata wykonującego zawód komornika. Brak rezygnacji ze stanowiska komornika, po wpisie na listę adwokatów zostało usankcjonowane w art.74 ust.1 pkt 4 p.o.a. Z tych względów art.74 p.o.a. nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.