II SA/Po 34/20

SENTENCJA Dnia 5 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. L. i J. L. na akt Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie zapewnienia bezpłatnego transportu ucznia do szkoły I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Wójta Gminy solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...]zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] października 2019 r. J. L. i J. L. w powołaniu na art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 1148; dalej: "u.p.o."), wystąpili do Wójta Gminy z wnioskiem o organizację przez Wójta bezpłatnego dowozu K. L., ucznia Szkoły [...] do [...], wchodzącej w skład Specjalnego Ośrodka [...] w [...], do tej placówki. W odpowiedzi na wymieniony wniosek Wójt Gminy pismem z dnia [...] listopada 2019 r. wskazał, że K. L. został zakwalifikowany do odbywania zajęć w Ośrodku [...] w [...] położonym 5 km od [...], który to ośrodek spełnia wszelkie wymogi do prowadzenia zajęć z tym uczniem. Dlatego też organ odmawia dowożenia K. L. do Specjalnego [...] w [...] i pokrywania kosztów z tego tytułu. Pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. J. i J. mał. L. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na czynność Wójta Gminy polegającą na odmowie zorganizowania dowozu K. L. do Specjalnego [...] w [...], wnosząc o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, a także zasądzenie zwrotu kosztów sądowych poniesionych przez skarżących, w tym kosztów zastępstwa procesowego ustalonego według norm przepisanych. Zaskarżonej czynności zarzucili naruszenie prawa materialnego, tj. art. 39 ust. 4 pkt 1 oraz art. 127 ust. 7 u.p.o. poprzez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że na "bliskość" szkoły, ośrodka składa się nie tylko element położenia geograficznego (a więc odległość placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka), ale również element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Drugi z tych elementów powinien być oceniany indywidualnie w świetle orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego (lub orzeczenia o niepełnosprawności danego dziecka). Zatem "najbliższą" szkołą będzie tylko taka szkoła lub ośrodek pozwalający jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem najpełniej dostosowanym do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. Odnosząc się do stanowiska organu, że najbliższą szkołą dla K. L. jest Ośrodek Rehabilitacyjno[...] w [...] skarżący wskazali, że ta placówka niepubliczna (prowadzona przez Fundację [...]) działa dopiero od 2014 r. Z zamieszczonych na stronie internetowej tej fundacji danych nie wynika, aby wskazany ośrodek specjalizował się w opiece nad uczniami z autyzmem. Tymczasem Specjalny [...] w [...] jest wyspecjalizowanym ośrodkiem umożliwiającym realizację obowiązku szkolnego dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym, znacznym i głębokim, a także ze sprzężonymi niepełnosprawnościami. Placówka posiada odpowiednią bazę, opiekę lekarską oraz wykwalifikowaną kadrę specjalistów. Dzieci i młodzież objęte są terapiami zgodnie z indywidualnym programem edukacyjno-terapeutycznym. Głównym zadaniem Ośrodka jest przygotowanie wychowanków, w miarę ich możliwości, do samodzielnego udziału w życiu społecznym poprzez integrację ze środowiskiem i zapewnienie warunków wszechstronnego rozwoju. Skarżący wskazali również, że dla rozwoju dziecka korzystne jest zachowanie ciągu edukacyjno-terapeutyczno-rehabilitacyjnego w jednej placówce, z tymi samymi znanymi dzieciom nauczycielami, w tym samym bezpiecznym miejscu, począwszy od wczesnego wspomagania dziecka poprzez kolejne etapy, aż do ukończenia 24 roku życia. Syn jest natomiast wychowankiem [...] w [...] od 2017 r. Obecnie uczęszcza do klasy II Szkoły [...]. Oczekiwana przez organ zmiana szkoły oznaczałaby, że w życiu syna musiałaby nastąpić kolejna zmiana. Tymczasem ma on ogromne trudności adaptacyjne, znacznie zachwiany rozwój społeczno-emocjonalny oraz tendencje do izolowania. Obecnie zaczął nawiązywać relacje i inicjować kontakty z rówieśnikami. Pozostało mu już tylko 1,5 roku do zakończenia edukacji i zmiana na tym etapie nie jest wskazana. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wskazał, że jeżeli dowożenia dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Okoliczność ta nie ma jednak nic wspólnego z oceną wyboru ośrodka dla dziecka ze względu na jego potrzeby. Skoro Poradnia [...] orzekła, że K. L. został zakwalifikowany do kształcenia w ośrodku o profilu, jakim w pełni dysponuje [...] w [...] i zapewnia on dostateczną opiekę i wychowawstwo w zakresie kształcenia osoby z niepełnosprawnością sprzężoną, to odpowiedź organu, która była przedmiotem skargi, była w pełni uzasadniona. Syn skarżących ma orzeczoną niepełnosprawność umysłową w stopniu umiarkowanym oraz autyzm. Jak wynika z informacji Dyrektora [...] w [...], są to rodzaje niepełnosprawności, których pokonywanie jest na porządku dziennym w tym ośrodku. Organ podkreślił również, że rodzice dziecka mogą jedynie domagać się skierowania dziecka do ośrodka najlepszego w ich przekonaniu (i tu należy zgodzić się, że nie może decydować kryterium odległości), ale ocena w tym zakresie należy przede wszystkim do Poradni [...]. Organ przed zajęciem stanowiska wyrażonym w piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. konsultował natomiast niniejszą sprawę z Dyrektorem [...] w [...], który potwierdził możliwość pełnego realizowania zajęć K. L. zgodnie z wytycznymi Poradni [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Podstawą prawną zaskarżonego aktu jest art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o., zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia. Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest sposób interpretowania przesłanki bliskości szkoły względem miejsca zamieszkania ucznia. Zdaniem organu, którego akt zaskarżono, najbliższą szkołą dla syna skarżących w rozumieniu cytowanego przepisu jest bowiem Ośrodek [...] w [...], natomiast skarżący stoją na stanowisku, że organ jest zobowiązany zorganizować bezpłatny dowóz K. L. do Specjalnego [...] w [...]. W kontekście powyższego podkreślić należy, że według utrwalonej linii orzecznictwa pojęcia "bliskości" użytego w art. 39 ust. 4 pkt 1 u.o.ś. nie powinno się utożsamiać w prosty sposób z geograficzną bliskością jakiejkolwiek szkoły – odpowiednio szkoły podstawowej lub szkoły ponadpodstawowej – w stosunku do miejsca zamieszkania dziecka. Należy natomiast mieć na uwadze szczególne okoliczności danego przypadku i przez pojęcie "najbliższej szkoły" rozumieć najbliższą placówkę oświatową, która może zapewnić dziecku metody pracy i nauki, dostosowane do stopnia jego niepełnosprawności. Na bliskość zatem, o której mowa w art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o., składają się więc zarówno element położenia geograficznego (odległość szkoły od miejsca zamieszkania), jak i element posiadania przez daną placówkę oświatową warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element powinien być oceniany indywidualnie, w oparciu o wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności danego dziecka. Szkołą najbliższą, o której mowa w omawianym przepisie, jest w tej sytuacji tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą. Obowiązkiem gminy jest więc zapewnienie bezpłatnego dowozu dziecka niepełnosprawnego do najbliższej placówki jego miejscu zamieszkania lub zwrotu kosztów dowozu dziecka przez rodziców do takiej placówki edukacyjnej, która realizuje zawarte w orzeczeniu zalecenia o potrzebie kształcenia specjalnego (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 808/17, dostępny pod adresem www.orzeczenia,nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że w znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniu z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego K. L., Zespół [...] w [...] w punkcie 3 zaleceń wskazał, że uczeń może realizować naukę w: specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, szkole specjalnej, szkole ogólnodostępnej z oddziałami specjalnymi, szkole integracyjnej, szkole ogólnodostępnej z oddziałami integracyjnymi, szkole ogólnodostępnej. Biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg edukacji, za najkorzystniejszą formę kształcenia Zespół Orzekający uznał specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, gdzie uczeń będzie mógł kontynuować naukę korzystając jednocześnie ze specjalistycznych oddziaływań wychowawczych i terapeutycznych. Co przy tym istotne, orzeczenie zostało sporządzone według wzoru stanowiącego załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1743). Zgodnie z § 13 ust. 2 lit. b tego rozporządzenia, w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego zespół określa wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego, poczynając od najkorzystniejszej dla dziecka lub ucznia formy kształcenia specjalnego w szkole (oddziale) ogólnodostępnej, integracyjnej lub specjalnej - w przypadku uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Powyższe znalazło wyraz we wzorze formularza, w którym wskazano, że w pkt 3 zaleceń "należy określić wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego, poczynając od najkorzystniejszej dla dziecka lub ucznia, według Zespołu Orzekającego, formy kształcenia specjalnego, wraz z uzasadnieniem. W § 2 powołanego rozporządzenia wskazane zostały przy tym formy placówek, w których organizuje się kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów niepełnosprawnych, tj. przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze oraz ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze. Z § 2 ust. 1 pkt 4 wynika przy tym, że szkoły dzielą się na określone typy: ogólnodostępne, ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi, integracyjne, ogólnodostępne z oddziałami specjalnymi oraz specjalne, w tym szkoły specjalne przysposabiające do pracy. Z powyższego wynika, po pierwsze, że placówka, do której bezpłatny dowóz ma zapewnić organ, musi przybierać formę kształcenia wskazaną w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, a w przypadku wskazania przez Zespół Orzekający określonych typów tej formy kształcenia, również ten typ. Po drugie, kolejność wymienionych w orzeczeniu możliwych form kształcenia specjalnego nie jest przypadkowa, albowiem Zespół Orzekający jest zobowiązany wskazać formę najkorzystniejszą dla dziecka lub ucznia. Z akt sprawy nie wynika, jaką formę kształcenia przyjął Ośrodek [...] w [...]. Tym niemniej, z ogólnodostępnego Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych Systemu Informacji Oświatowej prowadzonego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wynika, że jest to ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy, tj. placówka wskazana w § 2 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia. Natomiast, jak już powyżej wskazano, zgodnie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego K. L. może realizować naukę w: specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym (§ 2 pkt ust. 1 pkt 7 rozporządzenia), szkole specjalnej (§ 2 ust. 1 pkt 4 lit. e rozporządzenia), szkole ogólnodostępnej z oddziałami specjalnymi (§ 2 ust. 1 pkt 4 lit. d rozporządzenia), szkole integracyjnej (§ 2 ust. 1 pkt 4 lit. c rozporządzenia), szkole ogólnodostępnej z oddziałami integracyjnymi (§ 2 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia), szkole ogólnodostępnej (§ 2 ust. 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia). W tej sytuacji wskazana przez Wójta placówka w ogólnie nie jest formą kształcenia specjalnego, którą wskazał Zespół Orzekający w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego syna skarżących. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji o uchyleniu zaskarżonego aktu, albowiem został on podjęty z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. Ponownie rozpatrując wniosek skarżących organ winien mieć na uwadze rozważania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, w szczególności dotyczące określonych form kształcenia i typów placówek. Przy ocenie wniosku winien ponadto rozważyć okoliczność wskazywania przez Zespół Orzekający najkorzystniejszej formy kształcenia specjalnego dla danego ucznia. O kosztach postępowania zasądzonych od organu solidarnie na rzecz skarżących, na które składa się kwota [...]zł tytułem opłaty sądowej od skargi oraz kwota [...]zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt 2 zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] października 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.