IV Ka 93/26

<p>Sygn. akt IV Ka 93/26</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Tytułem wstępu Sąd wyjaśni powody odstąpienia od sporządzenia uzasadnienia na formularzu. Sporządzanie uzasadnienia na formularzu wymusza wielokrotne powtarzanie tych samych kwestii, względnie odwoływanie się do różnych rubryk formularza, zmuszając czytelnika do wielokrotnego wertowania tekstu w poszukiwaniu odniesień, czyniąc z tego dokumentu zawiłą szaradę. Dlatego Sąd Okręgowy odstąpił od sporządzenia uzasadnienia na formularzu, gdyż sporządzenie go w tej formie byłoby nieczytelne dla stron i nie zapewniłoby pełnej transparentności, a tym samym swobodnej realizacji prawa do obrony naruszając prawo stron do rzetelnego procesu. Ma to również oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( <em> <!-- -->por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2021 roku w sprawie III KK 77/21, opubl. Legalis</em>).</p> <p>Apelacja prokuratora jest bezzasadna, aczkolwiek doprowadziła do zmiany wyroku przez uzupełnienie podstawy prawnej orzeczenia o środku karnym w postaci zakazu powadzenia pojazdów mechanicznych.</p> <p>Sąd Rejonowy prawidłowo zastosował tzw. rozproszoną kontrolę konstytucyjną, albowiem trafnie uznał za niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 42;art. 42 § 3)">art. 42 § 3 kk</a> nakazujący zbliżone do automatycznego orzekanie dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Sąd Rejonowy słusznie powołał się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku SK 22/21 z dnia 4 czerwca 2024 roku. Sąd Okręgowy podziela pogląd zawarty w tym wyroku Trybunału Konstytucyjnego ( jak również wyrażony w zaskarżonym wyroku Sądu Rejonowego powołującym się na w/w orzeczenie TK), że przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 42;art. 42 § 3)">art. 42 § 3 kk</a> w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 178 a;art. 178 a § 4)">art. 178a § 4 ustawy – Kodeks karny</a>, jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 45;art. 45 ust. 1)">art. 45 ust. 1</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 42;art. 42 ust. 3)">art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a>.</p> <p>Ustawodawca wprowadzając ten przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ()">kodeksu karnego</a> w aktualnym brzmieniu przejął kompetencje władzy sądowniczej – z góry określił, jaka sankcja ma zostać wymierzona w razie wystąpienia określonych w przepisie okoliczności. Co więcej, ustawodawca sprowadził do wspólnego mianownika sprawców przestępstw materialnych o poważnych skutkach oraz przestępstwa formalnego, tym samym uniemożliwiając sądowi dostosowanie wymiaru środka karnego do charakteru naruszonego dobra oraz do następstw popełnionego czynu. Na etapie orzekania możliwość odstąpienia od wymierzenia dożywotniego zakazu przewidzianego w omawianym przepisie uzależniona jest wyłącznie od wystąpienia wyjątku opartego o pojęcia niejasne, nieprecyzyjne i niezrozumiałe.</p> <p>Do naruszenia wynikającego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 45;art. 45 ust. 1)">art. 45 ust. 1 Konstytucji</a> prawa do sądu dochodzi w sytuacji takiej jak w omawianym przepisie, gdy na podstawie aktu innej władzy sąd nie może w sposób swobodny – w granicach ustawy – ukształtować sankcji karnej za konkretne przestępstwo czy też dostosować wymiaru reakcji karnej do cech sprawcy, okoliczności czynu oraz do stopnia zawinienia, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 53;art. 53 § 1)">art. 53 § 1 k.k.</a> Ustawodawca, ograniczając możliwość wymierzenia rodzaju środka karnego, zdecydował się na nakierowanie jego wysokości w szczególności na cele w zakresie prewencji ogólnej w ujęciu negatywnym. Położenie nacisku na taką „odstraszającą” funkcję prawa karnego jest charakterystyczne dla państw niedemokratycznych, zaś w demokratycznym państwie prawnym może być traktowana jako racja dodatkowa, nie zaś główny powód działania wymiaru sprawiedliwości. Racjonalizowanie kary w oparciu o prewencję generalną w rozumieniu negatywnym (czyli funkcję odstraszającą) prowadzi do przedmiotowego traktowania człowieka. Ustawodawca nakazał tymczasem, w celu odstraszenia potencjalnych sprawców, orzeczenie środka karnego, który może przekroczyć swoją surowością stopień winy, o którym mowa w ostatnim zdaniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 53;art. 53 § 1)">art. 53 § 1 k.k.</a> Tym samym Sąd Okręgowy podziela pogląd Trybunału Konstytucyjnego ( oraz powołującego się na ten pogląd Sądu Rejonowego), że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 42;art. 42 § 3)">art. 42 § 3 k.k.</a> jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 45;art. 45 ust. 1)">art. 45 ust. 1</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 42;art. 42 ust. 3)">art. 42 ust. 3 Konstytucji</a>.</p> <p>Co prawda w/w orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ciągle nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw – ale jednocześnie <span class="underline"> <!-- -->zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 2)">art. 190 ust. 2 Konstytucji</a> orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 188)">art. 188</a> ( a do takich należy orzeczenie o niezgodności przepisu ustawy z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>) podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu </span>w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Skoro zatem – wbrew <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji</a> – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie jest niezwłocznie opublikowane, to <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->mamy do czynienia z „patem konstytucyjnym”, z którego jedynym wyjściem jest przejęcie tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy powszechne</span> </strong> <span class="underline"> <!-- -->. </span> </p> <p>Zatem <strong> <!-- -->Sąd Rejonowy nie naruszył prawa karnego materialnego powołując się na niezgodność jego przepisu z aktem wyższego rzędu, jakim jest <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucja</a> </strong>. Sąd Okręgowy aprobuje pogląd Sądu Rejonowego ( odwołującego się do w/w orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego) o niezgodności z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 42;art. 42 § 3)">art. 42 § 3 kk</a> w zakresie narzucenia sądowi obowiązku orzekania dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych z możliwością odstąpienia od takiego orzeczenia jedynie w wyjątkowych przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami ( cokolwiek to niejasne sformułowanie znaczy, bo jest tak nieprecyzyjne, że praktycznie niemożliwe do wykazania).</p> <p>Prokurator na rozprawie apelacyjnej podniósł dodatkowo zarzut rażącej niewspółmierności kary poprzez orzeczenie środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na 15 lat zamiast dożywotnio. Po pierwsze, taki zarzut należało podnosić w apelacji, niedopuszczalne jest podnoszenie nowych zarzutów po upływie terminu do jej wniesienia. Po drugie – niezależnie od powyższego – taki zarzut rażącej niewspółmierności kary ( środka karnego) i tak byłby chybiony. W tej sprawie wystarczające będzie orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych za czyn z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 178 a;art. 178 a § 4)">art. 178 a § 4 kk</a> na 15 lat, albowiem:</p> <dl> <dt></dt> <dd> <p>oskarżony prowadził jedynie motorower;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>oskarżony sam zaprzestał jazdy tym pojazdem;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>oskarżony przyznał się i okazał skruchę;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>karalność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 178 a;art. 178 a § 4)">art.178 a § 4 kk</a> wynika ze skazania za czyn z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 178 a;art. 178 a § 1)">art. 178 a § 1 kk</a> sprzed około 10 lat, które nie zatarło się tylko dlatego, że w innej sprawie ( też sprzed około 10 lat) nie doszło do wykonania środka kompensacyjnego ( wykazywał to Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku);</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>przez te ostatnie około 10 lat oskarżony nie wchodził w żaden konflikt z prawem;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>zakaz ten nie będzie biegł w czasie odbywania przez oskarżonego kary pozbawienia wolności, co realnie wydłuży czas jego stosowania;</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>ponadto orzeczenie takiego zakazu dożywotnio nie byłoby motywacyjne dla sprawcy – nie mając szans na odzyskanie uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych nie pracowałby nad sobą, aby zmienić swoją sytuację prawną w zakresie zatarcia skazania i faktyczną w zakresie ponownego uzyskania prawa jazdy.</p> </dd> </dl> <p>Z urzędu uzupełniono podstawę prawną rozstrzygnięcia z punktu 2 zaskarżonego wyroku o dyspozycję <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 42;art. 42 § 2)">art. 42 § 2 kk</a>, albowiem w razie odstąpienia od dożywotniego orzekania zakazu prowadzenia pojazdów podstawą orzeczenia zakazu powinien być <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 42;art. 42 § 3)">art. 42 § 3 kk</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 42;art. 42 § 2)">art. 42 § 2 kk</a>.</p> <p>W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymano w mocy.</p> <p>Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 624;art. 624 § 1)">art. 624 § 1 kpk</a> na zasadzie słuszności zwolniono oskarżonego od wydatków za postępowanie odwoławcze, albowiem to nie z jego powodu doszło do wniesienia apelacji.</p> </div>