II SA/Gl 1109/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2020r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej - k.p.a.) oraz art. 47 ust. 3 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 2 oraz art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 – dalej u.e.l.), po rozpatrzeniu sprawy z wniosku z dnia 18 marca 2020 r. [...], dotyczącego udostępnienia z rejestru PESEL danych spadkobierców po zmarłej D. R., odmówił udostępnienia żądanych danych. W uzasadnieniu wskazano m. in., że wnioskowane dane może uzyskać jedynie podmiot, który wykaże interes prawny. W polskim systemie prawnym nie obowiązuje system, w którym określone osoby, należące do najbliższych krewnych zmarłego, zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Skoro wierzyciel ma prawo dochodzić swoich wierzytelności od spadkobierców dłużnika, to najpierw muszą być oni ustaleni, a do tego właściwy jest sąd powszechny. Odwołanie w imieniu M. P. złożył jej pełnomocnik A. P., zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 46 ust. 2 u.e.l. i przyjęcie, że nie wykazano interesu prawnego w wydaniu żądnych informacji odnośnie danych zstępnych ww. spadkodawcy. Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano m. in., że M. P., reprezentowana przez pełnomocnika, radcę prawnego A. P., zwróciła się o: imię i nazwisko dzieci dłużnika (jego zstępnych), numery ich aktu urodzenia, aktualny adres zameldowania spadkobierców wskazanej we wniosku osoby. Niewątpliwym jest, iż wnioskodawczyni posiadała wierzytelność względem osoby, która następnie zmarła. Jednak powyższe samo w sobie nie może stanowić podstawy do udostępnienia danych potencjalnych spadkobierców zmarłej, bowiem – jak trafnie wskazał organ I instancji – w polskim systemie prawnym nie został przyjęty system, zgodnie z którym określone osoby, należące do najbliższych krewnych zmarłego, zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Tym samym nie można wykluczyć sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy, a z nim odpowiedzialność za długi spadkowe, przejdzie na inne osoby niż te, które w ustawie zostały zaliczone do kręgu spadkobierców ustawowych. Skoro zatem wierzyciel ma prawo dochodzić swoich wierzytelności od spadkobierców dłużnika, to najpierw muszą oni być ustaleni, a do tego właściwy jest sąd powszechny, nie zaś organ gminy. Organ odwoławczy nie podziela stanowiska wyrażonego w odwołaniu, zgodnie z którym wierzyciel, składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, jest obowiązany do wskazania danych potencjalnych spadkobierców. W razie, gdy krąg uczestników postępowania spadkowego nie jest w pełni ustalony, sąd z urzędu wzywa zainteresowanych do udziału w sprawie. Skargę na ww. decyzję złożyła przez pełnomocnika M. P., zaskarżając ją w całości. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. i przyjęcie, iż strona skarżąca nie wykazała interesu prawnego w wydaniu informacji odnośnie spadkobierców ustawowych ww. osoby zmarłej. W uzasadnieniu podano m. in., że we wniosku wskazano na uregulowanie art. 1025 Kodeksu cywilnego (dalej k.c.), zgodnie z którym strona ma uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych. Wnioskodawca musi uzyskać dane osób, które wchodzą w krąg spadkobierców ustawowych po dłużniku, które łączy węzeł pokrewieństwa ze spadkodawcą. Żaden przepis prawa nie obliguje wnioskodawcy do składania do sądu niekompletnego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Wnioskodawca, inicjując postępowanie spadkowe, zgodnie z uregulowaniem art. 6 k.c. i art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego, musi wskazać osoby będące spadkobiercami ustawowymi spadkodawcy, co więcej, będzie również musiał przedłożyć akt zgonu spadkodawcy i akty urodzenia spadkobierców, wykazując istnienie węzła pokrewieństwa, z którym art. 931 k.c. łączy dziedziczenie ustawowe, czyli następstwo prawne. Powyższy pogląd znalazł również potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 644/10, w którym Sąd potwierdził prawo wierzyciela do żądania i otrzymania odpisów skróconych aktów urodzenia osób wchodzących w krąg spadkobierców ustawowych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Podał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oparł się na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16 w zakresie udostępniania danych osobowych potencjalnych spadkobierców. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 3 i 6 k.p.a. decyzja zawiera m. in. oznaczenie strony lub stron, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzja organu I instancji wskazuje, że dotyczy ona wniosku "[...]" w zakresie udostępnienia z rejestru PESEL danych spadkobierców po ww. osobie zmarłej. Nie ma żadnych informacji, czy r. pr. A. P. działa we własnym imieniu, prowadząc sprawę własną w ramach Kancelarii (będąc także przedsiębiorcą), czy też jako pełnomocnik innej strony (ta nie jest w żaden sposób określona; oznaczono jedynie osobę zmarłą). W uzasadnieniu decyzji również tego nie sprecyzowano. Jako miejsce doręczenia rozstrzygnięcia wskazano (pod podpisem osoby upoważnionej do wydania decyzji) "[...]", bez wskazania strony. Decyzja administracyjna w obrocie prawnym funkcjonuje samodzielnie, więc wszystkie niezbędne elementy winny się w niej znaleźć. Nie wystarczy, że brakujące dane można ustalić na podstawie akt sprawy. Akta te nie są załącznikiem do decyzji. Wojewoda z kolei utrzymał w mocy tak sporządzone rozstrzygnięcie, pisząc że rozpatrzył sprawę z odwołania "M. P. reprezentowanej przez pełnomocnika - radcę prawnego A. P.". Organy winny zatem w pierwszej kolejności ustalić strony postępowania i prawidłowo oznaczyć je w decyzjach, tak by nie było w tym zakresie jakichkolwiek wątpliwości i by zostały spełnione wymagania z art. 107 §1 k.p.a. Istotne jest, czy dana osoba uczestniczy w postępowaniu jako strona, czy jej pełnomocnik. Różne są role procesowe takich osób, a interes prawny, upoważniający do udostępnienia danych z rejestru, winien wynikać z sytuacji faktycznej i prawnej konkretnego podmiotu. Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają zarzuty skargi. Kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania i by decyzje precyzyjnie, bez wątpliwości, określały ich adresatów. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (100 zł) i koszty zastępstwa procesowego (497 zł, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym uzasadniały przepisy art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.