II SA/Sz 160/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi IB. I T.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r. [...] ; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K solidarnie na rzecz skarżących I.B. i T. P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] października 2019 r. znak [...] w przedmiocie nakazania I. B. oraz T. P., wykonania urządzeń zapobiegających szkodom powstałym na działce nr [...] obręb S. gm. B. w terminie do dnia 29 lutego 2020 r. Zasadnicze ustalenia w sprawie są następujące. Wnioskiem z dnia 29 maja 2017 r. D. G. władająca działką [...] obr. S. zwróciła się do Wójta Gminy B. o interwencję w związku z podwyższeniem gruntu o ok.0,5 m na terenie działki nr [...] obręb S. i obawą spływu wód opadowych na jej działkę. Zawiadomieniem z dnia 5 czerwca 2019 r. organ I instancji na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a.") wszczął postępowanie w wyżej opisanej sprawie informując zarazem obie strony postępowania, tj. I. B. i T. P. - współwłaścicieli działki nr [...] i D. G. – właścicielkę działki nr [...] o terminie oględzin obu w/w działek. W toku postępowania organ I instancji, jako dowody w sprawie, zgromadził następujące dokumenty: - decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] grudnia 2002 r. znak [...] wydaną na rzecz I. B., ustalającą warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie na terenie działki nr [...] obr. S. budynku gospodarczego w ramach zabudowy zagrodowej oraz budowy oczka wodnego o pow. ok. 250 m2 i głębokości do 1,5 m; - projekt zagospodarowania terenu działki nr [...] w S. ; - zgłoszenie T. P. dotyczące budowy obiektów nie wymagających pozwolenia na budowę na terenie działki nr [...], obejmujące: utwardzenie placu o pow. 401 m2 na potrzeby własne rekreacyjne (tenis, koszykówka, siatkówka). W dniu 14 czerwca 2017 r. przedstawiciele organu I instancji dokonali oględzin działek: nr [...] i nr [...] obręb S. , przy współudziale ich współwłaścicieli, sporządzając na tą okoliczność 2 odrębne protokoły podpisane przez każdą ze stron i sporządzając zarazem dokumentację fotograficzną. Wnioskiem z dnia 19 czerwca 2019 r. T. P. i I. B. (dz.nr [...]) zwrócili się do Wójta Gminy B. o interwencję w sprawie bezprawnego podniesienia poziomu gruntu na działce nr [...] dokonanego przez D. G. i o wydanie orzeczenia obligującego D. G. do przywrócenia stanu poprzedniego. Powyższe działania D. G., jak wskazali wnioskodawcy, zaburza gospodarkę wodną na działkach sąsiednich. Pismem z dnia 29 czerwca 2017 r. organ wystąpił do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z zapytaniem czy na działce nr [...] i nr [...] inwestorzy prowadzili budowy zgodnie z uzyskanymi pozwoleniami na budowę oraz z projektami budowlanymi. Zawiadomieniem z dnia 5 lipca 2019 r. organ I instancji na podstawie art. 61 K.p.a. wszczął postępowanie z wniosku T. P. i I. B. władających działką [...] w sprawie podniesienia poziomu gruntu na sąsiedniej działce nr [...] obręb S. , będącej własnością D. G., informując o tym obie strony postępowania oraz proponując przedłożenie w terminie 14 dni stosownej dokumentacji (ew. propozycji), mającej na celu rozwiązanie zaistniałej sprawy. Pismem z dnia 10 lipca 2017 r. D. G. przedstawiła swoje stanowisko w sprawie zgłoszonej przez T. P. i I. B.. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. przesłał informacje dotyczące prawidłowości prowadzonych inwestycji w odniesieniu do uzyskanych pozwoleń na budowę i projektów budowlanych na obu w/w działkach. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak [...] organ I instancji połączył ww. dwie sprawy dotyczące podniesienia poziomu gruntów na działkach nr [...] i nr [...] obr. S. a następnie zwrócił się do stron o przedłożenie dowodów w sprawie. Organ I instancji, postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r., postanowił o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej - inż. Z. B., w zakresie stanu wód na działkach nr [...] i [...], w wyniku inwestycji polegającej na budowie kortu tenisowego wg zgłoszenia z dnia 3 lipca 2012 r. na działce nr [...], zawiadamiając o tym strony postępowania. Powyższy biegły sporządził opinię w dniu 24 kwietnia 2019 r. W treści opinii biegły wskazał, że zmiana ukształtowania terenu na działce [...] ma wpływ na pogorszenie stosunków wodnych na działce [...] zaś właściciele działki nr [...] nie wykonali na niej żadnych prac zmieniających ukształtowanie terenu i przed inwestycją na działce nr [...] mieli w miarę prawidłowe stosunki wodne. Biegły wskazał również, że obecnie, w okresie dużych opadów deszczu, na działce [...] powstaje rozlewisko wody. W pkt 6 powyższej opinii biegły wskazał zakres prac, których wykonanie przez współwłaścicieli działki nr [...] doprowadzi do poprawy stosunków wodnych na działce nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2019 r. znak [...] organ I instancji nakazał P. B. i T. P., współwłaścicielom działki nr [...], wykonanie w terminie do 29 lutego 2020 r. urządzeń zapobiegających szkodom powstałym w pasie terenu między ogrodzeniem kortu a ogrodzeniem z elementów betonowych poprzez: wykonanie rurociągu drenarskiego z rur perforowanych PVC o średnicy 160 mm z odprowadzeniem wody do studni zbiorczej o średnicy 1,0 m i głębokości 2,0 m; rurociąg należy posadowić na głębokości 1,40 – 1,30 m na podsypce żwirowej i obsypać żwirem na całej głębokości aż do poziomu terenu; wykonanie ekranu szczelnego z geomembrany, zagłębionego na głębokości 1,40 -1,50m w oparciu o elementy ogrodzenia betonowego. Powyższa decyzja została doręczona T. P. dnia 18 października 2019 r., I. B. dnia 29 października 2019 r. zaś D. G. dnia 17 października 2019 r. Jednocześnie decyzją z dnia [...] października 2019 r. znak [...] organ I instancji umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie z ww. wniosku T. P. i I. B. (dz.nr [...]). Dnia 23 października 2019 r. I. B. zapoznała się w siedzibie organu I z aktami niniejszej sprawy, jak też otrzymała opinię techniczną sporządzoną przez powołanego biegłego. Od w/w decyzji z dnia [...] października 2019 r. znak [...] odwołali się zobowiązani, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając jej: 1/ naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotnych wpływ na treść rozstrzygnięcia, w szczególności art. 10 § 1 i art. 81 K.p.a. poprzez niewyznaczenie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego jak też art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego poprzez bezzasadne uznanie, iż odwołujący się spowodowali zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. na działce nr [...] którą włada D. G.; 2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U.2020.310 j.t. ze zm.; dalej "u.p.w."), poprzez przyjęcie, iż jako współwłaściciele działki nr [...] dokonali zmiany stanu wody na gruncie oraz że zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiedniej działki nr [...] jak i art. 234 ust. 5 u.p.w. poprzez przyjęcie, cyt. "że skoro wniosek inicjujący niniejsze postępowanie wpłynął w dniu 29 maja 2017 r., to "brak jest podstaw do uwzględnienia sprzeczności prowadzonego postępowania na podstawie art.234 ust. 5 Prawa wodnego". W uzasadnieniu ww. zarzutów odwołujący zakwestionowali prawidłowość sporządzonej w sprawie opinii biegłego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ww. decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną niniejszej sprawy stanowią przepisy art. 234 u.p.w. Zgodnie z w/w przepisami właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł, ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie; zatem na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich (np. podwyższenia powierzchni działki), ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust. 3). W ocenie organu odwoławczego, jednoznaczne brzmienie w/w przepisów oznacza, iż aby wydać decyzję na podstawie art. 234 u.p.w. konieczne jest ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy). Ponieważ ustalenie opisanego wyżej związku przyczynowo - skutkowego, wymaga wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu, wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, geologii, co powoduje, że w postępowaniu dotyczącym uregulowania stosunków wodnych na gruncie, powszechnym jest dopuszczenie dowodu z opinii powołanego biegłego, a treść jego opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych dla sprawy ustaleń. Organ II instancji wskazał, że jak wynika z akt organu I instancji tej sprawy, organ I instancji powołał biegłego - mgr inż. Z. B. posiadającego uprawnienia Nr [...]/[...] w zakresie wodno - melioracyjnym m.in. do wykonywania stosownej opinii, celem ustalenia, czy podniesienie terenu działki nr [...] i budowa kortu tenisowego według zgłoszenia z dnia 31 lipca 2012 r., mogły wpłynąć na zmianę stanu wody na i na kierunek spływu wód opadowych. Biegły ten po przeprowadzeniu badań sporządził Opinię techniczną aktualną na dzień 24 kwietnia 2019 r., z której wynika m.in. iż: na terenie działki nr [...], na podstawie zgłoszenia z dnia 31 lipca 2012 r. wybudowano kort tenisowy o powierzchni przepuszczalnej z tworzywa sztucznego, o rzędnej 42,8 n.p.m. i do tej wysokości został również podniesiony teren aż do granicy z sąsiednią działką nr [...]. Istniejące obniżenie terenu przy granicy z działką nr [...] zostało zasypane poprzez nawiezienie ziemi warstwą od 0,50 do 0,60 m, co wynika z wykonanych pomiarów w dniu 29 marca 2019 r. Powyższe zasypanie obniżenia terenu spowodowało, że woda przy dużych opadach deszczu gromadzi się teraz tylko na działce nr [...], powodując jej nadmierne uwilgotnienie, czego dowodem jest pismo właścicielki działki nr [...] z dnia 29 maja 2019 r. Działka [...] w granicy z działką [...] jest ogrodzoną siatką na słupkach stalowych umocowanych w cokole betonowym pełnym, zagłębionym na głębokość 0,8 m, co wynika z relacji właścicieli. Cokół ten jest wyniesiony ok. 0,20 m ponad teren działki co utrudnia przepływ wody powierzchniowej na działkę, jednakże możliwa jest też penetracja wody poniżej cokołu. Biegły zaznaczył, iż w czasie wizji terenowej w dniach: 29 marca i 8 kwietnia 2019 r. nie zaobserwowano nadmiernego uwilgotnienia na działce nr [...] jednakże wynika to z powodu suchej wiosny, natomiast ślady okresowego podtopienia działki są widoczne w postaci roślinności i widocznych miejsc wcześniejszego zalegania wody. Jak wskazał ponadto organ odwoławczy, nie bez znaczenia pozostaje, iż działka nr [...] w granicy z działką nr [...] jest również ogrodzona i jest to ogrodzenie z elementów betonowych i jest zlokalizowane w odległości ok.0,8 m od płotu na działce nr [...]. Ogrodzenie to co prawda powstrzymuje napór gruntu z podniesionej działki nr [...], lecz nie powstrzymuje to przepływu wody gdyż ogrodzenie jest posadowione w słupach betonowych mocowanych na fundamentach punktowych, tym samym przenikanie wody w kierunku działki nr [...] jest możliwe. W konsekwencji, w ocenie biegłego, zmiana ukształtowania terenu na działce nr [...] ma wpływ na pogorszenie stosunków wodnych na działce nr [...] bowiem woda opadowa przy dużych opadach deszczu gromadziła się do tej pory na obu graniczących ze sobą działkach, natomiast obecnie woda ta zalega na niżej położonej działce nr [...], powodując jej nadmierne uwilgotnienie i okresowe podtapianie. Jak twierdzą właściciele działki nr [...], przed inwestycją na działce nr [...] mieli na swojej działce w miarę prawidłowe stosunki wodne, a obecnie w okresach dużych opadów deszczu na swojej działce mają rozlewisko wody. W podsumowaniu, biegły stwierdził, iż podniesienie terenu działki nr [...] spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla działek sąsiednich, czym został naruszony art. 234 ust. 1 i ust. 2 u.p.w. Odnosząc się do powyższych ustaleń biegłego, Kolegium wskazało, że szczegółowo przeanalizowało wykonaną przez biegłego Opinię techniczną dotyczącą zakłócenia stosunków wodnych na przedmiotowej działce nr [...], w tym zapoznało się ze wskazanymi przez biegłego działaniami poprawiającymi wyżej opisane stosunki wodne na w/w działkach. Jak argumentowało Kolegium, biegły wskazał, iż jedynym możliwym rozwiązaniem jest wykonanie przez właścicieli działki nr [...] urządzeń wodnych wskazanych na załączniku graficznym nr [...]: wykonanie w pasie terenu między ogrodzeniem kortu a ogrodzeniem z elementów betonowych rurociągu drenarskiego z rur perforowanych PVC o średnicy 160 mm z odprowadzeniem wód do wybudowanej betonowej studni zbiorczej, z której okresowo należy wypompować wodę, np. poprzez podlewanie trawnika lub uzupełnienie wody w oczku wodnym; dodatkowym zabezpieczeniem przed napływem wody w kierunku działki nr [...] jest wykonanie szczelnego ekranu z geomembrany, którą należy zagłębić na głębokości 1,50 m z oparciu o elementy ogrodzenia betonowego. Organ odwoławczy zauważył, iż na tle unormowania art. 234 u.p.w., ustawodawca przewidział następujące przesłanki jego zastosowania: zaistnienie zmiany stanu wody na gruncie, szkoda oraz związek przyczynowy pomiędzy tą zmianą, a szkodą. Jak wynika z opinii biegłego, w jej treści jednoznacznie wykazano ten związek przyczynowy. W ocenie Kolegium, stwierdzone w niniejszej sprawie powyżej opisane okoliczności dotyczące naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...], potwierdzają słuszność zarzutów wnoszonych przez jej właścicieli, co skutkuje koniecznością uznania, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Organu I instancji jest prawidłowe. Odnosząc, się do zarzutów odwołania, w tym m.in. o naruszeniu przez organ I instancji przepisów prawa procesowego, mających istotnych wpływ na treść rozstrzygnięcia, Kolegium nie podzieliło w/w zarzutów gdyż strony odwołujące się brały czynny udział w postępowaniu organu I instancji i były informowane o wszystkich jego czynnościach: zawiadomieniem z dnia 5 lipca 2017 r. zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania, pismem z dnia 6 czerwca 2018 r. organ zwrócił się do odwołujących się o dostarczenie dowodów na twierdzenie, iż nie zakłócili stosunków wodnych na sąsiednich gruntach; o powołaniu biegłego organ poinformował zawiadomieniem z dnia 22 marca 2019 r.; w dniach 27 marca 2019 r. i 23 października 2019r. I. B. zapoznawała się z zebranymi materiałami dowodowymi w sprawie składając o tym pisemne oświadczenia, znajdujące się w aktach sprawy; otrzymała sporządzoną przez biegłego opinię techniczną celem zapoznania się potwierdzając to w dniu 23 października 2019 r. Ponadto organ odwoławczy za niezasadny uznał zarzut w przedmiocie naruszenia przepisów art.234 ust. 3 i ust. 5 u.p.w. poprzez uznanie, że dokonane na gruntach działki nr [...] zmiany szkodliwie wpłynęły na grunty sąsiedniej działki nr [...]. Zmiany te zostały jednoznacznie wykazane przez powołanego biegłego w sporządzonej Opinii technicznej. Ustalenia w niej zawarte jednoznacznie wskazują na zaistnienie szkody na działce nr [...] na skutek robót wykonanych na działce odwołujących się, co upoważnia organ do zastosowania art. 234 u.p.w., przewidujący nałożenie obowiązków wyłącznie na właściciela gruntów, który dokonał zmian stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Skarżący zaskarżyli decyzję organu odwoławczego skargą wniesioną do tutejszego Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy B. i zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Skarżących solidarnie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili: 1) błąd w ustaleniach faktycznych, który doprowadził Samorządowe Kolegium Odwoławcze do ustalenia, że na terenie działki nr [...] (pas terenu między ogrodzeniem kortu, a ogrodzeniem z elementów betonowych) należącej do skarżących występują szkody; 2) naruszenie prawa procesowego - art. 7, 11, 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na: - niepodjęciu przez organ prowadzący postępowanie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością, w konsekwencji wydaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie błędnej opinii sporządzonej biegłego - mgr inż. Z. B., do której Skarżący nie mogli się odnieść, bowiem organ I instancji przed wydaniem merytorycznej decyzji nie poinformował ich o sporządzeniu opinii przez biegłego, a tym samym o zebraniu całości materiału dowodowego, które stanowiło podstawę orzekania; - niezebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; - nie odniesieniu się do wszystkich zarzutów i dowodów, które zostały sformułowane w odwołaniu; 3) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 234 ust. 3 u.p.w. poprzez przyjęcie, że Skarżący dokonywali takich zmian stanu wody na gruncie, które szkodliwie wpływają na działkę [...], mimo niewykazania żadnych szkód na sąsiednim gruncie oraz art. 234 ust. 5 u.p.w. poprzez niezastosowanie tego przepisu. Ponadto Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z załączonej do skargi opinii sporządzonej na zlecenie Skarżących przez W. M. specjalisty melioracji wodnych, na okoliczność wykazania błędów i nieprawidłowości w opinii sporządzonej na zlecenie organu I instancji, które to błędy dyskwalifikują tę opinię jako dowód w sprawie, mający wykazać spowodowanie przez Skarżących zmiany stosunków wodnych na działce nr [...]. W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżący przedstawili argumentację celem ich poparcia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie. Uczestnik postępowania, któremu doręczono zarówno odpis skargi z załącznikami jak i odpowiedź organu na skargę, po zapoznaniu się z aktami sprawy, zakwestionował prawidłowość przedłożonej przez Skarżących opinii i wskazał na dalsze zakłócenie stosunków wodnych na skutek działań Skarżących. Uczestnik postępowania przedłożył materiał zdjęciowy na poparcie podnoszonych twierdzeń. W piśmie procesowym z dnia 15 grudnia 2020 r. Uczestnik postępowania podtrzymał stanowisko w sprawie i zakwestionował zgodność ze stanem faktycznym oświadczeń przedłożonych przez Skarżących, tj. oświadczenia W. P. i M. O.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku dowodowego Skarżących w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z załączonej do skargi opinii sporządzonej, na zlecenie Skarżących, przez W. M. specjalistę melioracji wodnych, na okoliczność wykazania błędów i nieprawidłowości w opinii sporządzonej na zlecenie organu I instancji, Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wniosku Skarżących nie uwzględnił. W ocenie Sądu uszło uwadze Skarżących, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA z 2008 r., nr 2, poz. 31; uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSA WSA z 2010 r., nr 1, poz. 1, s. 29 uzasadnienia). Niewątpliwie zatem podstawowym kryterium sprawowania kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny jest kryterium zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Przedmiotem kontroli legalności jest przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej. Sąd administracyjny jest w zasadzie sądem kasacyjnym, orzekającym o zgodności albo niezgodności z prawem aktu lub czynności organu administracji. Gdyby zaistniała potrzeba dokonania ustaleń służących merytorycznemu rozstrzyganiu, sąd powinien wówczas uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego do uzupełnienia. Z wykładni językowej i systemowej cytowanych wyżej przepisów wynika, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do przeprowadzenia dowodu z opinii specjalisty z danej dziedziny na okoliczność ustaleń stanu faktycznego sprawy. Opinia taka jest bowiem innym środkiem dowodowym niż "dowód z dokumentu" w rozumieniu art. 106 § 3 P.p.s.a. Pomimo, że z formalnego punktu widzenia opinia ww. specjalisty stanowi dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a., to dowód taki nie może być przeprowadzony przez sąd administracyjny. Skoro bowiem ustawodawca w art. 106 § 3 P.p.s.a. nie wymienił innych niż dokumenty środków dowodowych, to brak podstaw do stosowania rozszerzającej wykładni art. 106 § 3 cytowanej ustawy i dopuszczenia możliwości prowadzenia przez sąd administracyjny postępowania dowodowego w zakresie szerszym niż dowody wymienione expressis verbis w tym przepisie (wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2007 r., II OSK 1051/06, ONSA i WSA z 2008 r., Nr 4, poz. 69; wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., II OSK 1595/04, LEX nr 489587). W ramach postępowania przed sądem administracyjnym przeprowadzenie dowodu z opinii specjalisty z danej dziedziny na okoliczność ustalenia stanu faktycznego sprawy jest zatem niedopuszczalne. Z tych powodów, należało uznać, że Sądowi znany jest cały materiał dowodowy znajdujący się w aktach administracyjnych, a ponadto przepis art. 106 § 3 P.p.s.a. nie daje wystarczających podstaw do dopuszczenia w postępowaniu sądoadministracyjnym dowodu z dokumentu, który ma charakter opinii biegłego. Przechodząc zatem do rozpoznania skargi Sąd wskazuje, że spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności nałożenia na Skarżących, jako władających działką nr [...] obręb S. gm. B., nakazu wykonania w terminie do 29 lutego 2020 r. urządzeń zapobiegających szkodom powstałym w pasie terenu między ogrodzeniem kortu a ogrodzeniem z elementów betonowym, tzn. wykonanie rurociągu drenarskiego z rur perforowanych PVC o średnicy 160 mm z odprowadzeniem wody do studni zbiorczej o średnicy 1,0 m i głębokości 2,0 m; rurociąg należy posadowić na głębokości 1,40 -1,30 m na podsypce żwirowej i obsypać żwirem na całej głębokości aż do poziomu terenu; wykonanie ekranu szczelnego z geomembrany, zagłębionego na głębokości 1,40 - 1,50m w oparciu o elementy ogrodzenia betonowego. Powyższy nakaz organy nałożyły na podstawie opinii technicznej aktualnej na dzień 24 kwietnia 2019 r. sporządzonej przez mgr inż. Z. B. w toku postępowania przez organem I instancji. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie zarówno przepisów postepowania jak i przepisów prawa materialnego. W zakresie naruszenia przepisów postępowania Skarżący powołali się na naruszenie przepisów art. art. 7, 11, 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegający m.in. na braku ustalenia zupełnego stanu faktycznego oraz de facto pozbawienia Skarżących obrony swoich praw w postępowaniu przed organem I instancji, a to z uwagi na uniemożliwienie zapoznania się z opinią biegłego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. W ocenie Sądu zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania okazały się w dużej mierze zasadne. Na wstępie Sąd zauważa bowiem, że zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak wynika z art. 10 § 2 K.p.a., organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Z powyższym unormowaniem ściśle związany jest, dotyczący postępowania wyjaśniającego, art. 81 K.p.a., stosownie do którego okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie oraz możliwości wypowiedzenia się co do dowodów, materiałów i żądań ciąży na organach administracji na każdym stadium postępowania, a zatem zarówno na organie pierwszej instancji, jak i na organie odwoławczym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2016 r., II OSK 2473/14, Lex Omega nr 2106669). Brak zawiadomienia strony o zakończeniu gromadzenia dowodów i możliwości odniesienia się do nich przed wydaniem decyzji oznacza ewidentne naruszenie dyspozycji art. 10 § 1 oraz art. 81 K.p.a. Sąd podkreśla ponadto, że w orzecznictwie wskazuje się, że realizacja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu powinna być udokumentowana w aktach sprawy poprzez potwierdzenie, że strona została pouczona o prawie zajęcia stanowiska wobec całości dowodów zawartych w aktach (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 czerwca 2017 r., II GSK 2753/15). Zastrzega się przy tym, że naruszenie przepisu art. 10 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie zawiadomienia strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składania wniosków (w tym wniosków dowodowych) oceniać należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2017 r.: II GSK 1840/15 oraz II GSK 1750/15). A zatem naruszenie tego przepisu może odnieść skutek wówczas, gdy wykazane zostanie iż uchybienie to uniemożliwiło stronie postępowania administracyjnego dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05; wyrok NSA z dnia 24 maja 2007 r., I GSK 4/07; wyrok NSA z dnia 1 lutego 2011 r., II OSK 1098/10 a także uchwała 7 sędziów NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04 dotycząca naruszenia art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej). Mając na uwadze okoliczności rozpoznawanej sprawy Sąd podkreśla ponadto, że należy mieć na uwadze i to, że z wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika, iż każda sprawa rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega, w wyniku wniesienia odwołania, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. W efekcie sprawa podlega dwukrotnemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu, co wiąże się dla organu z obowiązkiem dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Istotą postępowania odwoławczego nie jest wyłącznie kasacyjna kontrola zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, ale ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawy administracyjnej w granicach wyznaczonych rozstrzygnięciem decyzji organu pierwszej instancji (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.BECK 2004, s. 96). Zasada ta wyraża prawo do rozstrzygnięcia sprawy dwukrotnie, w dwóch organach. Dla jej realizacji konieczne jest, aby rozstrzygnięcia w obydwu instancjach zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano ponadto, że organ odwoławczy jest kompetentny do przeprowadzenia wyłącznie uzupełniającego postępowania dowodowego. Przeprowadzenie przez ten organ postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części narusza zasadę dwuinstancyjności. Każda sprawa powinna być nie tylko rozstrzygnięta, ale i rozpoznana, (co do istoty) przez dwa organy administracji różnych stopni. Tylko tak rozumiana zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego stwarza gwarancję realizacji praw i interesów stron (por. np. wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., IV SA 2058/97). Sąd szczególnie podkreśla, że przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego nie może zatem godzić w zasadę dwuinstancyjności. Jeżeli zakres uzupełniającego postepowania dowodowego wskazuje, że organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, przyjęcie koncepcji, że organ odwoławczy jest władny wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty, będzie prowadzić do sytuacji, w której sprawa byłaby rozstrzygana de facto w jednej instancji. To pozbawiałoby natomiast stronę postępowania prawa do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy przez dwa różne organy administracji. Byłoby więc równoznaczne z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.). W świetle bowiem zasady dwuinstancyjności nie może dojść do sytuacji, że większość faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zostałaby wyjaśniona dopiero w postępowaniu odwoławczym. Wobec zarzutów skargi Sąd wskazuje również, że w postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k. p. a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14.02.2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (zob. postanowienie SN z 4.04.2013 r., V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok SA w Katowicach z 13.06.2013 r., II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Natomiast ustanowiona w kodeksie zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu. Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu, która nabiera szczególnego znaczenia w postępowaniu, którego przedmiotem jest nałożenie na stronę postępowania określonych nakazów, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Warto zauważyć również, że zaufanie do organów władzy publicznej to przekonanie, że postępowanie administracyjne prowadzone jest zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa, że respektowane są uprawnienia jego uczestników, że organ wywiązuje się ze swoich obowiązków i dąży do sprawnego i efektywnego zakończenia sprawy. Przepisy art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. podkreślają służebną rolę organów administracji publicznej wobec Państwa i zarazem jego obywateli i innych podmiotów działających na jego obszarze. Od jakości prawnej działania tych organów zależy zatem autorytet samego Państwa i jego instytucji. Zasada zaufania uznawana jest za klamrę, która spina całość ogólnych zasad postępowania (por. Ż. Skrenty, Zaufanie obywateli do organów władzy publicznej w świetle orzecznictwa sądowego i poglądów doktryny, PWSZ IPiA Studia Lubuskie, Tom IX Sulechów 2013, s. 97-99). Obowiązek organu działania zgodnego z prawem (art. 6 k.p.a.) wynika z prawa do dobrej administracji wywodzonego z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasady sprawności i rzetelności działań instytucji publicznych (preambuła do Konstytucji RP) czy zasady dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP). Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd wskazuje, że w jego ocenie, doszło do naruszenia ww. przepisów postępowania. Zakres postępowania dowodowego niniejszej sprawy określają przepisy u.p.w. Stosownie do treści art. 234 ust. 1 u.p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. W myśl zaś art. 234 ust. 3 u.p.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W świetle przytoczonych przepisów zastosowanie art. 234 ust. 3 u.p.w. możliwe jest zatem po ustaleniu czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., II OSK 437/10). Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, która może wykraczać poza wiedzę pracowników organu. W takim przypadku koniecznym jest zatem przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Treść tej opinii stanowi bowiem materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem. A zatem opinia biegłego, na gruncie art. 234 ust. 3 u.p.w. stanowi w istocie główny dowód w sprawie i jest tym samym zasadniczą podstawą dla merytorycznego jej rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie Skarżący zarzucili, że de facto pozbawieni zostali możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed organem I instancji, albowiem rozstrzygnięcie tego organu dokonane zostało z pominięciem zawiadomienia Skarżących o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie przed wydaniem tej decyzji i złożenia wyjaśnień oraz wniosków. Powyższe było o tyle istotne, że w aktach sprawy znajdowała się ww. opinia biegłego, z której treścią Skarżący nie zostali zapoznani przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, a która stanowiła dowód istotny w sprawie, w oparciu o który organy obu instancji wydały zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie, dokonując na jej podstawie ustalenia stanu faktycznego sprawy. W związku z powyższym Skarżący pozbawieni zostali prawa do kwestionowania ww. opinii w toku postępowania przed organem I instancji, co jednocześnie skutkowało pozbawieniem Skarżących prawa do dwukrotnego rozpoznania sprawy, skoro uwagi do ww. opinii mogli oni wnieść dopiero na etapie postępowania przed organem odwoławczym. Sąd zauważa, że z akt sprawy wynika, że decyzja organu I instancji wydana została dnia [...] października 2019 r. i ekspediowana dnia 16 października 2019 r. Przed dniem wydania ww. decyzji organ nie wystosował do Skarżących zawiadomienia z art. 10 § 1 K.p.a. Powyższa decyzja doręczona została T. P. w dniu 18 października 2019 r. zaś I. B. dnia 29 października 2019 r. Ponadto I. B. zapoznała się z aktami sprawy w siedzibie organu I instancji w dniu 23 października 2019 r. a zatem zarówno po wydaniu jak i ekspediowaniu decyzji organu I instancji. Z akt sprawy wynika zatem, że organ I instancji ani nie przesłał Skarżącym ww. opinii biegłego, ani nie respektował prawa Skarżących do zapoznania się z jej treścią przed wydaniem decyzji w sprawie. Przy czym Sąd ponownie podkreśla, że opinia biegłego, na gruncie art. art. 234 ust. 3 u.p.w. stanowi w istocie główny dowód w sprawie i jest tym samym zasadniczą podstawą dla merytorycznego rozstrzygnięcia. Tym samym, w ocenie Sądu, doszło do ograniczenia praw Skarżących w tym zakresie w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Naruszono zatem art. 10 § 1 K.p.a. jak i art. 15 K.p.a. Należy bowiem zauważyć, że główny dowód w sprawie tj. opinia biegłego, będąca podstawą dla merytorycznego rozstrzygnięcia, była w toku postępowania odwoławczego kwestionowana przez Skarżących. Przypomnieć również należy, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, Wyjaśnienia jednak wymaga, że organ władny jest kontrolować opinię, jako dowód, bowiem stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polega ona ocenie jak każdy dowód. W sytuacji zaś, gdy treść opinii powoduje wątpliwości w zakresie logiczności, zupełności, spójności jej elementów możliwe jest negatywne dokonanie przez organ administracyjny oceny wartości dowodowej takiego opracowania. Wartość dowodową opinii biegłego w przedmiotowej sprawie pozytywnie ocenił organ II instancji, jednak w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ograniczył się w istocie do przytoczenia jej brzmienia i stwierdzenia, że dokonał jej szczegółowej analizy. Wszelkie zarzuty Skarżących zawarte w odwołaniu a podnoszone w zakresie ustaleń zawartych w ww. opinii zostały w istocie pominięte przez organ odwoławczy. Sąd wskazuje bowiem, że Skarżący zarzucili m.in.: - sprzeczność tezy dowodowej przyjętej przez biegłego przy wydaniu ww. opinii z tezą dowodową sprecyzowaną przez organ I instancji; - brak wskazania w opinii biegło na podstawie jakich obiektywnych dowodów i ustaleń faktycznych założył, że działka nr [...] jest podtapiana i zalewana, skoro w sprawie nie przeprowadzono bezpośrednich oględzin, w szczególności po opadach deszczu, które wykazywałyby na ww. okoliczności; - sprzeczność ustaleń zawartych w ww. opinii z jej treścią, albowiem biegły na str. 4 opinii wprost napisał, że "w dniach 29.03 i 8.04.2019 r. w czasie wizji terenowej nie zaobserwowano nadmiernego uwilgotnienia na działce [...]" – tłumacząc to suchą wiosną; - sprzeczność ustaleń biegłego z konkluzjami zawartymi w ww. opinii – "skoro biegły przyjął, że na granicy naszej działki oraz działki [...] .... zawsze zbierała się woda i teren był nadmiernie uwilgotniony i podtopiony, a naturalny spływ wody został przerwany przez inwestycje na działce Skarżących to tym samym brak podstaw do nałożenia nakazu wyłącznie na Skarżących; - brak rozważenia przez biegłego okoliczności, że to cokół umiejscowiony na działce nr [...] uniemożliwia naturalne spływanie wody z tej działki, zgodnie z ukształtowaniem terenu, co powoduje gromadzenie się wód opadowych, w tym nadmiernego uwilgotnienia czy też podtapiania; - brak kwestionowania przez właścicieli pozostałych działek sąsiadujących z działką Skarżących zaburzenia stosunków wodnych pomiędzy nieruchomościami, w sytuacji gdy działka nr [...] sąsiaduje z działką nr [...] jedynie na odcinku 10 m. Sąd zauważa również, że Skarżący załączyli do odwołania dowody z fotografii, które miały obrazować, że przy budowie kortu na gruncie Skarżących wykonano "prawidłowe i solidne odwodnienie, które zachowało dotychczasowe stosunki wodne na naszej działce, a tym samym na działkach sąsiednich, w tym o nr [...]". Zdaniem Sądu, mając na uwadze ww. zastrzeżenia Skarżących podnoszone w odwołaniu w odniesieniu do ww. opinii biegłego (która stanowiła główny dowód w sprawie i jest tym samym zasadniczą podstawą dla merytorycznego rozstrzygnięcia) uznać należało, że opinia ta jednak jest niespójna, skutkiem czego należało wyjaśnić zgłoszone do niej uwagi i zastrzeżenia. W ocenie Sądu wątpliwości tych organ odwoławczy ani nie wyjaśnił, ani nie ustosunkował się do nich. Z kolei organ I instancji, jak wynika z powyżej wskazanych okoliczności faktycznych, pozbawił Skarżących prawa do zakwestionowania powyższej opinii na etapie postępowania przed organem I instancji. Tym samym w ocenie Sądu organ odwoławczy naruszył również przepis art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Niezależnie od tego należy zaznaczyć, że organy również w uzasadnieniu wydanych decyzji, nie wskazały, dlaczego organ I instancji odstąpił od zasady wyrażonej w art. 10 § 1 K.p.a. Stwierdzając, że naruszenie art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 15, art. 107 § 3 K.p.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji (pkt I wyroku). O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 P.p.s.a. (pkt II wyroku). Wobec powyższego, organy rozpoznając sprawę ponownie zobowiązane są uwzględnić powyższe wskazania Sądu, zaś wydane rozstrzygnięcia uzasadnią w sposób wyczerpujący, czyniący zadość art. 107 K.p.a. Wszystkie przytoczone powyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA.