II GZ 340/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1547/19 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu zakładu pracy chronionej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 5 sierpnia 2020 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1547/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), odrzucił zażalenie Z. P. (dalej zwanego "Skarżącym") na postanowienie WSA z 16 września 2019 r. o odrzuceniu skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych. WSA wskazał, że pismami z 1 października 2019 r. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 16 września 2019 r. oraz wiosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zarządzeniem z 24 grudnia 2019 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wspomnianego zażalenia (w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia) przez nadesłanie jednego odpisu zażalenia w celu doręczenia organowi administracji. WSA stwierdził, że w terminie na uzupełnienie tego braku formalnego Skarżący nadesłał jedynie odpis wniosku z 1 października 2019 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, co nie może być uznane za wykonanie zarządzenia z 24 grudnia 2019 r. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie WSA z 5 sierpnia 2020 r., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 47 § 1 ppsa przez błędne uznanie, że nie doszło do uzupełnienia braków, w sytuacji kiedy Skarżący odpowiedział na wezwanie w wyznaczonym terminie i uzupełnił brak formalny zażalenia; 2. art. 2 Konstytucji RP przez stosowanie rażąco nadmiernego formalizmu i przez to naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego przez pozbawienie strony możliwości zaskarżenia postanowienia i merytorycznego zbadania sprawy nawet z powodu błędnego nazwania środka odwoławczego; 3. art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez zamknięcie drogi sądowej Skarżącemu do dochodzenia wolności lub praw z powodu ewentualnego błędu formalnego, co w sposób istotny ogranicza prawo strony do sądu. W uzasadnieniu Skarżący wskazał w szczególności, że zażalenie z 1 października 2019 r. i wniosek o przywrócenie terminu z 1 października 2019 r. zawierają identyczne treści na zasadzie 1 do 1, a różnią się jedynie tytułem. Należy zatem przyjąć, że nadesłany odpis zażalenia został błędnie oznaczony przez Skarżącego. Mylne oznaczenie pisma nie może jednak stanowić podstawy do odrzucenia pisma oraz przeszkody do nadania temu pismu biegu i rozpoznaniu go we właściwym trybie. Wobec tego odrzucenie zażalenia na postanowienie z 16 września 2019 r. było nieuzasadnione. Skarżący podkreślił, że na każde wezwanie Sądu udzielał wszelkich informacji i uzupełniał braki formalne pism w terminie. Zwrócił też uwagę, że z akt sprawy wynika, że jest ciężko chory (rak krwi), a choroba uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie, tym bardziej, że nastąpił jej progres. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w nim wskazane. W tej sprawie istota sporu (na obecnym etapie postępowania) sprowadza się do tego, czy WSA zgodnie z prawem odrzucił zażalenie Skarżącego na postanowienie WSA z 16 września 2019 r., uznając że Skarżący nie uzupełnił braku formalnego tegoż zażalenia, ponieważ mimo wezwania nie nadesłał odpisu zażalenia z 1 października 2019 r., lecz odpis wniosku z 1 października 2019 r. o przywrócenie terminu. Z art. 176 § 2 w zw. z art. 197 § 2 ppsa wynika, że zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony, a zatem musi zostać do niego załączony odpis dla strony przeciwnej (zob. art. 47 § 1 ppsa). W razie dostrzeżenia takiego braku, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia zażalenia (zob. art. 177a w zw. z art. 197 § 2 ppsa). Zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny (zob. art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa). W okolicznościach tej sprawy nie można uznać, że sposób procedowania WSA w przedmiocie uzupełniania braków formalnych zażalenia z 1 października 2019 r. był właściwy, a w konsekwencji – że niedokładne wykonanie przez Skarżącego zarządzenia z 24 grudnia 2019 r. uprawniało WSA do odrzucenia wspomnianego zażalenia. Jak wynika z akt sądowych, po doręczeniu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi Skarżący złożył dwa pisma z 1 października 2019 r.: zażalenie na postanowienie z 16 września 2019 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zarządzeniem z 9 października 2019 r. Przewodniczący – Sędzia sprawozdawca nakazał poinformować Skarżącego, że "czynności polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez skarżącego terminowi procesowemu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, jak i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw". Biorąc to pod uwagę Przewodniczący – Sędzia sprawozdawca w przywołanym zarządzeniu polecił, żeby zwrócić się do Skarżącego o sprecyzowanie w terminie 7 dni, który z wzajemnie wykluczających się wniosków popiera: czy zamiarem Skarżącego było wniesienie zażalenia na postanowienie WSA z 16 września 2019 r. o odrzuceniu skargi, czy też złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełniania braków formalnych skargi. Co istotne, w opisywanym zarządzeniu polecono poinformować Skarżącego, że w przypadku nieudzielenia odpowiedzi we wskazanym terminie, WSA uzna, że zamiarem Skarżącego było złożenie zażalenia na postanowienie WSA z 16 września 2019 r. o odrzuceniu skargi. W odpowiedzi na wezwanie zawarte w zarządzeniu z 9 października 2019 r. Skarżący wyjaśnił, że dwa wnioski napisał z ostrożności procesowej, ponieważ nie ma odpowiedniej wiedzy prawniczej. Ponadto - wykonując wezwanie WSA - Skarżący sprecyzował, że jego zamiarem było złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i jednocześnie usprawiedliwienie, dlaczego do uchybienia doszło i nastąpiło to bez winy Skarżącego. Po tych wyjaśnieniach WSA rozpoczął procedowanie wniosku Skarżącego z 1 października 2019 r. o przywrócenie terminu (Przewodniczący Wydziału wydał w listopadzie 2019 r. w tym zakresie szereg zarządzeń). Jednakże w dniu 24 grudnia 2019 r. Przewodniczący Wydziału wydał również zarządzenie, aby zarejestrować zażalenie Skarżącego z 1 października 2019 r. na postanowienie z 16 września 2019 r. oraz aby wezwać Skarżącego do uzupełnienia braku formalnego tegoż zażalenia, przez nadesłanie odpisu zażalenia w celu doręczenia organowi administracji. Zgodnie z art. 6 ppsa sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Wskazówki i pouczenia, o których mowa w art. 6 ppsa, powinny dotyczyć tego, jakie czynności procesowe powinny zostać w sprawie podjęte, w jaki sposób i w jakim terminie powinny zostać usunięte stwierdzone przez sąd ich wadliwości, jakie są następstwa nieusunięcia wad i braków w terminie oraz jakie skutki prawne pociągnie za sobą podjęcie określonych czynności (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OSK 70/06 – treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z zasady przewidzianej w art. 6 ppsa w orzecznictwie wyprowadzany jest także obowiązek jasnego i precyzyjnego formułowania wezwań o usunięcie braków czynności procesowych, zaś z wezwania strony do usunięcia braków formalnych pisma, które budzi wątpliwości co do jego treści, nie można wyprowadzać skutków niekorzystnych dla strony (zob. M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 6, a także powołane tam orzecznictwo). Mając na uwadze wskazaną wyżej sekwencję czynności procesowych, należy uznać, że w postępowaniu przed WSA doszło do naruszenia art. 6 ppsa w stopniu, który miał wpływ na rozstrzygnięcie. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego – Sędziego sprawozdawcy z 9 października 2019 r. Skarżący został pouczony o skutkach prawnych złożonych przez niego pism procesowych z 1 października 2019 r. Jednocześnie wezwano Skarżącego do sprecyzowania (a w zasadzie – w świetle treści pouczenia – do wyboru, który ze złożonych środków prawnych popiera) pod rygorem, że WSA przyjmie, iż Skarżący złożył zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. W odpowiedzi na wezwanie (i – jak należy zakładać – w zaufaniu do pouczenia) Skarżący wykonał wezwanie WSA i sprecyzował, że jego zamiarem było złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Abstrahując od kwestii prawidłowości zobowiązywania strony przez WSA do wyboru, który ze złożonych środków prawnych ma popierać, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wezwanie Skarżącego po kilku miesiącach do uzupełnienia braku formalnego zażalenia z 1 października 2019 r. przez nadesłanie jego odpisu naruszyło art. 6 ppsa, skoro nie zostało połączone z wyjaśnieniem Skarżącemu, dlaczego WSA "odstąpił" od zakomunikowanego Skarżącemu pouczenia, z którego wynikało, że w tym postępowaniu możliwe jest popieranie wyłącznie jednego z pism z 1 października 2019 r.: zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi albo wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Z uwagi na to, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego zażalenia z 1 października 2019 r. należało uznać za nieprecyzyjne. W okolicznościach tej sprawy nieprawidłowe wykonanie takiego zarządzenia nie mogło prowadzić do odrzucenia zażalenia, którego braków nie uzupełniono, skoro samo wezwanie nie było prawidłowe. W świetle tej oceny, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zbędne jest odnoszenie się do postawionych w zażaleniu zarzutów, które wskazują na naruszenie art. 47 § 1 ppsa i art. 2 Konstytucji RP. Po pierwsze, niedokładne wykonanie nieprecyzyjnego wezwania do uzupełnienia braku formalnego w postaci przesłania odpisu zażalenia nie mogło wywołać skutków niekorzystnych dla adresata wezwania. Po drugie zaś, w tej sprawie problem nie dotyczył niewłaściwego nazwania środka odwoławczego, lecz nadesłania odpisu tegoż środka odwoławczego, który to środek (zażalenie) w dacie jego składania został prawidłowo nazwany przez Skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast stanowiska Skarżącego, że WSA naruszył art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez zamknięcie drogi sądowej Skarżącemu do dochodzenia wolności lub praw z powodu ewentualnego błędu formalnego, co w sposób istotny ogranicza prawo strony do sądu. Zgodnie z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Co do zasady, odrzucenie środka prawnego z powodu niespełnienia wymagań formalnych przy wnoszeniu środków prawnych do sądu w celu obrony swych praw, nie może być uznane za pozbawienie prawa do sądu. Podkreślenia wymaga, że w wyroku z 8 kwietnia 2014 r. o sygn. SK 22/11 (publ. OTK-A 2014/4/37) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy - sam w sobie - jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania, ponieważ brak rygorów formalnych niechybnie prowadziłby do arbitralności rozstrzygnięć i destrukcji wymiaru sprawiedliwości. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika Skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w postanowieniu rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. PG