IV SA/Po 740/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], działając na podstawie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania M. S. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie opłacenia rachunku za wodę i ścieki, dopełnienia butli z gazem, bieżącej energii elektrycznej, obuwia zimowego oraz czajnika elektrycznego. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2020 r. M. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie zasiłku celowego. W trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2020 r. ustalono, ze skarżący mieszka sam, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, żyje w skromnie wyposażonym domu jednorodzinnym. Jest rozwiedziony, ma córkę, która nie wspiera go finansowo. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Nie podejmuje prac dorywczych ani zawodowych. Ma przyznany zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że oczekuje pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup bieżącej energii elektrycznej na miesiąc styczeń, luty, marzec 2020r., dopełnienia butli z gazem, opłacenia rachunku za wodę i ścieki za miesiąc styczeń 2020r., obuwia zimowego oraz czajnika elektrycznego bezprzewodowego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta K. przyznał skarżącemu [...] zł zasiłku celowego na wnioskowaną pomoc. Organ wskazał, że zgodnie z 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 poz. 1507, dalej u.p.s.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego ([...] zł), które ustala się na miesiąc poprzedzający złożenie wniosku. Organ ustalił, że dochodem strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. grudniu 2019 r. był zasiłek stały w wysokości [...] zł. Skarżący spełnił więc kryterium dochodowe. Organ uznał, że może przyznać skarżącemu kwotę w wysokości [...] zł tytułem zasiłku celowego z przeznaczeniem: [...] zł na dofinansowanie rachunku za wodę i ścieki, [...] zł na dopełnienie butli gazowej, [...] zł na dofinansowanie do zakupu energii elektrycznej, [...] zł na dofinansowanie do obuwia zimowego, [...] zł na dofinansowanie do czajnika elektrycznego. Organ podał, że kwota dofinansowania do zakupu energii elektrycznej wynika z dokumentacji przedłożonej przez stronę tzn. z faktury VAT nr [...] z [...] lutego 2019 r. - na kwotę [...]zł, doładowania energii elektrycznej z dnia [...] lutego 2019 r. - na kwotę [...]zł i oświadczenia z [...] maja 2019 r. o poniesionych kosztach - na kwotę [...]zł, doładowania energii elektrycznej z dnia [...] maja 2019 r. - na kwotę [...]zł oraz doładowania energii elektrycznej z dnia [...] listopada 2019 r. - na kwotę [...]zł. Organ wskazał że koszt zużycia energii elektrycznej w okresie od lutego 2019 r. do listopada 2019 r. wynosił [...] zł co w rozliczeniu miesięcznym daje kwotę [...]zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji, zarzucił organowi naruszenie szeregu przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 9,10 § 1, 77 § 1, 80, 81 i 107 § 3 k.p.a. Podał że decyzja nie obejmuje pomocy na bieżące rachunki energii tj. na miesiące styczeń, luty i marzec 2020 r. Skarżący wskazał też, że cena czajnika elektrycznego wynosi [...] zł, a organ przyznał z tego tytułu jedynie kwotę [...]zł. Skarżący nie zgodził się również z wysokością zasiłku przyznanego na dofinansowanie w zakresie opłacenia rachunku za wodę i ścieki oraz do dopełnienia butli gazowej. Zarzucił organowi, że z uzasadnienia decyzji nie wynika na jakiej podstawie organ przyznał mu konkretne kwoty na realizację zgłaszanych potrzeb. Opisaną we wstępie decyzją SKO w K. orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. SKO wskazało, że świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego posiada charakter uznaniowy. W takim przypadku organ ma obowiązek przeprowadzić wszechstronne postępowanie wyjaśniające i rozważyć wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, tak aby rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Organ nie ma jednak obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu właściwego w sprawach pomocy. Kolegium wskazało, że wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej organ powinien kierować się przesłankami ustawowymi, w tym m.in. wskazaniami zawartymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., stanowiącymi, że rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec ograniczonych środków finansowych organ pomocy społecznej zwykle nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, tj. udzielić im wsparcia w rozmiarze odpowiednim do ich potrzeb oraz w zgłaszanej postaci lub wysokości. Stąd też organ powinien przyjąć obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych. SKO zwróciło uwagę, że M. S. w 2019 r. obejmowany był systematyczną pomocą w formie zasiłku stałego w kwocie [...]zł, a także zasiłkami celowymi na potrzeby zgłaszane we wnioskach. Organ podał, że w okresie od stycznia 2019 r. do listopada 2019 r. skarżący otrzymał pomoc w łącznej wysokości [...] zł, tj. zasiłek stały w wysokości [...] zł, zasiłki celowe [...] zł, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na okres 11 miesięcy stanowi kwotę [...]zł., a więc zdecydowanie wyższą od średniej kwoty zasiłku celowego przyznawanego podopiecznym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.. Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że przyznana skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł jest adekwatna i wystarczająca. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. S.. Została ona doprecyzowana pismem pełnomocnika skarżącego, w którym zarzucono decyzji SKO w K. naruszenie: 1. Art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do istotnych okoliczności sprawy takich jak rzeczywista wysokość kosztów zaspokojenia potrzeb skarżącego, na które przyznano dofinansowanie, 2. Art. 127 § 1 k.p.a. poprzez faktyczne nierozpoznanie odwołania przez organ II instancji, który ograniczył się do powtórzenia argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, 3. Art. 8 ust. 4 u.p.s. poprzez wliczenie do dochodu uzyskiwanego przez skarżącego w roku 2019 także kwot zasiłków celowych, 4. Art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji przyznającej świadczenie w zaniżonej wysokości w stosunku do okoliczności sprawy i uzasadnionych potrzeb skarżącego. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji SKO oraz o przyznanie mu kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325, zwanej dalej – p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej jest w niniejszym postępowaniu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłacenia rachunku za wodę i ścieki, dopełnienia butli z gazem, bieżącej energii elektrycznej, obuwia zimowego oraz czajnika elektrycznego. Z przepisu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany również w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego (art. 39 a ust. 1 u.p.s.), osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (art. 40 ust. 1 u.p.s.), a także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ust. 2 u.p.s.). Zaznaczyć należy, że decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę co do ustalenia treści rozstrzygnięcia, związaną z realizowaniem określonej polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do badania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem – czy prowadząc postępowanie organ rozpoznający sprawę nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym jego rozważeniu dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym posiada uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (por. wyrok NSA z [...] czerwca 2011 r.,I OSK [...], dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu organy rozpatrujące niniejszą sprawę nie uchybiły wskazanym powyżej przepisom i dyrektywom, w szczególności w wystarczającym stopniu zebrały i oceniły materiał dowodowy. Rozpoznając niniejszą sprawę należało mieć na uwadze w szczególności podstawowe cele, jakie spełniać powinna instytucja pomocy społecznej. Z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zwrócić należy również uwagę na treść art. 3 ust. 1 u.p.s., w którym wskazano, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ponadto istotnym jest, że z art. 3 ust. 4 u.p.s. wynika, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie nie budzą wątpliwości poczynione przez organy administracji ustalenia faktyczne, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam, nie posiada innych osób na utrzymaniu; nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Systematycznie jest obejmowany pomocą w formie zasiłków celowych i zasiłku stałego. Orzeczeniem z [...] kwietnia 2018r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. na kolejny okres został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest też, że skarżący spełniał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. ([...] zł), gdyż dochód skarżącego, obejmujący wyłącznie zasiłek stały, wynosił [...] zł. Wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej organ winien kierować się przesłankami ustawowymi, w tym m.in. wskazaniami zawartymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., w świetle których rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec bowiem ograniczonych środków finansowych organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc w zgłaszanej przez nie wysokości. Musi zatem przyjąć obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych (por. wyrok NSA z [...] sierpnia 2012 r., I OSK [...], CBOSA). W niniejszej sprawie organ I instancji dokładnie podał jakimi środkami dysponuje i ilu osobom pomaga. Zdaniem Sądu organy obu instancji przekonująco wyjaśniły, że kwota [...]zł przyznana z tytułu zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat związanych ze wsparciem skarżącego w zakresie opłacenia rachunku za wodę i ścieki, napełnienia butli z gazem, kosztów związanych z dostarczeniem bieżącej energii elektrycznej, zakupu obuwia zimowego oraz czajnika elektrycznego jest adekwatna zarówno do potrzeb skarżącego jak i możliwości organu. Jak wynika bowiem z akt sprawy administracyjnej na pokrycie kosztów związanych z dostarczaniem wody organ przyznał skarżącemu kwotę [...]zł (skarżący przedłożył fakturę VAT nr [...] na kwotę [...]zł). Ponadto organ dofinansował skarżącego kwotami w wysokości: [...] zł w celu uzupełnienia butli z gazem (podając, że przykładowy koszt uzupełnienia butli z gazem w sklepie Obi wynosi [...] zł - por. oferta internetowa sklepu); [...] zł z tytułu dofinansowania do zakupu energii elektrycznej (kwota wyliczona została na podstawie faktur przedłożonych przez skarżącego, z których wynika, że średni miesięczny koszt zużycia energii elektrycznej wyliczono na kwotę [...]zł); [...] zł - w celu zakupu obuwia zimowego (por. oferta dostępna na portalu Allegro – znajdująca się w aktach sprawy administracyjnej) i [...] zł - na zakup czajnika elektrycznego (por. oferta ze sklepu internetowego). Skarżący argumentował, że przyznane kwoty są zbyt niskie i nie wystarczą na zaspokojenie zgłaszanych potrzeb. Sąd wskazuje, że rolą świadczeń z pomocy społecznej nie jest pełne sfinansowanie każdorazowo wszystkich zgłaszanych potrzeb w wysokości odpowiadającej wnioskodawcy. Oczywistym jest, że np. w przypadku obuwia czy czajnika można znaleźć droższe modele, niemniej jednak organ ma ograniczone środki finansowe, którymi może dysponować. Zdaniem Sądu przyznany skarżącemu zasiłek celowy pomoże zaspokoić zgłaszane przez skarżącego potrzeby. Sąd w niniejszym składzie podziela bowiem pogląd, w myśl którego organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia [...] grudnia 2016 r., I OSK [...]; z dnia [...] czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK [...] – Lex nr 299415; z dnia [...] stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK [...] – Lex nr 500091; z dnia [...] grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK [...] – Lex nr 502005). Wbrew zarzutom skargi (w tym podniesionym przez pełnomocnika skarżącego) organy nie naruszyły przepisów postępowania, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (w tym dochód skarżącego) i uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. Przyznana pomoc pomimo, iż nie spełnia oczekiwań skarżącego, została przyznana w zakresie adekwatnym zarówno do potrzeb skarżącego, jak również wysokości środków finansowych posiadanych na ten cel przez organ pomocy społecznej. Zaskarżone decyzje są zgodne z przepisami prawa i zostały wydane po przeprowadzeniu przez organy postępowania administracyjnego, zgodnie z jego naczelnymi zasadami i celem tego postępowania. Tak więc Sąd nie znalazł jakichkolwiek podstaw normatywnych do ich uchylenia. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.