I FZ 226/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 573/20 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w B. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 21 września 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Relacja ze stanu sprawy objętej zażaleniem 1.1. Pismem z dnia 28 października 2020 r. S. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w B. (dalej: Spółka lub Skarżąca) wniosła skargę na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia 21 września 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2015 r. 1.2. W wykonaniu zarządzenia z dnia 4 lutego 2021 r. przy piśmie sądowym z dnia 5 lutego 2021 r. przesłano Skarżącej odpis zarządzenia z dnia 4 lutego 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 22.273 zł). Przesyłka zawierająca ww. korespondencję została zwrócona do Sądu jako nie podjęta w terminie przez adresata (z adnotacjami o awizowaniu przesyłki w dniach 10 i 18 lutego 2021 r. oraz zwrocie do nadawcy w dniu 26 lutego 2021 r.). 1.3. Postanowieniem z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 573/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił ww. skargę. Sąd stwierdził, że w nakreślonym w wezwaniu terminie (7 dni od daty otrzymania wezwania w tzw. trybie zastępczym, tj. od 24 lutego 2021 r.) Skarżąca nie uiściła wpisu od skargi. Odpis tego postanowienia został doręczony Skarżącej w dniu 7 kwietnia 2021 r. 1.4. Pismem z dnia 14 kwietnia 2021 r. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, domagając się w nim jednocześnie zwolnienia z obowiązku uiszczenia tego wpisu. 1.5. W wykonaniu zarządzenia z dnia 21 kwietnia 2021 r. dwoma pismami sądowymi z dnia 30 czerwca 2021 r. wezwano Skarżącą odpowiednio do: 1) usunięcia braku formalnego wniosku z dnia 14 kwietnia 2021 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi poprzez złożenie odpisu tego wniosku; 2) wypełnienia, podpisania i złożenia wniosku o prawo pomocy na dołączonym do wezwania formularzu PPPr - wyznaczając w obu przypadkach 7 dniowy termin na dokonanie tych czynności pod rygorem pozostawienia wniosków bez rozpoznania. Przesyłka zawierająca ww. korespondencję została zwrócona do Sądu jako nie podjęta w terminie przez adresata (z adnotacjami o awizowaniu przesyłki w dniach 8 i 16 lipca 2021 r. oraz zwrocie do nadawcy w dniu 24 lipca 2021 r.). 1.6. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 573/20, zarządzono pozostawić bez rozpoznania pismo Skarżącej z dnia 14 kwietnia 2021 r. zawierające wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi. Przewodniczący w uzasadnieniu zarządzenia stwierdził, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi zostało doręczone na prawidłowy adres Skarżącej w tzw. trybie zastępczym w dniu 22 lipca 2021 r. Mimo tego Skarżąca nie usunęła obu braków formalnych rzeczonego wniosku, a to w zakresie złożenia jego odpisu oraz złożenia na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi (w miejsce dopełnienia czynności, co do której termin został uchybiony, czyli w miejsce uiszczenia wpisu od skargi). Odpis zarządzenia został doręczony Skarżącej w dniu 30 sierpnia 2021 r. 1.7. Pismem z dnia 6 września 2021 r. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w zakresie obejmującym złożenie jego odpisu oraz złożenie na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi. Reprezentujący Spółkę likwidator tłumaczył, że: - nie otrzymał zawiadomienia o konieczności dosłania ww. dokumentów w postaci odpisu wniosku Spółki z dnia 14 kwietnia 2021 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr; - Spółka została zlikwidowana "do końca 2018 r.", a pod jej dotychczasowym adresem (ul. J. [...] w B.) siedzibę ma już inny podmiot, zaś Spółka dłużej tego adresu nie mogła utrzymywać; - sam likwidator dba jednak o sprawy Spółki i raz w tygodniu stawia się na poczcie, aby sprawdzić w systemie, czy nadeszła jakaś korespondencja, przy czym wszystkie listy zawsze mu wydawano; - natomiast list z wezwaniem do uzupełnienia braków nie został mu z nieznanych przyczyn wydany, co nie wynikało z okoliczności przez niego zawinionych; - brak uzupełnienia wniosku nie był więc wynikiem niedbalstwa. 1.8. Postanowieniem z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 573/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd najpierw odnotował, że: - stanowisko procesowe Skarżącej jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż wnosi ona o przywrócenie terminu [do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi] i jednocześnie twierdzi, że nie otrzymała wezwania sądowego do uzupełnienia braków formalnych tego wniosku; - tymczasem brak skutecznego doręczenia wezwania oznaczałby, że termin do jego wykonania nie rozpoczął biegu, a zatem nie nastąpiłoby także uchybienie takiego terminu; - argumenty tego rodzaju co do zasady powinny zatem stanowić podstawę środka zaskarżenia kwestionującego rozstrzygnięcie o pozostawieniu wniosku Spółki bez rozpoznania (jako następstwo niewykonania wezwania w terminie), ale z takiej drogi Spółka jednak nie skorzystała. W kwestii oceny braku zawinienia w uchybieniu terminu Sąd ustalił i przyjął, że: - działanie likwidatora w ramach reprezentowania Spółki nie było wolne od zaniedbań, które należało ocenić jako co najmniej niestaranne; - twierdzenie o podejmowaniu przez likwidatora zawsze całości korespondencji można było uznać za niezgodne z rzeczywistością już na podstawie samych tylko akt niniejszej sprawy; - z akt tych wynikało, że przesyłka sądowa zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi wraz z odpisem odpowiedzi na skargę także nie została przez likwidatora odebrana (karta 54 akt sądowych); - w momencie otrzymania postanowienia z dnia 11 marca 2021 r. o odrzuceniu skargi likwidator mógł się dowiedzieć, że przyjęty przez niego sposób działania nie jest efektywny; - w obecnie rozpoznanym wniosku o przywrócenie terminu likwidator powielił wcześniejszą argumentację, a ponadto wskazał, że adres Spółki nie jest aktualny; - w takich okolicznościach chcąc zatem dochować niezbędnej staranności należało podjąć działania mające na celu skuteczne prowadzenie spraw Spółki, np. przez wskazanie adresu do doręczeń, urządzenie skrytki pocztowej, czy skorzystanie z pouczenia sądowego o możliwości wnoszenia pism do sądu drogą elektroniczną; - zaniechania w tym względzie skutkowały niekorzystnie dla reprezentowanej Spółki, gdyż trudno twierdzić, aby do powtórnego uchybienia terminowi w niniejszej sprawie doszło bez winy osoby, która reprezentowała Spółkę. 2. Zażalenie 2.1. W zażaleniu na postanowienie z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 573/20, Skarżąca wniosła o jego zmianę przez uwzględnienie wniosku [o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi]. 2.2. Spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.) przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Skarżąca nie wykazała zasadności skierowanego do Sądu wniosku o przywrócenie terminu, co tłumaczono okolicznościami, jakie czynności można było podjąć, aby poczta trafiała pod właściwy adres. Tymczasem zupełnie pominięto fakt, że wniosek o wykreślenie Spółki został złożony ponad trzy lata temu, a było to powiązane m.in. z tym, że likwidator wypowiedział umowę najmu lokalu w którym Spółka miała siedzibę i od tej pory o tym czy przychodziła do Spółki korespondencja jest on, czy też był informowany jedynie w trakcie wizyt na poczcie, a jak się okazało w realiach tego postępowania, nie wszystkie informacje zostały jemu przekazane. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 3.2. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodabniając okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego i możliwego zarazem w danych warunkach wysiłku. 3.3. Sąd pierwszej instancji w kontekście wymienionych wyżej przepisów rozpoznał merytorycznie wniosek Spółki z dnia 6 września 2021 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 14 kwietnia 2021 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi (w zakresie złożenia jego odpisu oraz wniosku o zwolnienie od wpisu na urzędowym formularzu PPPr). Takie działanie Sądu było zatem równoznaczne z przyjęciem, że zachowane zostały wszystkie wymogi formalne rzeczonego wniosku z dnia 6 września 2021 r. (tj. złożenie go w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu oraz dopełnienie czynności uprzednio niewykonanych mimo wezwań sądowych z dnia 30 czerwca 2021 r.). Ta płaszczyzna nie była sporna na etapie zażaleniowym. Nadto, wydane postanowienie z dnia 3 marca 2022 r. odmawiające przywrócenia terminu oznaczało również uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że wcześniej doszło do uchybienia terminu, a tym samym skutecznego doręczenia niewykonanych przez Spółkę wezwań do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Jak słusznie bowiem Sąd ten zauważył, brak doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, nie otworzyłby biegu terminu 7 dni na uzupełnienie owych braków, a tym samym niweczył możliwość uchybienia takiemu terminowi. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu stwierdził, że wspomniane wyżej warunki dopuszczalności rozpoznania wniosku z dnia 6 września 2021 r. o przywrócenie terminu zostały zachowane. 3.4. Kwestia decydująca o wyniku sprawy sprowadzała się więc do oceny istnienia zawinienia lub braku winy Skarżącej w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Według Skarżącej uchybienie w tym zakresie było niezawinione, gdyż wynikało przede wszystkim z braku wiedzy o przesyłce zawierającej wezwania, albowiem przesyłkę doręczono drogą pocztową na adres pod którym Spółka od końca 2018 r. już nie funkcjonowała, a innego adresu nie posiadała. Likwidator Spółki sprawdzał przy tym okresowo z własnej inicjatywy na poczcie, czy zalega korespondencja kierowana do Spółki na ów adres i ją odbierał, ale wspomnianych wezwań w ten sposób mu nie przekazano, prawdopodobnie w wyniku swoistego "przeoczenia" pocztowego. W tak zaprezentowanych kluczowych z punktu widzenia Skarżącej okolicznościach uchybienia terminu Sąd pierwszej instancji trafnie jednak ocenił, że nie wskazują one na brak winy w tym uchybieniu. Powołany przez Skarżącą problem z odbiorem korespondencji (tj. wezwań sądowych z dnia 30 czerwca 2021 r.) wynikał z podania Sądowi adresu Spółki, który wedle jej relacji był adresem pod którym ona już nie funkcjonowała od kilku lat, ani nie był też adresem pod którym mogła ona wprost odbierać korespondencję. O ewentualnym bowiem nadejściu przesyłki na ten adres (formalnie będący jej siedzibą, gdyż wykreślenie go z KRS nie było prawomocne) likwidator Spółki dowiadywał się wyłącznie na poczcie. Niezależnie jednak od zgłaszanych w zażaleniu trudności z dokończeniem procesu likwidacji Spółki i wypowiedzeniem umowy najmu lokalu pod którym miała ona swoją siedzibę, a także kosztów wynajęcia skrytki pocztowej, tudzież braku zgody rodziców likwidatora na wskazanie ich adresu jako korespondencyjnego dla Spółki, na tej Spółce (likwidatorze nadal ją reprezentującym) cały czas ciążyła powinność zapewnienia adekwatnego dla potrzeb miejsca odbioru pisemnej korespondencji sądowej albo wystąpienia o zastosowanie formy prowadzenia korespondencji w drodze elektronicznej i takiego jej doręczania. Były to elementarne wymogi, których wypełnienie leżało po stronie Spółki i ją obciążało, jako podmiot inicjujący postępowanie sądowe poprzez wniesienie skargi. Jednocześnie we wszystkich składanych pismach, w tym zwłaszcza we wniosku z dnia 14 kwietnia 2021 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, odnośnie do którego wezwano właśnie o uzupełnienie jego braków pismami sądowymi z dnia 30 czerwca 2021 r., Spółka (poprzez jej likwidatora) wskazywała Sądowi adres siedziby Spółki jako: ul. J. [...], [...]-[...] B.. Działanie tego rodzaju było równoznaczne z tym, że oczekiwała ona doręczeń pod tym właśnie adresem, godząc się na potencjalne kłopoty z tym związane. W takim stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że za przyjęty przez Spółkę model odbierania korespondencji tylko ona odpowiadała. Brak zatem wiedzy o wezwaniach do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi był przez nią zawiniony. Z tego powodu zasadnie odmówiono przywrócenie terminu do uzupełnienia tychże braków. 3.5. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.