II SA/Bk 553/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Małgorzata Roleder po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wobec sprzeciwu Stowarzyszenia F. Z. w B. na postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] września 2007 r. przyznającego prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł, a w pozostałym zakresie oddalającym wniosek w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy p o s t a n a w i a 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, 2. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł (stu złotych), 3. w pozostałym zakresie oddalić wniosek. UZASADNIENIE Stowarzyszenie F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 29). We wniosku podano, iż Stowarzyszenie działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawiona na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma zysków i dochodów. Za rok 2006 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła [...] zł, strata za 2007 r. wynosi [...] zł. W piśmie przewodnim z dnia [...] sierpnia 2007 r. Stowarzyszenie wskazało, że w okresie od [...] stycznia 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r. uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...] zł - wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego (w tym składki). Strona podkreśliła, iż zgodnie z prawem i statutem wszystkie wpływy muszą być gromadzone na rachunku bankowym w celu ich ewidencji księgowej. W powyższym okresie wydatki Stowarzyszenia wyniosły około [...] zł i w całości zostały przeznaczone na działalność statutową. Stowarzyszenie nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów; telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę około [...] zł został odłączony - sprawa roszczeń z tego tytułu prawdopodobnie zostanie skierowana na drogę sądową. Komornik sądowy na wniosek wierzyciela złożył wniosek o zablokowanie rachunku Stowarzyszenia w celu egzekucji kwoty około [...] zł od utworzonego na bazie Stowarzyszenia - Komitetu Wyborczego Stowarzyszenia F. Z.. Przejściowy fakt obecności kwoty [...] zł na koncie Stowarzyszenia - obecnie stan rachunku wynosi 0 zł - wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia Stowarzyszenia. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] września 2007 r. Stowarzyszenie oświadczyło, iż strata to "nieopłacone przez organizację faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia". W tej sytuacji strona wobec posiadanego zadłużenia nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. tutejszy sąd w osobie referendarza sądowego przyznał Stowarzyszeniu F. Z. w B. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł, w pozostałym zaś zakresie wniosek oddalił. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył wnioskodawca Stowarzyszenie F.Z. w B.. W uzasadnieniu wskazano, iż Stowarzyszenie jak organizacja pożytku publicznego powinna być całkowicie zwolniona od kosztów i opłat sądowych ze względu na aktualny brak środków pieniężnych i brak możliwości pokrycia takich kosztów nawet w kwocie poniżej 100 złotych. Brak całkowitego zwolnienia od kosztów i przyznania prawa pomocy radcy prawnego jest próbą utrudnienia Stowarzyszeniu realizacji zadań statutowych. W zakresie przepływów finansowych wnioskodawca ponownie wskazał, iż przejściowy fakt obecności na rachunku bankowym kwoty [...] zł wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia. W okresie od dnia [...] stycznia 2007r. do chwili obecnej wydatki Stowarzyszenia wynoszą ponad [...] zł, a stan środków na rachunku od 3 miesięcy wynosi 0 złotych. Narastające zadłużenie związane jest z kosztami przeprowadzonych poprzednio działań statutowych, a Stowarzyszenie nie ma wpływu i możliwości powstrzymania narastania zadłużenia ani pokrycia go w związku z aktualnym brakiem środków finansowych. Ponadto wskazano, iż Statut Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) lub częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). Stosownie do regulacji art. 246 § 2 pkt 1 w/w ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 w/w ustawy). Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. W tym miejscu zauważyć również należy, iż odpłatność jest jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądem administracyjnym. Reguła ta doznaje wyjątków tylko w sytuacjach szczegółowo określonych przepisami. Są to zwolnienia ustawowe wymienione w przepisie art. 239 p.p.s.a. oraz prawo pomocy czyli zwolnienie od kosztów sądowych na wniosek strony. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, a jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione podlega ostatecznie ocenie sądu. Tymczasem jak wynika z akt sprawy Stowarzyszenie w bieżącym roku uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...] zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego. Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia za rok 2006 - wyniosła [...] zł, odnośnie zaś 2007 roku Stowarzyszenie przedstawiło dwie różne kwoty: według złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy strata wyniosła [...] zł, z kolei w piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r. podano, że wydatki – strata Stowarzyszenia na ten dzień wyniosły [...] zł. Powyższe kwoty, pomimo wezwania tutejszego Sądu z dnia [...] sierpnia 2007 r. do określenia źródeł sfinansowania poniesionych wydatków i dochodów oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających te fakty, nie zostały przez wnioskodawcę udokumentowane. Stowarzyszenie oświadczyło jedynie, że "strata to nieopłacone przez Stowarzyszenie faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia". W związku z tym stwierdzić należy, że przedstawione kwoty wydatków – strat nie mogą być uznane za wiarygodne. Kwoty te mają jedynie przybliżony charakter, pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a złożeniem dodatkowego oświadczenia wzrosły one o kwotę [...] zł, strona nie określiła konkretnie przeznaczenia tych wydatków i nie przedstawiła żadnych dokumentów np. faktur na ich potwierdzenie, nie zostało również w żaden sposób udokumentowane stwierdzenie, że są one finansowane z pożyczek od członków Stowarzyszenia – choćby poprzez złożenie ich oświadczeń. Skoro strona twierdzi, że ponosi i finansuje kolejne wydatki, to zdaniem Sądu nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych w pełnym zakresie, koszty te ponad wszelką wątpliwość nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Dodatkowo, pomimo iż punkt 33 Rozdziału V Statutu Stowarzyszenia F. Z. w B. nakłada obowiązek przechowywania wszelkich środków pieniężnych uzyskanych przez Stowarzyszenie na koncie bankowym, to ubiegający się o prawo pomocy nie przedłożył żadnego wyciągu bankowego, który potwierdzałby aktualny stan środków na tym rachunku. Strona podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, jak deklaruje działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, jednakże okoliczności te nie mogą automatycznie oznaczać, iż w każdym przypadku podmiot taki winien korzystać z prawa pomocy, tym bardziej, że zapisy Rozdziału V Statutu nie wykluczają zasilania budżetu Stowarzyszenia z wpływów z działalności gospodarczej. Inne możliwe źródła finansowania Stowarzyszenia to: składki członkowskie, wpływy z działalności statutowej, dotacje, subwencje, ofiarność publiczna, darowizny, spadki, a także zapisy. Wielość źródeł finansowania oraz brak dokumentów potwierdzających chociażby saldo na rachunku Stowarzyszenia, nie dają aktualnie podstaw do przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie. Stanowisko powyższe potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa 2007). O zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy decyduje bowiem jedynie sytuacja materialna wnioskodawcy, którą wnioskodawca powinien wykazać odpowiednimi dokumentami. Mając na względzie powyższe uznać należy, iż strona jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie przynajmniej w minimalnej części tj. w kwocie 100 zł (jest to najniższy wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Uiszczenie przez skarżącego kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego zdaniem Sądu mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Ponadto wbrew oświadczeniu Stowarzyszenia ponoszeniu kosztów sądowych nie sprzeciwiają się również zapisy Statutu. Pozostałe okoliczności (niskie wpływy osiągane przez Stowarzyszenie, brak majątku oraz konieczność ponoszenia kosztów w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem) uprawniają do przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz ustanowienia radcy prawnego. Końcowo zważyć należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w innych postępowaniach sądowych Stowarzyszenie korzystało z prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym czy też częściowym. Podkreślić jednak należy, że Sąd bada wniosek o przyznanie prawa pomocy odrębnie w każdej sprawie, co może skutkować przyznaniem skarżącej prawa pomocy w jednej sprawie i odmową przyznania prawa pomocy (w zakresie całkowitym lub częściowy) w innej sprawie. W tej sytuacji, stosując przepisy art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.