II FZ 593/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Maria Tkacz – Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2007 r. sygn. akt III SA 1673/03 odmawiające zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji Ministra Finansów z dnia [ r. nr [...], wydanej w sprawie wymiaru podatku dochodowego od osób fizycznych za 1992 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 17 sierpnia 2005 r.(sygn. akt III SA 1673/03) w przedmiocie zwolnienia Z. P. od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2005 r. Sąd rozpoznał kolejny wniosek (z dnia 21 czerwca 2005 r.) Z.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, odmawiając przyznania prawa pomocy. Zażalenie, wniesione przez skarżącego na to postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 listopada 2005 r. (sygn. akt II FZ 705/05 ) oddalił. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że odmowa udzielenia prawa pomocy przez Sąd I instancji była uzasadniona, gdyż okoliczności przedstawione w ponownym wniosku nie wykazały pogorszenia sytuacji skarżącego, w stosunku do ocenianej wcześniej. W kolejnym wniosku (z dnia 18 października 2006 r.) o udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący przedstawił swoją sytuację finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po przeanalizowaniu sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, a wykazanych w oświadczeniu, postanowieniem z dnia 25 stycznia 2007 r. ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że sytuacja skarżącego nie uległa pogorszeniu, a poprawiła się, gdyż dochód z tytułu otrzymywanych przez niego świadczeń wzrósł z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł brutto. Na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II FZ 236/07), uchylił powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji w uzasadnieniu nie przedstawił, jakie były dochody skarżącego w chwili wydania postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 listopada 2005 r., a jakie w chwili rozpoznania kolejnego wniosku. Nie zbadano także, jakie były wydatki i inne obciążenia skarżącego w tym okresie. Ponadto Sąd ograniczył się do przytaczania twierdzeń podatnika, nie przedstawiając faktów przyjętych przez Sąd. Działaniem takim Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 w związku z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 z późn. zm. – cyt. dalej w skrócie: P.p.s.a.). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że jeśli okoliczności nie uległy zmianie Sąd I instancji powinien "odmówić zmiany postanowienia z dnia 17 sierpnia 2005 r.", a nie - jak orzekł w uchylonym postanowieniu - "odmówić przyznania prawa pomocy". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 21 września 2007 r. (sygn. akt III SA 1673/03) odmówił zmiany postanowienia z dnia 17 sierpnia 2005 r. Za podstawę ustaleń, dotyczących sytuacji majątkowej Z. P., Sąd I instancji przyjął przedstawione dokumenty. Przeanalizował sytuację majątkową skarżącego, na podstawie danych wynikających z formularzy P.P.F – wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 21 06.2005 r. i z dnia 5 grudnia 2005 r. oraz złożonych załączników. Tak ustaloną sytuację majątkową strony Sąd porównał do przedstawianej w ostatnim wniosku o udzielenie prawa pomocy. W wyniku tego porównania Sąd I instancji ustalił, że zmiana, jaka nastąpiła w tym okresie, to wzrost świadczenia otrzymywanego z Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie do kwoty [...] zł brutto (z kwoty [...] zł). Tym samym wzrosła kwota świadczenia przekazywanego do banku. Zwiększyła się kwota zaległości czynszowych do [...] zł ( z kwoty [...] zł na dzień 31.08.2005 r.), a zadłużenie w GE Money Banku wynosi [...] zł. Podsumowując wyniki przeprowadzonej analizy, Sąd stwierdził, że sytuacja skarżącego w okresie od złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozpoznanego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 sierpnia 2005 r., do złożenia kolejnego wniosku z dnia 18 października 2006 r., nie zmieniła się w stopniu, który uzasadniałby zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 P.p.s.a i przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie w całości i zmianę postanowienia z dnia 21 września 2007 r. przez przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podkreślił, że nadal utrzymuje się z zadłużenie debetowego. Jego sytuacja majątkowa nie uległa żadnej poprawie i nadal nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając udzielenia prawa pomocy w żądanym zakresie, zdaniem skarżącego, naruszył art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a na skutek błędnie ustalonego stanu faktycznego i prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 243 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać zatem złożony przed wszczęciem postępowania, tj. zanim zostanie złożona skarga, jak również w toku postępowania, aż do jego prawomocnego zakończenia. Dopuszczalne jest również ponowne złożenie wniosku w sytuacji, gdy negatywnie został rozpatrzony poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy, a postanowienie w tym przedmiocie stało się prawomocne. W tym przypadku, znajdzie zastosowanie art. 165 P.p.s.a. w myśl którego, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wskazany przepis uchyla skutek związania Sądu wydanym przez siebie postanowieniem, niekończącym postępowania w sprawie, w następstwie pojawienia się nowych okoliczności, przez co należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych. Oznacza to, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, (co do zasady dopuszczalne) może spowodować przyznanie tego prawa jedynie wówczas, gdy strona skarżąca, przedstawiając nowe okoliczności lub dowody, wykaże, że pogorszyła się jej sytuacja finansowa w porównaniu z tą, jaka była podstawą dla Sądu do odmowy udzielenia prawa pomocy. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził, że skarżący nie wskazał okoliczności ani dowodów, które mogłyby uchylić skutek związania Sądu wydanym wcześniej postanowieniem o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez jego zmianę lub uchylenie. Sąd I instancji poddał analizie sytuację finansową skarżącego przedstawioną w kolejnych wnioskach o udzielenie prawa pomocy, wypełniając zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd I instancji w szczególności badał deklarowane przez skarżącego obciążenia i wydatki w domowym budżecie, zaś ich ocena uzasadniała stanowisko, że obecna sytuacja finansowa skarżącego nie uległa znaczącej zmianie w porównaniu ze stanem, jaki istniał na etapie wcześniejszych wniosków o przyznanie stronie tego prawa. Sąd I instancji rzeczowo przy tym wywiódł, iż podnoszony przez skarżącego zarzut wzrostu zadłużenia z tytułu opłat czynszowych jest konsekwencją faktu, że skarżący nie uiszcza tych zobowiązań na bieżąco. Dlatego, wbrew twierdzeniom skarżącego, argument ten nie może być uznany za nową okoliczność w sytuacji majątkowej strony, albowiem, jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, skarżący posiadał zadłużenie z tytułu opłat czynszowych także na etapie rozpoznania wcześniejszych wniosków, zaś kwota dokonywanych z tego tytułu potrąceń nie uległa zmianie. Nie zmieniła się również wysokość ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego. Wzrosła natomiast wysokość otrzymywanego przez skarżącego świadczenia. Z tych względów, także w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wystąpiły przesłanki do zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2005 r., odmawiającego stronie prawa pomocy, albowiem, nie zaistniały przesłanki, o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a w związku z art. 197 §1 tej ustawy, orzekł jak w postanowieniu.