II SA/Gl 1208/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1823/2022/9410 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Burmistrz Miasta T. decyzją z dnia 23 maja 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej - k.p.a.), art. 17 ust. 1b i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił G. M. (dalej: strona, skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem A. O. . W uzasadnieniu wskazano m. in., że osoba podlegająca opiece posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Opieka nie ma charakteru stałego. Nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia. Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym wskazała, że świadczenie jest w pełni należne. W celu sprawowania opieki zrezygnowała z pracy. Brat jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i to od lat. Nie jest prawdą, że na opiekę poświęca 8 godzin dziennie lecz co najmniej 8 godzin dziennie. Jest dyspozycyjna cały czas. Nie ma obecnie innych osób, które mogłyby się zajmować ww. osobą, a przepisy też nie zabraniają wybrać sobie opiekuna. Nie jest prawdą, że strona mogłaby podjąć pracę na pół etatu, gdyż pracowała. Gdyby było możliwe łączyć obie prace, to pracowałaby nadal, tym bardziej, że świadczenie jest w niższej kwocie niż płaca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 4 lipca 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1823/2022/9410, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że poza sporem pozostaje, iż strona zrezygnowała z pracy zarobkowej po to, by pomagać bratu. Powyższe ustalenia pozostają jednak bez wpływu na wynik zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, w kontekście prawidłowej - negatywnej oceny spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a ustawy. Dzieci osoby niepełnosprawnej żyją, tym samym strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO, w której zarzuciła błędne rozstrzygnięcie i błędną interpretację przepisów. Wniosła o zmianę decyzji, poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podano m. in., że świadczenie pielęgnacyjne jest nie po to, by dana osoba mogła je uzyskać, ale po to, by osoba potrzebująca opieki mogła ją uzyskać, poprzez wsparcie państwa w zakresie wynagrodzenia osoby sprawującej opiekę. Matka żyje, ale jest osobą w podeszłym wieku i również posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dzieci brata nie utrzymują z nim kontaktów od kilkunastu lat. Brat nawet nie wie, gdzie one są, a do tego sam nic by od nich nie chciał. Zamierza je wydziedziczyć. Nie chce je obciążać swoją osobą. Brat wymaga opieki i sam się zwrócił do skarżącej z prośbą o to, by ją sprawowała. Jest osobą, która mieszka najbliżej niego, ufa jej i nie czuje się skrępowany w jej obecności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. – dalej: k.r.o.) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (art. 129 §1 k.r.o.), albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z ustaleń organów wynika, że wnioskodawczyni jest siostrą osoby wymagającej opieki. W skardze wyraźnie wskazuje: "(...) jeżeli chodzi o dzieci mojego brata, to nie utrzymują wzajemnie kontaktów przez naście lat co najmniej. Mój brat nawet nie wie gdzie one są, a do tego sam nic by od nich nie chciał. Zamierza nawet z tego co mówi, jak tylko będzie miał możliwości finansowe, iść do Notariusza i je wydziedziczyć." Podano także, że nie chciałby dzieci obciążać swoją osobą. Okoliczność, że osoba niepełnosprawna dokonała sobie wyboru opiekuna i nie chciałby obciążać swoją osobą dzieci, nie ma znaczenia prawnego, bowiem istotne jest kto ma obowiązki alimentacyjne i w której kolejności ma je zrealizować. W tej sytuacji obowiązki te powinny być realizowane według kolejności ustawowej. Wybór opiekuna przez osobę niepełnosprawną nie może zwalniać z obowiązków ustawowych te osoby, które są do takiej opieki zobowiązane prawnie. To, że osoby te mają swe własne życie i sprawy, nie jest obiektywną przeszkodą uniemożliwiającą sprawowanie opieki. Własne życie rodzinne i zawodowe ma ogromna ilość osób, wypełniających mimo to swe zobowiązania wobec niepełnosprawnych członków rodziny. W przepisach nie chodzi tylko o brak możliwości sprawowania przez te osoby bezpośredniej opieki nad osobą niepełnosprawną w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych na sfinansowanie takiej opieki (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 czerwca 2020 r., III SA/Kr 479/20; wyrok WSA w Białymstoku z 23 kwietnia 2020 r., sygn. II SA/Bk 71/20). Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki (w miejscu zamieszkania rodzica lub swoim, po ewentualnej przeprowadzce rodzica, o ile jest to możliwe), lecz może też mieć wymiar finansowy – sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Stąd skarżąca powinna swoje roszczenia finansowe kierować przede wszystkim do osób zobowiązanych do opieki w pierwszej kolejności. Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była w tych okolicznościach finansowana ze środków publicznych. Nie można dopuszczać do sytuacji, że dana osoba, będąc prawnie zobowiązaną, nie poczuwa się do swoich obowiązków, obowiązki te za nią przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie), a ona zostaje z nich zwolniona. Stosunek alimentacyjny polega bowiem na tym, że jeden podmiot ma prawo domagać się dostarczania środków utrzymania, natomiast drugi z podmiotów zobowiązany jest żądanie to zaspokoić. Wypełnianie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, może być również następstwem zasądzenia ich przez sąd. Wypełnianie tego obowiązku może polegać na dostarczaniu uprawnionemu mieszkania, opieki lekarskiej i domowej (zob. np.: A. Kawałko, H. Witczak, w: M. Fras [red.], Komentarz do art. 128 k.r.o., Lex-el., tezy 1 i 4). Prawa osób wymagających pomocy są więc należycie zabezpieczone, istnieją bowiem instrumenty prawne dochodzenia roszczeń. Należy jednak z nich skorzystać we własnym zakresie (choć niewątpliwie najłatwiej jest wnosić o finansowanie takiej opieki przez wszystkich podatników, ze środków publicznych, co nie ma tu, z wyżej podanych powodów, uzasadnienia). Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił niezbędną, dostępną dokumentację. Oparł się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej. Motywy wynikają jasno z uzasadnienia rozstrzygnięcia (art. 107 §3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a, 1b u.ś.r., 128, 129, 132 k.r.o., art. 2, 7, 31 ust. 3, 32, 67 ust. 1, 69 oraz 71 ust. 1 Konstytucji RP, ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.