II OZ 635/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2483/15 o odrzuceniu skargi kasacyjnej A. R. w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2483/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2483/15. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że powołanym wyżej wyrokiem z dnia 5 maja 2016 r. Sąd oddalił skargę A. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Odpis wyroku nieprawomocnego wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej w dniu 19 lipca 2016 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2483/15 przyznano skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Pismem z dnia 5 grudnia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała Sąd o wyznaczeniu adw. Ł. R. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej. W dniu 17 stycznia 2017 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Sąd uznał, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", ponieważ została wniesiona po upływie ustawowego terminu. Sąd powołał przepis art. 177 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie ostatni dzień terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, liczonego od dnia doręczenia skarżącej odpisu wyroku nieprawomocnego wraz z uzasadnieniem, przypadł na dzień 18 sierpnia 2016 r. Zatem skarga kasacyjna nadana w urzędzie pocztowym w dniu 17 stycznia 2017 r. została wniesiona po upływie ustawowego terminu. Jednocześnie Sąd zauważył, że w sprawie niniejszej - jako wszczętej przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (data wniesienia skargi: 15 lipca 2015 r.). - nie znajduje zastosowania przepis art. 177 § 3 p.p.s.a. dodany ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z powyższym przepisem, w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnienie sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej, niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przepis art. 1 ust. 1 pkt 50 ustawy nowelizującej, mocą którego dodano omawiany przepis, nie ma zastosowania do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy (tj. przed dniem 15 sierpnia 2015 r.), o czym stanowi art. 2 ustawy nowelizującej. Z tego też względu Sąd uznał, że okoliczność ustanowienia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu po wydaniu kwestionowanego wyroku pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. R., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu Ł. R., zaskarżając je w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) poprzez jego zastosowanie pomimo że skarga kasacyjna z dnia 17 stycznia 2017 r. w niniejszej sprawie została wniesiona w terminie; - art. 177 § 3 w zw. z § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie; - art. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt. 50 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na tym, że po pierwsze przepisy te dotyczą "spraw" wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, zamiast "postępowań" wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, po drugie, że postępowanie między instancyjne stanowi postępowanie wszczęte przed dniem wejścia w życie tej ustawy, po trzecie, że przepisy te nie dotyczą postępowań wszczętych po wejściu w życie tej ustawy, po czwarte, że art. 1 ust 1 pkt 50 tej ustawy nie stosuje się w sytuacji gdy postępowanie przed Sądem I instancji wszczęto przed wejściem w życie tej ustawy nowelizującej, zaś wyrok wydano w tym postępowaniu po wejściu w życie tej ustawy nowelizującej; - art. 45 ust. 1 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zw. art. 176 ust. 1 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) poprzez pozbawienie skarżącej A. R. prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu 30 dni określonego w art. 177 § 3 p.p.s.a., stąd też błędnie WSA w Warszawie stosował art. 178 p.p.s.a. i odrzucił skargę kasacyjną. Pełnomocnik z urzędu ustanowiony dla A. R. otrzymał zawiadomienie z Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w dniu 19 grudnia 2016 r. Mając na względzie treść art. 177 § 3 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2016 r. wydanego w niniejszej sprawie w dniu 17 stycznia 2017 r., a więc z zachowaniem 30-dniowego terminu. Pełnomocnik opowiedział się interpretacją art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) polegającą na tym, że przepis art. 1 ust. 1 pkt 50 tej ustawy, w tym art. 177 § 3 p.p.s.a., dalej jako: "ustawa nowelizująca", znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie dokonaną na mocy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2015 r. sygn. akt I FSK 2194/15. W postanowieniu tym przyjęto, że skoro orzeczenie w postępowaniu I instancyjnym (wszczętym przed wejściem w życie tej ustawy) zostało wydane po wejściu w życie ww. ustawy, to należy stosować ustawę nową. Ponadto zwrócił uwagę, że Sąd pierwszej instancji nie rozróżnia postępowania przed sądem pierwszej instancji, postępowania międzyinstancyjnego oraz postępowania przed Sądem instancji. Zauważono, że w przedmiotowej sprawie jedynie postępowanie przed WSA w Warszawie było wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (data wejścia w życie ustawy nowelizującej), a wyrok został wydany już pod rządami nowych przepisów - kiedy obowiązywał art. 177 § 3 p.p.s.a. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 124/06; z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 86/06). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzuci skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu na posiedzeniu niejawnym (art. 178 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że z dniem 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja powołanej wyżej ustawy, wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), dalej również jako: "ustawa nowelizująca", mocą której został dodany § 3 art. 177. Na mocy art. 1 pkt 50 ustawy nowelizującej, został dodany § 3 do art. 177 p.p.s.a. w brzmieniu: W razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W art. 2 powołanej ustawy nowelizującej zawarto regulację przejściową, zgodnie z którą przepisy p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 tej ustawy, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższego wynika, że art. 177 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą, a więc i § 3 tego artykułu, ma zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Jednocześnie zauważyć należy, iż przepis art. 2 ustawy zmieniającej posługuje się sformułowaniem "postępowania wszczęte". Takie sformułowanie pozwala uznać, że w przepisie tym chodzi o postępowanie wszczęte w danej instancji tj. przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub Naczelnym Sądem Administracyjnym. Postępowanie sądowoadministracyjne przed wojewódzkim sądem administracyjnym wszczyna wniesienie skargi, a kończy wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji. Należy podkreślić, że ratio legis wprowadzenia art. 177 § 3 p.p.s.a. było wyeliminowanie konieczności wydania przez sąd pierwszej instancji postanowień dotyczących przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a. stanowi zaprzeczenie celu jaki przyświecał ustawodawcy. W niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte w dniu 15 lipca 2017 r. (data nadania skargi A. R. w Urzędzie Pocztowym, k. 9 akt sprawy) i zakończyło się - po wejściu w życie ustawy nowelizacyjnej - wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawomocnego wyroku z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2483/15. W dniu 12 maja 2016 r. (k. 101-106 akt sądowych) A. R. złożyła wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt IV SA/Wa 2483/15 i jego doręczenie oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. (k. 145 akt sądowych) referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie zwolnił skarżącą od kosztów sądowych (w pkt 1) oraz ustanowił dla skarżącej adwokata z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. (w pkt 2). Rada Adwokacka w W. pismem z dnia 5 grudnia 2016 r. (k. 153 akt sądowych) wyznaczyła skarżącej adwokata z urzędu. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że powyższy wniosek skarżącej o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku zmierzał do zainicjowania postępowania przed sądem drugiej instancji. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej jest uprzednie doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony, zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku – art. 141 § 2 p.p.s.a. Na skutek wniosku skarżącej zostało sporządzone przez Sąd pierwszej instancji uzasadnienie wyroku z dnia 5 maja 2016 r., a następnie w dniu 17 stycznia 2017 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 172 akt sądowych) została złożona w imieniu A. R. skarga kasacyjna od tego wyroku przez adwokata z urzędu Ł. R. Sądownictwo administracyjne jest dwuinstancyjne. Postępowanie kasacyjne jest postępowaniem przed sądem drugiej instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że powyższe czynności procesowe związane ze wszczęciem postępowania kasacyjnego zostały dokonane już po wejściu w życie art. 177 § 3 p.p.s.a. A zatem, zastosowanie w niniejszej sprawie znajduje art. 177 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu po nowelizacji. Zgodnie z nową regulacją termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna swój bieg od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu wyroku z uzasadnieniem. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 177 § 3 p.p.s.a. W konsekwencji przyjęcia błędnego stanowiska Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę kasacyjną uznając, że skarga kasacyjna sporządzona przez pełnomocnika z urzędu została wniesiona po upływie ustawowego terminu. Tym samym Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 178 p.p.s.a., art. 177 § 3 oraz art. 2 ustawy nowelizującej. Pogląd Sądu pierwszej instancji dotyczący art. 177 § 3 p.p.s.a. i art. 2 ustawy nowelizującej godzi w konstytucyjną zasadę prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego - art. 176 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.