II SA/Sz 328/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi D.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Prezydent Miasta S. po rozpatrzeniu wniosku D. I. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") z dnia 6 listopada 2019 r. [...] o dofinansowanie wymiany okien w łazience i w sypialni odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do wymiany okien. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na art. art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej (Dz.U.2020.1876 j.t. ze dalej: "u.p.s.") i wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranych dokumentów w sprawie stwierdził, że dochód Strony jako osoby samotnie gospodarującej wynosił [...] zł, a więc przekraczał kryterium dochodowe, które zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2018.1358) w przypadku Strony wynosiło [...] zł. Organ dodał, że w ocenie pracownika socjalnego stan techniczny okien nie wymagał ich natychmiastowej wymiany, okna nie były uszkodzone, zniszczone czy też nieszczelne, a wymiana okien w mieszkaniu nie była niezbędną potrzebą bytową, której zaspokojenie stało się niemożliwe wskutek wystąpienia nieprzewidzianych, nadzwyczajnych i wyjątkowych okoliczności. Ponadto organ wskazał, że warunkiem przyznania specjalnego zasiłku celowego jest wystąpienie przypadku szczególnego. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. W ocenie organu I instancji sytuacja Strony nie mogła być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Samorządowe Kolegium Odwoławcze S. po rozpoznaniu odwołania Strony od ww. decyzji organu I instancji, decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ wskazał, że Strona ma [...] lat, jest bezdzietną panną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w 2-pokojowym mieszkaniu, którego jest właścicielką. Lokal jest w pełni wyposażony w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Strona ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na okres do 30 września 2021 r. (orzeczenie z dnia 4 września 2019 r.). Ze względu na swoje choroby musi stosować dietę bezglutenową, bezmleczną, wysokoenergetyczną. Powinna przebywać w ciepłych pomieszczeniach. Jest uprawniona do emerytury z ZUS w wysokości [...] zł (kwota przed waloryzacją) oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł (kwota przed waloryzacją). W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, czyli w październiku 2019 r. łączny dochód Strony wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe [...] zł. Następnie organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji, mimo że Strona nie spełniała warunków uprawniających do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej na zasadach art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., w tym do zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 39 u.p.s., rozpoznał sprawę w aspekcie przyznania specjalnego zasiłku celowego na zasadzie art. 41 ust. 1 u.p.s. Organ II instancji podał, że Strona zwróciła się z wnioskiem o pomoc finansową na pokrycie kosztów związanych z wymianą okien w salonie (2 okna i okno balkonowe) oraz małego okna w łazience. W trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny obejrzał okna i w jego ocenie były szczelnie zamknięte i nie wymagały natychmiastowej wymiany. W mieszkaniu była wysoka temperatura. Zdaniem pracownika socjalnego nie była to niezbędna potrzeba bytowa, której zaspokojenie stało się niemożliwe wskutek zaistnienia nieprzewidzianych, nadzwyczajnych i wyjątkowych okoliczności. Organ zauważył również, że do odwołania Strona załączyła m.in. dwie faktury VAT z dnia [...] listopada 2019 r. na kwotę [...]zł i [...] zł za dostawę i montaż okien. Według organu odwoławczego oznaczało to, że przed wydaniem decyzji zgłoszona potrzeba została przez Stronę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień, a aktualnie nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia w celu pokrycia potrzeb istniejących, a nie takich które zostały już zrealizowane przez wnioskodawcę. W dalszej części decyzji organ odwoławczy zaznaczył, że rolą zasiłku celowego jest dofinansowanie potrzeb, których wnioskodawcy nie są w stanie zaspokoić przy wykorzystaniu własnych możliwości. Żródło finansowania nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia z punktu widzenia obowiązujących przepisów ustawy. Organ może przyznać zasiłek celowy, na każdą z wymienionych w art. 39 u.p.s. potrzeb, lecz nie jest do tego zobowiązany. Limitowanie wysokości przyznanych zasiłków ciągle jest jeszcze koniecznością i nie wynika ze złej woli organu, który ma obowiązek zapewnienia pomocy wszystkim osobom spełniającym warunki art. 8 u.p.s., a także tych stanowiących przypadek szczególny. Zaspokajając potrzeby osoby uprawnionej organ musi mieć na względzie innych podopiecznych ośrodka i ich potrzeby. Organ dodał, że średnia kwota zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego wyniosła w 2018 r. [...] zł miesięcznie, a Strona oczekiwała pomocy finansowej znacznie przekraczającej tę kwotę. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji nie naruszała prawa, mieściła się w granicach uznania administracyjnego, wobec czego brak było podstaw do jej zmiany albo uchylenia w całości bądź w części. W świetle przedstawionego stanu faktycznego i prawnego zasadne było orzeczenie jak w rozstrzygnięciu. Organ dodał, że decyzja nie wyklucza możliwości doraźnego ubiegania się przez Stronę o pomoc społeczną. Jej przyznanie zależeć będzie w każdym przypadku od sytuacji Strony, rodzaju potrzeb oraz możliwości pomocy społecznej ich zaspokojenia. Strona zaskarżyła decyzję organu II instancji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji skargą wniesioną do tutejszego Sądu wnosząc o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez przyznanie jej specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do wymiany okien zgodnie ze złożonym wnioskiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia przez organy I i II instancji. Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła dokonanie niewłaściwej oceny sytuacji życiowej Skarżącej, w szczególności stanu okien podlegających wymianie przez pracownika Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz stanu zdrowia Skarżącej, "pomimo znacznej ilości załączników uzasadniających". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 18 lutego 2020 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2019 r. o odmowie przyznania Skarżącej pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do wymiany okien. Zapadłe rozstrzygnięcia wydano na gruncie ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i w ocenie Sądu nie naruszają prawa. Po pierwsze, stwierdzić należy, że Skarżąca ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na okres do 30 września 2021 r. (orzeczenie z dnia 4 września 2019 r.). Ze względu na zdiagnozowane choroby musi stosować dietę bezglutenową, bezmleczną, wysokoenergetyczną. Powinna przebywać w ciepłych pomieszczeniach. Skarżąca jest osobą samotną. Skarżąca posiada niewielki, ale stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż jest uprawniona do emerytury z ZUS w wysokości [...] zł (kwota przed waloryzacją) oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł (kwota przed waloryzacją). W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, czyli w październiku 2019 r., łączny dochód Skarżącej wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe [...] zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności organy obu instancji słusznie zauważyły, iż kwota ta przekracza kryterium dochodowe o którym stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1) u.p.s. Tym samym Skarżąca nie kwalifikowała się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 u.p.s. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 u.p.s. Jaka słusznie zauważyły organu obu instancji, mimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazła. Sąd wskazuje zatem, że na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Jak wskazano, art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r., I OSK 3072/18). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. W ocenie Sądu decyzja odmawiająca Skarżącej przyznania pomocy finansowej nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Wskazywana przez Skarżącą, a znana organom i rozpatrzona, jej sytuacja życiowa (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony ustabilizowana przez posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która – jako taka – może zostać zakwalifikowano jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłaszanych potrzeb (wymiana okien) może być, co do zasady, kwalifikowany jako związany z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych Skarżącej, niemniej sytuacja Skarżącej jest w swoisty sposób stabilna i "niezaskakująca". Jak ponadto wynika z akt sprawy, w toku wywiadu przeprowadzonego w miejscu zamieszkania Skarżącej w dniu 14 marca 2019 r. nie ustalono, żeby stan techniczny wskazywanych przez Skarżąca okien wymagał natychmiastowej wymiany. Okna te były szczelnie pozamykane i uszczelnione taśmą samoprzylepną, nie były ani uszkodzone, ani zniszczone, ani nieszczelne. W mieszkaniu była bardzo wysoka temperatura. Skarżąca nie chciała otworzyć okien. Ponadto w trakcie wywiadu pouczono Skarżącą o procedurze pomocy na zakup leków jednak Skarżąca zdecydowała sama je wykupić. Skarżąca odmówiła również wsparcia w formie usług opiekuńczych. W ocenie Sądu brak jest podstaw do podważenia ustaleń pracownika pomocy społecznej. Zasadnie zatem uznano, że w sprawie nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w oparciu o art. 41 u.p.s. O istnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie może świadczyć to, iż w przekonaniu Skarżącej ww. okna wymagają wymiany. Oceniając natomiast obecną sprawę w świetle okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie Sąd brał pod uwagę, że Skarżąca jest osobą posiadającą stały dochód (emerytura i zasiłek pielęgnacyjny) a także zły stan zdrowia Skarżącej. W tym miejscu Sąd pragnie zaznaczyć, iż co do zasady świadczenia z pomocy społecznej mogą być przyznane wyłącznie na zaspokojenie przyszłych potrzeb, to jednakże w niektórych sytuacjach nie można wykluczyć, iż takie świadczenie może zostać przyznane pomimo zaspokojenia wnioskowanej potrzeby (por. wyrok WSA w Poznaniu z 26 lutego 2014 r., IV SA/Po 885/16). W tym też zakresie Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym fakt, że Skarżąca dokonała przed wydaniem zaskarżonej decyzji, z własnych środków, wymiany okien uniemożliwia co do zasady przyznanie pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. Sąd wskazuje bowiem, że powyższe dotyczyć może sytuacji, gdy istnieje konieczność szybkiego zaspokojenie potrzeb bytowych, a wnioskodawca nie może czekać na ich zaspokojenie do czasu rozpoznania wniosku (np. zakupu leków ratujących zdrowie lub życie) i wydatkuje na te cele własne środki kosztem zaspokojenie innej potrzeby bytowej lub środki pożyczone. W ocenie Sądu taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznanej sprawie, choć Sąd nie przeczy, że sytuacja finansowa i zdrowotna Skarżącej jest trudna. Jednakże wobec uzyskiwanych dochodów, jak i braku stwierdzenia złego technicznego stanu ww. okien w dniu wywiadu, tj. 14 marca 2019 r. wskazującego na konieczność ich natychmiastowej wymiany, nie można dopatrzeć się, aby znajdowała się ona w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie jej świadczeń wymienionych w zaskarżonej decyzji. Sąd zaznacza, że przedstawiona wyżej stanowcza ocena dotycząca szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 41 u.p.s. odnosi się tylko do niniejszej sprawy i nie oznacza, że wykluczone jest udzielenie Skarżącej pomocy na inne potrzeby. Każda sprawa oceniana jest przez organ indywidualnie. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 j.t. ze zm.) oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania Skarżącej pomocy celowej w postaci bądź zasiłku celowego bądź specjalnego zasiłku celowego. Powołane w uzasadnieniu wyroki sądów dostępne są na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.